Ο Μωάμεθ, η ελευθερία της έκφρασης και η παρέμβαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου

echrcaselaw

Ο Μωάμεθ, η ελευθερία της έκφρασης και η παρέμβαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου

ΑΠΟΦΑΣΗ

E.S. κατά Αυστρίας της 25.10.2018 (αριθ. προσφ. 38450/12)

βλ. εδώ

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Ελευθερία έκφρασης και κριτική στον Μωάμεθ. Ενημερωτικά σεμινάρια για το ισλάμ, στα οποία η διοργανώτρια χαρακτήρισε τον Μωάμεθ ως παιδεραστή, λόγω του γάμου του με την εξάχρονη Aisha. Επιβολή προστίμου για υποκίνηση θρησκευτικής μισαλλοδοξίας. Το Δικαστήριο έκρινε ότι οι δηλώσεις δεν είχαν γίνει με αντικειμενικό τρόπο, και δεν συνέβαλλαν στο δημόσιο διάλογο (όπως ο γάμος ανηλίκων), αλλά αντιθέτως ειπώθηκαν με σκοπό να αποδείξουν ότι ο Μωάμεθ δεν ήταν άξιος λατρείας. Αναφορά υποκειμενικών αξιολογικών κρίσεων για τον Μωάμεθ σχετικά με τη γενική σεξουαλική του προτίμηση, χωρίς ενημέρωση του κοινού για το ιστορικό υπόβαθρο. Μη παραβίαση της ελευθερίας της έκφρασής.

ΔΙΑΤΑΞΗ

Άρθρο 10

ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ

Η προσφεύγουσα, E.S., είναι υπήκοος της Αυστρίας, η οποία γεννήθηκε το 1971 και ζει στη Βιέννη.

Η υπόθεση αφορά την καταδίκη της προσφεύγουσας για αποτροπιασμό των θρησκευτικών δογμάτων. Τον Οκτώβριο και τον Νοέμβριο του 2009, η κ. S. πραγματοποίησε δύο σεμινάρια με τίτλο «Βασικές πληροφορίες για το Ισλάμ», στην οποία αναφέρθηκε στον γάμο μεταξύ του Προφήτη Μωάμεθ και της εξάχρονης Aisha, γάμος ο οποίος ολοκληρώθηκε όταν η τελευταία ήταν εννιά ετών. Η προσφεύγουσα δήλωσε, μεταξύ άλλων, ότι στον Μωάμεθ «άρεσε να έχει σεξουαλικές σχέσεις με παιδιά» και «…» Ένας 56χρονος και μία εξάχρονη; … Πώς να το ονομάσει κανείς, αν όχι παιδεραστία; ».

Στις 15 Φεβρουαρίου 2011, το Περιφερειακό Ποινικό Δικαστήριο της Βιέννης διαπίστωσε ότι αυτές οι δηλώσεις μεταδίδουν το μήνυμα ότι ο Μωάμεθ είχε παιδόφιλες τάσεις και καταδίκασε την κυρία S. για προσβολή θρησκευτικού δόγματος. Καταδικάστηκε στην καταβολή πρόστιμου ύψους 480 ευρώ και στην καταβολή των εξόδων της δίκης. Η κ. S. άσκησε έφεση, αλλά το Εφετείο της Βιέννης επιβεβαίωσε την απόφαση τον Δεκέμβριο του 2011, επικυρώνοντας κατ’ ουσία τα πορίσματά του κατώτερου δικαστηρίου. Το αίτημα επανεκκίνησης της διαδικασίας απορρίφθηκε από το Ανώτατο Δικαστήριο στις 11 Δεκεμβρίου 2013.

Βασιζόμενη στο άρθρο 10 (ελευθερία έκφρασης), η S. καταγγέλλει ότι τα εθνικά δικαστήρια παρέλειψαν να εξετάσουν την ουσία των επίμαχων δηλώσεων υπό το πρίσμα του δικαιώματός της στην ελευθερία έκφρασης.

Αν το είχαν πράξει, δεν θα είχαν χαρακτηρίσει τις δηλώσεις της ως απλή αξιολογική κρίση αλλά ως αξιολογική κρίση βασισμένη σε γεγονότα. Επιπλέον, η κριτική της για το Ισλάμ έλαβε χώρα στο πλαίσιο μιας αντικειμενικής και ζωντανής συζήτησης που συνέβαλε στη προώθηση δημόσιας συζήτησης και δεν είχε ως στόχο την δυσφήμιση του Προφήτη του Ισλάμ. Τέλος, η κ. S. υποστήριξε ότι οι θρησκευτικές ομάδες πρέπει να αντιμετωπίζονται ως δημόσιοι θεσμοί και ως εκ τούτου έπρεπε να ανέχονται και να δέχονται ακόμη και σοβαρές επικρίσεις.

ΤΟ ΣΤΡΑΣΒΟΥΡΓΟ ΑΠΟΦΑΣΙΖΕΙ…

Άρθρο 10

Το Δικαστήριο σημείωσε ότι όσοι επιλέγουν να ασκήσουν την ελευθερία έκφρασης της θρησκείας τους σύμφωνα με το άρθρο 9 της Σύμβασης, δεν μπορούν να περιμένουν ότι απαλλάσσονται από την κριτική. Πρέπει να ανέχονται και να δέχονται την άρνηση και την κριτική των θρησκευτικών τους πεποιθήσεων από τρίτους.  Μόνο όταν οι δηλώσεις και η κριτική, σύμφωνα με το άρθρο 10, υπερβαίνουν τα όρια της κριτικής άρνησης και όταν πιθανόν προκαλούν θρησκευτική μισαλλοδοξία, μόνο τότε ένα κράτος μπορεί νομίμως να τις θεωρεί ασυμβίβαστες με τον σεβασμό της ελευθερίας της σκέψης, συνείδησης και θρησκείας και μπορεί να λαμβάνει ανάλογα περιοριστικά μέτρα.

Το Δικαστήριο επανέλαβε ότι κάνει διάκριση στη νομολογία του μεταξύ δηλώσεων πραγματικών περιστατικών και αξιολογικών κρίσεων. Υπογράμμισε ότι η αλήθεια των αξιολογικών κρίσεων δεν ήταν επιδεκτική απόδειξης. Ωστόσο, ακόμη και μια εκτίμηση, κριτική χωρίς καμία πραγματική βάση στήριξης, μπορεί να είναι υπερβολική.

Το Δικαστήριο σημείωσε ότι τα εγχώρια δικαστήρια εξήγησαν εκτενώς τους λόγους για τους οποίους έκριναν ότι οι δηλώσεις και η κριτική  της προσφεύγουσας ήταν ικανές να προκαλέσουν δικαιολογημένη αγανάκτηση, δηλαδή ότι δεν είχαν γίνει με αντικειμενικό τρόπο, και δεν συνέβαλλαν στο δημόσιο διάλογο (όπως ο γάμος ανηλίκων), αλλά αντιθέτως ειπώθηκαν με σκοπό να αποδείξουν ότι ο Μωάμεθ δεν ήταν άξιος λατρείας.

Το Δικαστήριο συμφώνησε με τα εθνικά δικαστήρια ότι η κ. S. έπρεπε να γνωρίζει ότι οι δηλώσεις της βασίζονταν εν μέρει σε αναληθή γεγονότα και ήταν ικανές να προκαλέσουν αγανάκτηση σε τρίτους. Τα εθνικά δικαστήρια διαπίστωσαν ότι η κ. S. είχε χαρακτηρίσει υποκειμενικά τον Μωάμεθ ως παιδεραστή αναφορικά με τη γενική σεξουαλική του προτίμηση και ότι δεν ενημέρωσε με ουδέτερο τρόπο το ακροατήριό της για το ιστορικό υπόβαθρο, κάτι το οποίο συνεπώς δεν επέτρεψε να διεξαχθεί σοβαρή συζήτηση επί του θέματος. Ως εκ τούτου, το Δικαστήριο δεν είχε κανένα λόγο να απομακρυνθεί από τον χαρακτηρισμό των αμφισβητούμενων δηλώσεων ως αξιολογικές κρίσεις, βάσει της λεπτομερούς ανάλυσης των δηλώσεων που έγιναν.

Το Δικαστήριο έκρινε επίσης ότι ακόμη και σε μια ζωντανή συζήτηση δεν είναι συμβατό με το άρθρο 10 της Σύμβασης να συσσωρεύονται ενοχοποιητικές δηλώσεις στη κατά τα άλλα αποδεκτή έκφρασης γνώμης και να συναχθεί ότι αυτό θα καθιστούσε τις δηλώσεις υπερβαίνουσες τα επιτρεπόμενα όρια της ελευθερίας έκφρασης επιτρεπτές.

Τέλος, δεδομένου ότι η S. ήταν υποχρεωμένη να καταβάλει χαμηλό πρόστιμο και το πρόστιμο ήταν χαμηλότερο από το σύνηθες ποσό που επιβάλλονταν σε αντίστοιχες υποθέσεις, η ποινική κύρωση δεν μπορούσε να θεωρηθεί δυσανάλογη.

Εν κατακλείδι, τα εγχώρια δικαστήρια είχαν εκτιμήσει διεξοδικά το ευρύτερο πλαίσιο των δηλώσεων της προσφεύγουσας και εξισορρόπησαν προσεκτικά το δικαίωμά της στην ελευθερία έκφρασης με τα δικαιώματα τρίτων αναφορικά με τη προστασία των θρησκευτικών αισθημάτων και τη διατήρηση την θρησκευτική ειρηνικής στην αυστριακή κοινωνία. Είχαν συζητήσει τα επιτρεπτά όρια της κριτικής των θρησκευτικών δογμάτων και διαπίστωσαν ότι οι δηλώσεις του προσφεύγοντος ήταν πιθανό να προκαλέσουν δικαιολογημένη αγανάκτηση στους μουσουλμάνους. Επιπλέον, οι φερόμενες δηλώσεις δεν είχαν διατυπωθεί με ουδέτερο τρόπο, με στόχο να αποτελέσουν αντικειμενική συμβολή σε δημόσιο διάλογο σχετικά με τους γάμους ανηλίκων, αλλά μάλλον αποτελούσαν γενίκευση χωρίς πραγματική βάση. Έτσι, θεωρώντας τις δηλώσεις ως υπερβαίνοντας τα επιτρεπτά όρια μιας αντικειμενικής συζήτησης και χαρακτηρίζοντάς τα ως μια καταχρηστική επίθεση στον προφήτη του Ισλάμ, που ήταν ικανή να προκαλέσει προκατάληψη και να θέσει σε κίνδυνο την θρησκευτική ειρήνη, τα εθνικά δικαστήρια είχαν καταλήξει στο συμπέρασμα ότι τα επίδικα πραγματικά περιστατικά περιείχαν στοιχεία υποκίνησης της θρησκευτικής μισαλλοδοξίας. Έτσι, είχαν προβάλει σχετικούς και επαρκείς λόγους και δεν είχαν υπερβεί το ευρύ περιθώριο εκτιμήσεώς τους. Η παρέμβαση στα δικαιώματα της προσφεύγουσας βάσει του άρθρου 10 ανταποκρινόταν πράγματι σε μια πιεστική κοινωνική ανάγκη και ήταν ανάλογη προς τον επιδιωκόμενο θεμιτό σκοπό.

Συνολικά, δεν υπήρξε παραβίαση του άρθρου 10 (επιμέλεια echrcaselaw.com). 

Advertisements

IHEU ‘frustrated’, as European Court fails to overturn ‘blasphemy’ conviction in Austria

In a recent judgement, the European Court of Human Rights has refused to overturn a conviction for ‘disparaging religious doctrines’ about Islam, effectively amounting to a ‘blasphemy’ charge.

The International Humanist and Ethical Union (IHEU) has expressed ‘frustration’ at another judgement from the European Court of Human Rights on the issue of ‘blasphemy’ and free speech.

An Austrian right-wing activist, known only as ‘E.S.’, was charged with “disparaging religious doctrines” after hosting a series of seminars in which she criticized the central figure of Islam, calling him, among other things, a paedophile. The activist appealed the convictions, unsuccessfully, and was eventually ordered to pay a 480 EUR fine.

E.S. appealed this conviction to the European Court of Human Rights, asking the court to rule that the conviction breached her right to freedom of expression.

The European Court did not agree with this argument. Instead the European Court, in keeping with previous judgements on the issue, said that the conviction was within ‘the margin of appreciation’ for the Austrian state. This means that they did not fully examine the facts of the case, or the fundamental arguments, but instead decided to allow the original decision of the Austrian courts to stand.

Commenting on the news, IHEU Chief Executive Gary McLelland, said:

“This case deals with important issues of principles, as well as delicate matters of politics. Many people will find the nature and tone of the original comments deeply offensive, and may be concerned about the impact they will have on society.

“Nevertheless, the decision of the European Court not to intervene in this case is frustrating, and adds to the increasing timidity of the Court on these fundamental issues of free expression. With a rising tide of nationalism and populism across Europe, it’s not difficult to see why so many would like to avoid confronting these difficult issues. But curtailing free expression risks legitimising the fractures voices of the paranoid, and creating a ‘taboo’ culture of secrecy.

“To be clear, it is not our concern here that courts may want to take action to prevent genuine incitement to hatred. But it should concern everyone that European states are given the margin to criminalize ‘disparaging religious doctrines’, and that the European Court of Human Rights is actively asserting a non-existent right of people ‘to have their religious feelings protected’.

“Sunlight is the best disinfectant, and we must resist the urge to give religion a special pass from robust and even offensive criticism.”

08/07/2018: Μικροί φιλελεύθεροι (του Γιώργου Σιακαντάρη)

[Σχόλιο Παναγιώτη Δημητρά: “Τάγραψε όλα και τόσο ωραία για αυτή την κατηγορία “φιλελεύθερων” που έχουν κίνητρο το μίσος κάθε αντιπάλου και την υποστήριξη κάθε φίλου ιδίως “φιλελεύθερου” (πχ. όταν υποστήριξαν την ισλαμοφοβία της Σώτης Τριανταφύλλου)]

ΤΟ ΒΗΜΑ

Στην κατακλείδα του βιβλίου του «Περί Ελευθερίας» ο Τζον Στιούαρτ Μιλ υποστήριζε ότι «ένα κράτος που μικραίνει τους ανθρώπους του, για να είναι πιο πειθήνια όργανα στα χέρια του, ακόμη και για αγαθούς σκοπούς, θα διαπιστώσει ότι με μικρούς ανθρώπους δεν γίνονται μεγάλα πράγματα». Το ελληνικό πολιτικό σύστημα τόσα χρόνια παρήγε μικρούς ανθρώπους από τους οποίους τώρα ζητεί μεγάλα πράγματα. Οι ΣΥΡΙΖΑ/ΑΝΕΛ με την αντιπολίτευσή τους απελευθέρωσαν τα αποθέματα μίσους ενός μεγάλου τμήματος της ελληνικής κοινωνίας, το οποίο κατασκήνωνε στην άνω και κάτω πλατεία. Με τη διακυβέρνησή τους εισπράττουν πίσω το μίσος, τον φανατισμό και τον εθνικολαϊκισμό που καλλιέργησαν. Τώρα πλέον σχεδόν τα 4/5 της κοινωνίας τούς επιστρέφουν το ίδιο και περισσότερο μίσος απ’ αυτό που οι ίδιοι καλλιέργησαν. Τι φταίει;
Φαίνεται πως το μεγάλο κενό του συνολικού πολιτικού μας συστήματος είναι η απουσία ενός ισχυρού μεταρρυθμιστικού κεντρώου ή ενός φιλελεύθερου κόμματος. Δεν είναι ακριβώς έτσι. Είναι η απουσία ενός φιλελεύθερου πνεύματος που θα διαπερνούσε την Κεντροαριστερά και την Κεντροδεξιά και θα τις οδηγούσε σε πολιτικές που θα εφήρμοζαν στα κέντρα των κοινωνιών. Αυτή η απουσία δημιούργησε μικρούς κεντροδεξιούς, κεντροαριστερούς, αριστερούς, ακόμη και μικρούς αναρχικούς. Το μεγαλύτερο όμως πρόβλημα είναι ότι δημιούργησε μικρούς φιλελεύθερους. Οι τελευταίοι αποστρέφονται κάθε διαφορετική από τη δική τους γνώμη, αδιαφορούν για τα ατομικά δικαιώματα και συμμετέχουν σε εθνικιστικά παιχνίδια. Αυτοί βλέπουν τη σκιά τους το πρωί και το ηλιοβασίλεμα και πιστεύουν ότι αυτό είναι το πραγματικό μέγεθός τους. Οι μικροί φιλελεύθεροι παρήχθησαν όχι από την αγάπη προς την ελευθερία, αλλά από το μίσος προς τον κ. Τσίπρα.
Φιλελεύθερους των «ανταποδοτικών» ατομικών δικαιωμάτων πρώτη φορά συναντώ. Γι’ αυτούς τα ατομικά δικαιώματα εξαρτώνται από το αν οι εγκληματίες αναγνωρίζουν ή όχι τα εγκλήματά τους. Φιλελεύθεροι που νομίζουν ότι τα δικαιώματα είναι ανταποδοτικά – μου δίνεις και σου δίνω – και όχι αναπαλλοτρίωτα, με βάση πάντοτε την ισχύουσα νομοθεσία, δεν υπάρχουν. Επίσης φιλελεύθερους που δεν ενδιαφέρονται για νόμους που προασπίζουν δικαιώματα μειονοτήτων – επειδή τους προτείνει ο ΣΥΡΙΖΑ – ελπίζω πως δεν θα ξαναδώ.
Το Βατερλό όμως των μικρών φιλελεύθερων είναι το Μακεδονικό. Ο κλασικός φιλελευθερισμός ισχυρίζεται πως ενώ για θέματα υπηκοότητας και ιθαγένειας τίθεται ζήτημα ονομασίας erga omnes, για τον προσδιορισμό των εθνοτικών ταυτοτήτων (ethnicity) ισχύει η αρχή του αυτοπροσδιορισμού. Στον φιλελευθερισμό ανήκει πρωτίστως αυτή η αρχή, όχι στην Αριστερά. Οι μικροί φιλελεύθεροι δεν το αντιλαμβάνονται. Ο φιλελευθερισμός είναι δύσκολη υπόθεση. Θέλει λογική, όχι ένστικτα. Θέλει περισσότερο βιβλία και εφημερίδες και  λιγότερο μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Ας μην τους βάζουμε, όμως, τόσο δύσκολα. Ας τους δούμε στα πιο εύκολα.
Αντίθετα από τους «πατριώτες» που ανακαλύπτουν πως πωλούμε την ψυχή μας δίνοντας στους «Σκοπιανούς» το όνομά μας, λες και οι άλλοι δεν έχουν όνομα και ψυχή, οι μικροί φιλελεύθεροι σέβονται τους «Σκοπιανούς». Δεν μιλούν για γυφτοσκοπιανούς, μόνο για «Σλαβοσκοπιανούς». Είναι ευγενικοί. Δεν προσβάλλουν. Μόνο κάτι ευγενέστατα περί κρατιδίων τους ξεφεύγουν. Και βεβαίως σέβονται τη γνώμη των άλλων, αρκεί να είναι σωστή. Τι φταίνε αυτοί τώρα που η ελευθερία του κρατιδίου των «Σκοπιανών» δημιουργεί πάντα προβλήματα στη δική τους; Αφήνω κατά μέρος ότι για τους μικρότερους εκ των μικρών φιλελεύθερων το Μακεδονικό είναι δημιούργημα της Αριστεράς. Γιατί όχι και η πιτυρίδα;
Εδώ, για να είμαι δίκαιος, υπάρχει και μια πιο σοβαρή υποκατηγορία, όχι τόσο μικρών φιλελεύθερων. Αυτή, ενώ παρατηρεί τα κενά και τα αρνητικά της συμφωνίας, επισημαίνει ότι η συμφωνία λύνει περισσότερα προβλήματα απ’ όσα δημιουργεί. Συνεχίζει όμως με την έκκληση να το αφήσουμε τώρα το ζήτημα, για να το λύσει αργότερα η νέα κυβέρνηση, η οποία σήμερα ως αξιωματική αντιπολίτευση απορρίπτει τη συμφωνία.
Είναι όμως φιλελεύθερος αυτός που δεν αναγνωρίζει ότι πρέπει πάντοτε να προσπαθεί να θέτει τον εαυτό, όπως ο Ανταμ Σμιθ, στη θέση του «αμερόληπτου παρατηρητή»; Αυτός που δεν κατανοεί, όπως ο Μιλ, ότι η αμεροληψία είναι η ικανότητα να στέκεσαι μεταξύ των δύο πλευρών ενός ζητήματος και να επιχειρείς ψύχραιμα να διακρίνεις το ορθό; Είναι φιλελεύθερος αυτός που πιστεύει ότι «η αναζήτηση της αλήθειας, του λογικά σωστού κ.λπ. είναι δουλειά της φιλοσοφίας, της ιστορίας, της κοινωνιολογίας… Αλλά πάντως δεν είναι της δημοκρατίας»; Ο Μιλ, αντιθέτως, ισχυρίζεται ότι το να διακρίνεις το λογικά σωστό είναι πρωτίστως δημοκρατία και μετά φιλοσοφία.
Φιλελεύθερος, πάλι κατά τον Μιλ, είναι όποιος αναγνωρίζει, πρώτον, πως η απαγόρευση της «αντίθετης γνώμης» αποκλείει την πιθανότητα να αποδειχτεί πως και η γνώμη των μειοψηφιών μπορεί να είναι αληθινή. Δεύτερον, πως ακόμη και αν η γνώμη των μειοψηφιών δεν είναι αληθινή, η απαξίωσή της δεν βοηθάει να φανεί η αλήθεια της πλειοψηφίας. Και τρίτον και σημαντικότερο, ακόμη και αν η πλειοψηφική γνώμη είναι σωστή, αν δεν έχει αντίπαλο, μετατρέπεται σε στερεότυπο και σε δόγμα. Οπου ο Μιλ αναφέρεται στην «αντίθετη γνώμη», τοποθετήστε σήμερα την «ταυτότητα του άλλου» και θα γίνει κατανοητό σε τι αναφέρομαι.
Δεν υπάρχουν όμως μόνο οι μικροί φιλελεύθεροι. Υπάρχουν και οι μικροί αριστεροί «εθνικοσυνεννοησάκηδες». Αυτούς πάλι δεν τους αφήνουν να κοιμηθούν τα τρόπαια του κ. Τσίπρα.
Συνεχίζεται με αυτούς…
ΥΓ.: Για να λέμε όμως όλη την αλήθεια, όπως φάνηκε στην υπόθεση Ηριάννας – Περικλή, υπάρχει και μια μειοψηφία πραγματικών φιλελεύθερων που, τιμώντας τις αξίες τους, προτάσσουν τα ατομικά δικαιώματα και την αλήθεια από την προκατάληψη και το μίσος. Αυτοί διεκδίκησαν από την αρχή ως το τέλος το προφανές της δικαστικής απόφασης «οι κοινωνικές συναναστροφές δεν ποινικοποιούνται». Εύγε τους.
Ο κ. Γιώργος Σιακαντάρης είναι δρ Κοινωνιολογίας.

28/03/2018: Θλιβερή διαστρέβλωση από Ελληνική Αστυνομία στοιχείων για δικογραφίες για ρατσιστικά αδικήματα

13/09/2017: IHEU warns OSCE countries about dangers of populism

08/09/2017: Why hate speech is not free speech

143 δικογραφίες για ρατσιστικά εγκλήματα με βάση αναφορές μας (2016-2017)