UN: Greece at the lowest end in gender equality among EU countries

End of mission statement by the UN Working Group on the issue of discrimination against women in law and in practice to its visit to Greece

Athens, 12 April 2019

During its official visit to Greece from 1 to 12 April 2019, the expert delegation, comprised of Elizabeth Broderick and Alda Facio, held meetings in Athens, Thessaloniki, and Lesvos. We also visited a school, a prison and a migrant and refugee camp. The experts shared their preliminary observations in the following statement:

We would like to extend our deep appreciation to the Government of Greece for inviting us to undertake this official visit and for its cooperation during the visit. We would also like to thank all our interlocutors: Government representatives, public officials, civil society organizations, school teachers, prison staff, camp management, individuals, and UN officials for their engagement and valuable insights.  In particular, we wish to thank those women prisoners and migrant and refugee women who shared their stories.

Context: A time of transition and opportunity 

The prolonged period of austerity measures of the past years has impacted profoundly on every aspect of people’s lives in Greece.  Some 600,000 people, mostly young and educated, have emigrated and this, coupled with a low birthrate, has resulted in Greece losing 3% of its population between 2011 and 2016.  The arrival of unprecedented numbers of migrants and refugees since 2015, has added to the stress already imposed on the limited human and material resources.  We recognise that the challenges are many.

Due to deep-rooted stereotypes about the role of women in the family and in society, the austerity measures have disproportionately impacted on women. According to the Gender Equality Index among European Union (EU) countries, Greece is at the lowest end.

Our visit took place at a moment of optimism as the country emerges from this period and embarks on a new path of economic recovery.  We believe Greece now has a unique opportunity to simultaneously drive progress on gender equality and women’s human rights and strengthen its economy. The full and equal participation of women in the country’s recovery is essential and must be a priority. As we heard during our visit, “Gender equality is not a luxury for better times”.

These preliminary observations do not cover all issues of gender inequality but rather focus on the key issues drawn to our attention by the interlocutors we met during the visit.

Legal and institutional frameworks are in place, but a greater focus on implementation and monitoring is needed, along with adequate resourcing

Legal frameworks

Greece has ratified nearly all the core international human rights treaties, including the Convention on the Elimination of all Forms of Discrimination against Women and its Optional Protocol enabling individual complaints. It has still not ratified the International Convention on the Rights of Migrant Workers and their Families. Greece took the important step in June 2018 to ratify the Council of Europe Convention on Preventing and Combating Violence against Women and Domestic Violence (Istanbul Convention), the first legally-binding instrument providing a comprehensive prevention, protection, prosecution and support framework to combating gender-based violence against women.

Greece has strong constitutional guarantees for equality between men and women and the right to equal pay for work of equal value. The Constitution requires the State to undertake positive measures to promote gender equality, including through affirmative actions. Marriage, family, motherhood and childhood are explicitly protected by the Constitution.

Further, an equal treatment legislative framework covering a range of areas has been established transposing and implementing EU Directives. We welcome the adoption on 26 March 2019 of the new Law No. 4604/2019 on the “Enhancement of Substantive Gender Equality, Prevention and Combating of Gender Based Violence”. While the text is not yet available in English for full review, on the basis of discussions with relevant stakeholders, we welcome a comprehensive legal framework on substantive gender equality which goes beyond the concept of equal treatment to focus on equality of outcomes across all spheres of women’s lives.  We are pleased the framework focusses on multiple and intersecting forms of discrimination, including sexual orientation and gender identities. Addressing gender-based violence and mainstreaming gender across the public administration through the establishment of equality bodies at the regional and local levels are integral parts of the law. Importantly, the law also includes combatting gender stereotypes in the education system and in the media. There is also a provision for a quota of 40% of candidates from each political party running for elections, which represents an increase from the current 33% quota.

Although a comprehensive legal framework for the protection and promotion of women’s human rights is in place, implementation lags behind.  This was pointed out by many of our interlocutors throughout the visit with one commenting “Our legislative framework is good, but when it comes to the application of the law we face serious challenges due to the obstacles of the old mindset and the old practices”. The lack of available data and strong monitoring capacity is also a key challenge that impedes progress.

Institutional mechanisms

The General Secretariat of Gender Equality (GSGE), located within the Ministry of Interior, is a governmental body dedicated to gender equality with a broad mandate of designing, implementing and monitoring the implementation of gender equality policies in all areas.  It runs an observatory on gender equality issues, providing a publicly available online platform which tracks and analyzes statistical data from different sources on a broad range of policy areas. The observatory is a useful tool for identifying progress or regression, thus providing a basis for advocacy and policy making. A challenge for the GSGE is its inadequate human and financial resources which limits its influence and capacity to achieve its full potential.

There is no dedicated independent national institution for monitoring and eliminating discrimination against women. Gender equality is included in the mandate of the Ombudsman’s Office, a national body with a dedicated department for equal treatment which includes gender equality, among several other grounds. The Ombudsman’s Office monitors discrimination mostly in the field of employment in both the public and the private sectors. Complaints on gender-based discrimination have increased from 40% in 2017 to 57% in 20181 and represent by far the largest number of all complaints handled by the Ombudsmen. There is limited jurisprudence on discrimination against women.  We believe that the Ombudsman should be able to seek leave to act as amicus curiae before the court on discrimination cases to provide expert opinion. We are pleased to learn that the Ombudsman’s office is working on ways to increase its visibility and raise awareness in the general public. Further investment in outreach is essential to ensure effective access to this important complaints mechanism by the most marginalized women.

The Greek National Commission for Human Rights (GNCHR), a consultative and advisory body to the State, is an important independent voice on human rights, with ‘A-list’ accreditation.  The GNCHR does not have a dedicated focus on monitoring and eliminating discrimination against women embedded in its structure but addresses the issue in a crosscutting manner in different areas of its work. As an independent national human rights institution, GNCHR has a critical role in the monitoring of women’s rights and needs to be adequately resourced and able to function independently and effectively.

Women’s employment outcomes continue to be disproportionately impacted by the economic crisis and austerity measures

Women’s labor force participation

Despite the adoption of Law 3896/2010 concerning equality of opportunity and treatment, the deregulation of the labor market due to the growing financial crisis and the consecutive austerity measures continue to affect women negatively in the labor market, rendering them more vulnerable to poverty. This has been recognised by several international and regional monitoring bodies2.

In recognition of the adverse impact of the austerity measures on women’s employment, the National Action Plan for Gender Equality 2016-2020 sets out a number of targeted initiatives to strengthen efforts to enhance women’s access to economic opportunities and to reduce women’s unemployment and underemployment. Increasing women’s workforce participation will require economic and social policies to build women’s equal access to the labor market and deliver improved pay and conditions at work.

Greece has always had low women’s labor force participation and one of the lowest rates of women’s employment in the EU.  One serious impact of the financial crisis and austerity measures is the high level of women’s unemployment and underemployment. In 2018, 23.7% of women in the active population were unemployed, compared to 14.7% of men. The data shows that the gender gap in unemployment has been prevalent for many years and in the period 2013 – 2018, the largest difference appeared in December 2017 (with 26% of women unemployed vs. 16.7% of men)3. This is a significantly larger gap than the EU average (0.5%)4.

There is limited data on the size of the informal labor market. It is estimated that the magnitude of undeclared work is equivalent of 24% of GDP, which puts Greece among the countries with one of the largest undeclared economies in Europe. Informal forms of work include domestic work, cleaning, care for elderly and children, tutoring for students, employment in the hospitality sector, all sectors which have a higher share of female workers. The informal sector appears to be an under-studied sector requiring further attention by the Government.

Women’s employment in the private sector

We were unable to obtain meaningful sex-disaggregated data about women’s employment and representation in the private sector.  However, discussions held during the country visit reveal that discrimination against women whilst present in the public sector is also evident in the private sector and contributes to a national mindset that women should exit paid work earlier than men. Women’s representation on the top 50 publicly listed company boards has marginally increased from 7% in 2005 to 9% in 2017.  In the same period the EU average has increased from 15% in 2005 to 26.7% 2017.  The new law on substantive gender equality encourages the development of equality plans by both the public and private sector to prevent all forms of discrimination against women and to ensure their promotion to senior roles.  However these plans are voluntary in the private sector,  with the incentive of an “equality medal” to drive progress. Our Expert Group’s research reveals that mandatory and not voluntary interventions are the most effective way to increase the number of women at decision making level5. The requirement to regularly report and publish data on women’s leadership is another effective strategy.

We heard that in recent years, the economic context has meant that women have increasingly been employed in part-time or casual employment with reduced pay, conditions and security, as well as employment in precarious work. In the private sector, the rapid growth of flexible forms of employment as well as the replacement of contracts of indefinite duration by fixed term contracts has led to a reduction in wages and created a context where women are more fearful to report workplace gender-based violence including sexual harassment.

Women’s unequal share of unpaid care and domestic work

In addition to the loss of jobs associated with the crisis, the unemployment and under-employment of women in the labor market is due in part to the unpaid care burden which falls largely on women.

A major issue of concern for gender equality is the severe reduction of state provided care services for children and dependent persons (aged and disability care). This intensifies women’s unpaid care work, limiting their ability to take up even low-paid forms of employment, so they can better balance their caring responsibilities. At the same time, rigid stereotypes perpetuate the idea that caring is largely if not exclusively the domain of women. In Greece, 85% of women do cooking and housework every day for at least 1 hour, compared to only 16% of men. Greece has very low rates of childcare compared with other European countries6.  Men’s time caring for children and grandchildren in Greece is amongst the lowest in the EU.

Childcare is costly in Greece, with 61% of households giving “economic difficulty” as a reason for not using childcare7. School timetables do not correspond to normal working hours, which necessitates parents working less or relying on family members, usually women, to provide care. The Government is partially addressing these concerns though a “Harmonisation of Family and Work Life” funding programme. Additional policy measures and the better implementation of current measures are necessary to encourage higher rates of childcare and pre-school education. This will support parents, particularly women, to better balance paid work and care.

Prioritizing investments in social protection and public services is critical for ensuring that women benefit equally from the economic recovery. This includes investments in accessible, affordable and high-quality child-care, aged and disability care services to reduce the unpaid care workload for women and enable their economic participation. Further, resources are urgently needed to close the gaps in the social protection system, particularly those benefits that lift women and their families out of poverty. A key priority also is the introduction of measures to support more equal sharing of caring responsibilities between women and men, helped by increasing the entitlement of paid leave specifically for fathers which is low by EU and OECD standards.  This will require shifting the stereotype that caring is the domain of women.

Maternity protection

Women’s access to the labor market is also hampered by the lack of protection provided to employees who have been absent from work due to maternity or parental leave. As documented by the Greek Ombudsman, access to maternity leave is not uniform but rather differs based on employment status and employment sector, public and private.  Women who return to work following maternity leave, are legally entitled to return to the same job or an equivalent one, with no less favorable working terms and conditions, while benefitting from any improvement of their working conditions that they would have been entitled to, during their absence. However, in practice, a serious deficiency is observed in the application of the law for these matters, particularly in relation to women in high-rank positions8. Some working women face strict restrictions including the refusal to count the maternity leave period in the total length of service, negatively impacting their career development. In some cases, women are totally excluded from exercising their rights relating to maternity, wrongful dismissals from employment and changes in work terms, such as reduced hours, imposed by employers due to pregnancy and caring responsibilities. There are also gaps in regard to maternity protections for self-employed persons.

One of our interlocutors told us:

“Three times in job interviews I was told you’re a woman, you’re going to get pregnant, this will bring us a difficult situation so we cannot hire you”.

Sexual harassment in the workplace

Sexual harassment in the workplace is prohibited under Greek law but there is no national data collected about its prevalence.  There is complaints data from the independent Ombudsman but it is likely that the number of incidents of sexual harassment that occur is much higher than those reported. Individuals are fearful to report such behaviour because they fear reprisals, stigmatization, losing their jobs or facing judicial counter measures9. We were told:

“Due to the financial crisis, acceptance of sexual harassment has increased.  The women need to keep their jobs”.

Stronger regulatory measures and accountability mechanisms in the public and private sector will be critical to progress change. The administration of a national survey to measure the prevalence of sexual harassment and discrimination related to pregnancy and return to work from parental leave is also recommended.

Education and the media hold potential to shift gender stereotypes


We are pleased to note the high level of educational attainment for girls at all levels, with 53.2% of those finishing secondary education being women and 52.7% of graduates from university female (GSGE). Women dominate in the arts and humanities, and health-related subjects, and are also in the majority in business and law subjects. They are the minority however in science and engineering-related subjects, signaling that more attention is needed in these areas.

Women’s achievement in education does not translate into their progression in the economic sphere or ensure their career advancement. Even in educational institutions women hold a lower percentage of senior leadership roles.  For example, whilst women make up two thirds of educational personnel in public high schools, they hold only 40% of director level positions, although this is improving over time.

In addition to enabling women and girls to achieve their potential, education can be a key site to shift rigid gender norms and stereotypes. Education on gender equality and gender norms starts in the family, continues at school, in the workplace and through society at large.  Many interlocutors considered that an increased focus on gender equality in education was a significant preventative measure to address the deeply held gender stereotypes that were inhibiting the ability of women to enjoy their rights fully.

In relation to gender equality education in the school curriculum, whilst we were pleased to learn from the Ministry for Education that there are three streams of gender equality, sexual orientation and gender identity content within the school curriculum, other interlocutors described the content as limited and on occasions piecemeal. Firstly, gender equality content is included in the “democratic citizenship” subjects which are mainstreamed throughout the school curriculum; secondly, there is a small amount of gender equality content built into religious instruction which involves asking students to reflect on the place of women in religion and finally gender equality and gender identity is included as one subject choice for the thematic week conducted in every school once a year.  However, in the thematic week gender equality is one choice among many and whilst there is no data, we were told it is a theme that is not often selected. Additionally there appears to be a gap in the teaching of comprehensive sexuality education.

When we asked about the effectiveness of school-based education to combat gender based stereotypes we heard “gender equality education is sporadic, is not consistent, not developed and not really part of young people’s lives”.  Given this prevailing narrative we believe it would be valuable for the government to evaluate the effectiveness of the current curriculum with a view to strengthening it so it is delivered in a systematized manner.

Promising practices observed in other countries include a ‘whole school approach’ where gender equality is embedded into the main curriculum throughout all subjects.  Gender equality is prioritized as a core value of the educational institution and guidance is provided to teachers on the mandatory teaching of gender equality issues. The objectives of the course work are to present a realistic picture of the status of women and men in society; demonstrate that gender stereotypes are damaging for everyone; help children critically analyse cultural gender constructs; foster positive norms of respectful and equal relationships; and importantly, raise awareness and encourage action on women’s rights. Gender equality education as part of human rights education, is indispensable for shifting problematic gender stereotypes which hold back both women and men and also for addressing the problem of gender-based violence, including harassment and sexual harassment.


In 2016, the Ministry of Digital Policy, Telecommunications and Information entered into a memorandum of cooperation with the GSGE to identify and eliminate gender stereotypes in the media. Research identified that some 31% of 1,500 print articles reviewed, reproduced gender stereotypes.  In only 9.5% of these articles are women presented as experts. Recognizing this problem, the new law on substantive gender equality requires the mass media (print, electronic and advertising) to promote gender equality by not reinforcing adverse gender stereotypes.  This requirement is implemented through the codes of conduct and self-regulation mechanisms for public communication entities, and data will be collected by the GSGE.  We welcome this positive development given the prevalence of gender stereotyping in the media and the influential role of the media.  The National Radio and Television Council plays an important role in issuing guidelines and monitoring compliance. To be truly effective, the Council should undertake proactive measures and be adequately resourced.

Women remain under-represented in political and public life

Political and Public Life

Women’s participation in the political life of the country lags behind at every level – national, regional, local and European. Although there has been gradual progress over the years, change has been too slow.

At the national level, since the first women entered the Hellenic Parliament in 1952 when women in Greece obtained the right to vote and to stand for elections, women’s representation has increased gradually over the past decades but remains very low. Currently, with 18.7% women parliamentarians, Greece ranks 112 out of 191 globally and stands towards the bottom of all EU countries10. The current Government Cabinet has 13 women (5 ministers, 1 deputy minister, and 7 vice ministers) out of a total of 52 members, which amounts to 25% of the cabinet11.  The rate of women ministers is even lower at 21% (5 out of 24 ministers).

At the regional level, two out of 13 regional governors are women (15.4%), which is an improvement from the 0% in 2010. The representation of women in the regional councils at 19.5% is somewhat better. At the municipal level, merely 4.9% of the majors are women and the municipal councils have 18.1% women12.

There has been regression in Greek women’s representation in the European Parliament from 32% in 2009 to 28% in 2014, despite the introduction of the one-third quota system.

Women are well represented in the justice sector generally. In 2011, the first woman president was appointed to the Supreme Court. There has been a consistent increase of women judges in the Supreme Court from 2% in 2004 to 31% in 2014.

In public administration women are generally well represented including at senior levels. Some areas of the public service remain male dominated. The Foreign Service now has 34.3% female diplomats although the number of women has been increasing over the last decade.  At the level of heads of missions and heads of directorates in the Ministry of Foreign Affairs, the rate is lower, at 27.5% and 30.6% respectively.

The picture of women’s participation in the country’s political and public life calls for further actions, including reviewing the effectiveness of the quota system in the context of the current electoral system (focused on candidate selection rather than elected representatives). Additional measures should be adopted to encourage and support women to run for public office and support women candidates to have a better chance of success.

Non-Government Organisations and the Women’s Movement

We met with members of civil society who are actively engaged in working on issues relevant to women’s rights. Many of them work on the frontline assisting the needs of migrant and refugee women. These individuals and organizations have played an important role in the country’s response to the flow of migrants and refugees. Most are project based and face sustainability challenges. They have developed valuable experience and expertise and should continue to play a role in the current efforts of integration of refugees in the Greek society including through the implementation of the recently developed national integration strategy.

Non-governmental organizations working on broad issues of women’s rights and gender equality rely on committed volunteers and are in need of support and sustainable funding to play a transformative role in society for women’s empowerment and gender equality. They should be able to benefit from public funding aimed at strengthening civil society through a transparent and efficient process. Strategic collaboration and solidarity among women’s organizations will be essential in energizing the women’s movement for equality.

More measures to combat gender-based violence are needed

According to data collated by the EIGE, around 1 in 4 women have experienced physical and/or sexual violence from an intimate partner at least once since the age of 15. Further, 5.8% of women reported physical and/or sexual violence from an intimate partner in the last 12 months. 21 % of women who had experienced physical and/or sexual violence by any perpetrator in the past 12 months had not told anyone (8 percentage points higher than the EU average of 13 %)13. 

Responding to gender-based violence against women

We commend Greece for complying with the Istanbul Convention by including the prevention, prosecution and elimination of gender-based violence in law 4604/2019 and for amending Law No 3500/2006 on domestic violence to expand the scope of its application to cover members of the extended family (such as life partners and their children) and allowing injunctive orders to be issued against the perpetrator.

We are very concerned about the current proposed amendments to provisions in the Greek Criminal Code relating to rape.  They appear to be inconsistent with international legal obligations under the Istanbul Convention as they fail to introduce a consent-based definition and restrict further the circumstances in which the crime of rape can be established. We urge the government to ensure that the amended Criminal Code incorporates a consent-based definition of rape and are encouraged by reassurances from government interlocutors that the government will abide by its obligations under international law. We believe that the proposed reform of the Criminal Code provides an opportunity to have a wider social conversation on the stigma and stereotypes that surround sexual violence in general and rape in particular.

We were informed by government interlocutors that whilst mediation may not be mandatory under Greek law, it is routinely suggested to women victims of domestic and family violence. This is contrary to the Istanbul Convention which explicitly states that mandatory mediation should be prohibited.  The prevailing social norms in Greece related to the importance of the family unit and preservation of family unity, can present a significant barrier for women who wish to leave abusive relationships.

We are also concerned about the lack of gender disaggregated data in relation to crimes which would enable the tracking of femicide and domestic violence as mandated by the Istanbul Convention and General Recommendation 35 of the CEDAW Committee. Sex-disaggregated data on all forms of gender-based violence against women is essential to understanding its prevalence and tailoring response and prevention efforts.

Although we acknowledge that the constrained financial situation in Greece makes it more difficult to ensure a high level of services for victims of violence against women, we are concerned that there is uneven coordination of support services for victims of different forms of gender-based violence as well as programmes for perpetrators. There are currently 21 shelters for victims of gender-based violence across the country.  Demand on shelters has increased dramatically with the flow of migrant and refugee women.  There are insufficient shelters and emergency accommodation and inconsistent coordination of the different services.

We welcome specific training for judges, prosecutors, police officers, health-service providers, journalists and teaching staff to increase awareness of all forms of violence against women and girls and, to ensure these actors are able to provide adequate gender-sensitive support to victims. We welcome the recent decision by the Police to establish dedicated domestic violence units with a view to enhancing their capacity to address gender-based violence sensitively and effectively.  We recommend that these units be established throughout the country as quickly as possible.

Preventing gender-based violence against women

As part of Greece’s efforts to prevent gender-based violence against women, we welcome efforts by the Prosecutor´s office, the GSGE and other state entities, to raise public awareness through the media and educational programmes. However, a more strategic approach to prevention is needed, including targeted and long-term education and awareness-raising on the causes and consequences of gender-based violence, particularly in rural areas.  Prevention efforts must also consider the diversity of women in Greece and their specific needs, especially those facing intersectional forms of discrimination or those in more vulnerable situations, such as minority, migrant and refugee women, women with disabilities, as well as older women and lesbian, transgender and intersex women.

Marginalized groups of women experience greater vulnerability and exclusion 

Migrant and refugee women

The Government, local authorities and people in Greece, as a first line reception country, have faced the challenge of receiving unprecedented numbers of migrants and refugees since 2015. New arrivals are still occurring daily. This has placed additional pressures on government resources, services and infrastructures. In close coordination with UNHCR, other international organisations and with support from civil society institutions, the Government has committed to upholding the principle of universal human rights such as access to education for all children and universal medical care to all including undocumented migrants and asylum seekers, and protection against GBV against women. However, in practice there are serious challenges and gaps.

We spoke with women migrants, asylum seekers and refugees in Athens, Thessaloniki and Lesvos and visited women’s centres run by NGOs and Moria camp in Lesvos. We were struck by their stories of resilience and strength and their hope for a better future. We were impressed with the work of civil society organisations including those which provide space and support for women and their children. These organisations enable women to build confidence, empowerment and agency and we were fortunate to see this first hand at the Melissa centre in Athens and the Bashira centre in Lesvos.

There are a number of positive developments to support refugee women including the 2018 law 45/31 giving “undocumented persons” the right to report GBV without fear of deportation. Despite the law, survivors of GBV continue to lack access to support and safety. In some instances, women are unable to report their cases because of the lack of trained staff at police stations or their unwillingness to take the case considering it a “family matter”. The lack of interpretation at hospitals was systematically reported to us as a key concern directly affecting the ability of women to receive the medical care they need.

We learned that the overwhelming majority of the women in Moria Camp are considered vulnerable, from multiple points of view. Many have been victims of human rights violations in their countries and endured further suffering on their journeys including in the hands of human traffickers and smugglers. Many stakeholders pointed out that the current migration policy of containment of asylum seekers in camps exacerbates women’s vulnerability, as they have no options other than living in the difficult conditions in the camps while waiting for the processing of their asylum applications. We are pleased to learn that the authorities have revised the protocol guidelines for the transfer of vulnerable women.

In Moria camp, we witnessed women’s vulnerable situation, despite the efforts employed by the authorities to provide separate spaces for single women with and without kids. Women we met told us that they do not feel safe and experience harassment, especially during nights and when accessing toilets in common spaces.

We learned of concerns about the poor health conditions of some women in the camp and the difficulty accessing medical care. When it comes to exposure to GBV including domestic violence, within the confines of the camp, the available solutions are not working in practice, often breaching the requirement of confidentiality and making the victim an easily identifiable target to all including the perpetrator. There is limited availability to the shelter, a lack of awareness by police of the need for a gender sensitive response, and a need for more female police. Interpretation capacity at hospitals and police stations needs to be increased.

Women’s health and safety conditions should be regularly monitored and reviewed. Refugee women should be involved in decision making on matters affecting their lives in the camp and must be treated with dignity and respect.  The migrant and refugee women with whom we spoke, expressed a strong desire to have educational opportunities for themselves and their children. They want to become a positive asset to enrich and contribute to the economy and cultural development of the country.

Satisfactory system wide solutions for women refugees can only be found with the improvement of overall institutional procedures, processes and culture.  The reliance on the good will of individuals is insufficient.  A systemic response which holds institutions accountable is what is required.  External donors including the EU should ensure that their support addresses the needs of women migrants and refugees.

Roma women

Despite efforts by the Government to improve outcomes for Roma women and girls including through the 2012-2020 National Strategy for the Social Inclusion of Roma, high levels of discrimination, exclusion and stereotypes persist.

Roma women encounter serious obstacles in gaining access to basic social services, such as housing, employment, education and health care, including the persistence of instances of educational barriers and poor living conditions. They reportedly continue to be disproportionately subjected to arbitrary arrests by the police and other law enforcement officialsRoma women make up one third of the detained female population in Greece despite making up a very small percentage of the Greek population.

Roma women have very limited access to employment and economic opportunities, due to early marriage and high rates of school drop-out for Roma girls.  During our visit we were inspired by individual school principals who were working with families to support Roma girls to stay in school.

We met with Roma women who shared with us their stories and concerns. “We have a lot of problems but there are no ears that can listen to us, can hear us. We have been trying for years to live better lives.”

The lack of statistical data on the enjoyment of human rights by Roma people including women is concerning. In 2016, the Committee on the Elimination of Racial Discrimination (CERD) recommended that Greece diversify its data collection activities, on the basis of anonymity and self-identification of persons and groups, to provide an adequate empirical basis for policies to enhance the equal enjoyment by all of the rights enshrined in the Convention. The Committee noted that reliable, detailed socioeconomic information is necessary for the monitoring and evaluation of policies in favour of minorities and for assessing the implementation of the Convention.  We reiterate this recommendation.

We welcome positive steps taken by the Greek authorities in recent years to improve the situation of Roma women, including the creation of the Special Secretariat for the Inclusion of Roma. A focus on implementation and monitoring will be critical to ensure it delivers on its objectives.

Women in prison

We visited the largest women’s prison in Greece and were pleased by efforts to uphold women’s human rights in detention including through the provision of primary, secondary and higher education and rehabilitation programmes. Childcare is available at the prison, and children can stay with their mothers until the age of 3 years.  In certain circumstances, women with children under the age of 8 years are entitled to alternative forms of detention. However, some inmates we spoke to shared concerns regarding the judicial system and barriers to accessing justice.


Our visit to Greece has revealed a number of key challenges but also, as the State transitions, immense opportunities.

There is a comprehensive legal and policy framework in place but it requires much stronger implementation.  The persistence of discriminatory norms and stereotypes and the lingering impacts of the crisis and austerity measures, means that women in Greece are lagging behind their counterparts in the EU on women’s rights. The situation for marginalized groups of women, such as migrant and Roma women, is even worse.

Greece now has a significant opportunity to ensure that women’s right to equality in all spheres of life is central to the country’s economic and social renewal.

To harness this opportunity, the General Secretariat of Gender Equality will need to play a pivotal and transformative role under the new law 4604/2019 on Substantive Gender Equality ensuring its position as a significantly strengthened centrally placed governmental body on gender equality.

Our conclusions and recommendations will be more fully developed in a report to be presented to the Human Rights Council in June 2020.


1. Provided at the meeting during the visit

2. Greece: progress in combating racism, but concerns remain about the impact of austerity (visit to greece) (2016)

3. General Secretariat for Gender Equality “Women’s Unemployment”, Table 3 Unemployment rates by gender 2013-2018.

4. EIGE database EU – 28 for 2017

5. A/HRC/26/39

6. General Secretariat on Gender Equality, Love as Labor, pg 4, Figure 2

7. General Secretariat on Gender Equality, Love as Labor, pg 6, Table 3

8. Equal Treatment, Special Report 2017, Greek Ombudsman’s report pg 30

9. Equal Treatment, Special Report 2017, Greek Ombudsman’s report, pg 36

10. IPU figures as of January 2019.

11. https://eurogender.eige.europa.eu/posts/gender-aspect-greek-government-after-reshuffle-28-8-2018

12. http://old.isotita.gr/var/uploads/ANNOUNCEMENTS/2016/Paratiritirio_Second%20report_eng.pdf

13. 2012 data, EU average is 4.2%

Greece must put gender equality at the heart of economic and social recovery, say UN independent experts

GENEVA / ATHENS (12 April 2019) – Greece has a unique opportunity to simultaneously strengthen its economy and drive progress on women’s human rights by prioritising gender equality in its social and economic recovery, says a group of UN independent experts.

“Greece has established a strong legal and institutional framework for advancing gender equality. We welcome all measures to boost women’s participation in political, social and economic life,” said the UN Working Group on Discrimination Against Women in Law and Practice, presenting a statement after visiting the country.

“The country is now at a critical point of transition after an unprecedented and prolonged period of austerity measures, which have impacted profoundly on every aspect of people’s lives. The loss of jobs and rise in precarious work because of the financial crisis continue to disproportionately affect women, rendering them more vulnerable to poverty.

“As people in Greece highlighted to us, gender equality is a human right. It is not a luxury for better times. It must be placed at the heart of the country’s economic and social recovery.”

The experts said Greece was lagging behind other countries in the European Union on women’s rights despite legal and policy frameworks being in place, because of poor implementation, the persistence of discrimination and the lingering impacts of the crisis and austerity measures.

“Currently, Greece has one of the lowest rates of women’s employment in the European Union and is the lowest ranking country in the Gender Equality Index for EU countries. The situation for marginalised groups, such as migrant and Roma women, is even worse,” the experts said.

The experts also noted that the law in relation to maternity protection was not being implemented uniformly, and expressed concern about ongoing discrimination based on pregnancy and family responsibilities, as well as the persistence of a gender pay gap and the absence of women in leadership roles.

“We have also observed challenges in providing adequate support to women who have suffered violence, and are particularly concerned about the recent retrogressive proposal to amend the Criminal Code concerning the definition of rape,” they said.

“A concerted effort is now needed for implementation, monitoring and accountability of measures to address the issues, as well as the allocation of adequate resources for social protection and other services, particularly steps aimed at reducing women’s unpaid care workload and in efforts to prevent gender-based violence.

“Efforts to change current social norms and gender stereotypes through the education system and the media are also critical. Without strong intervention, the opportunity to accelerate the economic recovery through women’s equal participation in the social and economic recovery of Greece will not be realised.”

The experts called for Greece to prioritise the strengthening of its institutional mechanisms such as the General Secretariat for Gender Equality to support the new substantive gender equality law, the Gender Equality National Action Plan and the Ombudsman. They also proposed the use of targets and data collection.

The experts added: “We commend the government for its commitment to upholding the human rights of the unprecedented number of migrants and refugees who have arrived since 2015. However, we are concerned about the serious challenges and gaps in practice. We witnessed the particular vulnerability of women and were concerned about their safety and access to health services. ”

The Working Group delegation visited Athens, Thessaloniki and Lesvos and met national and local Government officials, as well as representatives of State institutions and civil society organisations and individuals. They also visited a school, a prison and a camp for migrants and refugees.

The experts will submit their full report to the UN Human Rights Council in June 2020. Their findings will inform national and international efforts to advance gender equality and the protection of human rights for women and girls across the world.


The UN Working Group on the issue of discrimination against women in law and in practice was created by the Human Rights Council in 2011 to identify, promote and exchange views, in consultation with States and other actors, on good practices related to the elimination of laws that discriminate against women. The Group is also tasked with developing a dialogue with States and other actors on laws that have a discriminatory impact where women are concerned.

The Working Group is composed of five independent experts: Ms Ivana Radačić (Croatia) Chairperson; Ms Alda Facio (Costa Rica), Ms Elizabeth Broderick (Australia); Ms Meskerem Geset Techane (Ethiopia) and Ms Melissa Upreti (Nepal).

This year marks the 40th anniversary of the Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination against Women, adopted by the UN General Assembly on 18 December 1979.

UN Human Rights, Country Page – Greece


For the Greek version, click here.

ΟΗΕ: Ελλάδα τελευταία σε ισότητα φύλων μεταξύ χωρών Ευρωπαϊκής Ένωσης

Αθήνα (12 Απριλίου 2019)

Κατά τη διάρκεια της επίσημης επίσκεψής τους στην Ελλάδα, από την 1η έως τη 12η Απριλίου 2019, οι εμπειρογνώμονες Elizabeth Broderick και Alda Faccio, διεξήγαγαν συναντήσεις στην Αθήνα, τη Θεσσαλονίκη και τη Λέσβο. Μεταξύ άλλων, επισκέφθηκαν ένα σχολείο, ένα σωφρονιστικό κατάστημα και μια δομή φιλοξενίας μεταναστών και προσφύγων. Οι εμπειρογνώμονες με την ακόλουθη δήλωση θέλουν να μοιραστούν τις αρχικές τους παρατηρήσεις:


Θα θέλαμε να εκφράσουμε τη βαθύτατη εκτίμησή μας για την Κυβέρνηση της Ελλάδας που μας προσκάλεσε επισήμως να επισκεφθούμε τη χώρα και για τη συνεργασία της κατά τη διάρκειά της επίσκεψης αυτής. Θα θέλαμε επίσης να ευχαριστήσουμε όλους τους συνομιλητές μας: κυβερνητικούς αξιωματούχους, δημόσιους λειτουργούς, οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, δασκάλους, σωφρονιστικούς υπαλλήλους, τη διοίκηση της δομής φιλοξενίας και τους αξιωματούχους των ΗΕ για τη συμβολή τους και τις πολύτιμες πληροφορίες που μας έδωσαν. Θα θέλαμε να ευχαριστήσουμε ιδιαιτέρως τις κρατούμενες και τις μετανάστριες και πρόσφυγες που μοιράστηκαν τις ιστορίες τους.
Πλαίσιο: Εποχή μετάβασης και ευκαιριών
Η παρατεταμένη περίοδος λιτότητας τα τελευταία χρόνια έχει επηρεάσει βαθύτατα κάθε πτυχή της ζωής των ανθρώπων της Ελλάδας. Περίπου 600.000 άτομα, κυρίως μορφωμένοι νέοι, μετανάστευσαν στο εξωτερικό και αυτό, σε συνδυασμό με το χαμηλό ποσοστό γεννήσεων, είχε ως αποτέλεσμα να χαθεί το 3% του πληθυσμού της Ελλάδας μεταξύ του 2011 και του 2016. Η άφιξη πρωτοφανούς αριθμού μεταναστών και προσφύγων από το 2015 επιβάρυνε την πίεση που ήδη ασκείτο στο περιορισμένο ανθρώπινο δυναμικό και τους περιορισμένους υλικούς πόρους. Αναγνωρίζουμε ότι οι προκλήσεις είναι πολλές.
Εξαιτίας των βαθιά ριζωμένων στερεοτύπων για τον ρόλο των γυναικών στην οικογένεια και την κοινωνία, τα μέτρα λιτότητας έχουν επηρεάσει δυσανάλογα τις γυναίκες. Σύμφωνα με τον Δείκτη Ισότητας των Φύλων, η Ελλάδα είναι στην τελευταία θέση μεταξύ των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η επίσκεψή μας έλαβε χώρα σε μια στιγμή αισιοδοξίας καθώς η χώρα βγαίνει σιγά σιγά από την περίοδο αυτή και ξεκινάει να ανακάμπτει οικονομικά. Πιστεύουμε πως η Ελλάδα έχει μια μοναδική ευκαιρία να ενδυναμώσει την οικονομία της και παράλληλα να σημειώσει πρόοδο σε ζητήματα ισότητας φύλων και ανθρωπίνων δικαιωμάτων των γυναικών. Η πλήρης και ίση συμμετοχή των γυναικών στην ανάκαμψη της χώρας είναι απαραίτητη και θα πρέπει να καταστεί προτεραιότητα. Όπως ακούσαμε κατά τη διάρκεια της επίσκεψής μας, «η ισότητα των φύλων δεν αποτελεί πολυτέλεια που μας ενδιαφέρει μόνο σε καιρούς παχιών αγελάδων».
Οι αρχικές αυτές παρατηρήσεις δεν καλύπτουν όλα τα ζητήματα της ανισότητας των φύλων αλλά αντίθετα εστιάζουν στα βασικά ζητήματα που υπέπεσαν στην αντίληψή μας κατά τη διάρκεια των συνομιλιών μας.
Υπάρχει το νομικό και το θεσμικό πλαίσιο αλλά πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στην εφαρμογή και την παρακολούθησή του, παράλληλα με τους απαραίτητους πόρους.
Νομικό πλαίσιο
Η Ελλάδα έχει κυρώσει σχεδόν όλες τις βασικές διεθνείς συνθήκες ανθρωπίνων δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένης της Σύμβασης για την εξάλειψη όλων των μορφών των διακρίσεων κατά των γυναικών και του προαιρετικού πρωτοκόλλου της. Δεν έχει κυρώσει ακόμη τη Διεθνή Σύμβαση για την προστασία των δικαιωμάτων των διακινούμενων εργαζομένων και των οικογένειών τους. Η Ελλάδα τον Ιούνιο του 2018 έκανε ένα σημαντικό βήμα με την κύρωση της Σύμβασης του Συμβουλίου της Ευρώπης για την πρόληψη και την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και της ενδοοικογενειακής βίας (Σύμβαση Κωνσταντινούπολης), το πρώτο νομικά δεσμευτικό εργαλείο που παρέχει ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο πρόληψης, προστασίας, δίωξης και υποστήριξης για την καταπολέμηση της έμφυλης βίας κατά των γυναικών.
Η Ελλάδα έχει ισχυρές συνταγματικές εγγυήσεις για την ισότητα μεταξύ ανδρών και γυναικών και για το δικαίωμα σε ίση αμοιβή για εργασία ίσης αξίας. Το Σύνταγμα απαιτεί από την Πολιτεία να παίρνει μέτρα για την προώθηση της ισότητας των φύλων, μεταξύ άλλων και μέσω θετικών δράσεων. Ο έγγαμος βίος, η οικογένεια, η μητρότητα και η παιδική ηλικία προστατεύονται ρητά από το Σύνταγμα.
Επιπλέον, έχει θεσπιστεί ένα νομοθετικό πλαίσιο για την ίση μεταχείριση που καλύπτει μια σειρά τομέων, μέσω της ενσωμάτωσης στο ελληνικό δίκαιο και της εφαρμογής των Οδηγιών της Ε.Ε. Χαιρετίζουμε την ψήφιση στις 26 Μαρτίου 2019 του νέου Νόμου 4604/2019 για την «Προώθησης της ουσιαστικής ισότητας των φύλων, πρόληψη και καταπολέμηση της έμφυλης βίας». Το κείμενο δεν είναι ακόμη διαθέσιμο στα αγγλικά για πλήρη επισκόπηση, με βάση όμως τις συζητήσεις που είχαμε με τους σχετικούς φορείς, χαιρετίζουμε το ολοκληρωμένο αυτό νομικό πλαίσιο για την ουσιαστική ισότητα των φύλων που δεν μένει στη γενική έννοια της ίσης μεταχείρισης αλλά εστιάζει στην ισότητα σε όλες τις εκφάνσεις της ζωής των γυναικών. Μας ικανοποιεί ιδιαίτερα το γεγονός ότι εστιάζει σε πολλές και διασταυρούμενες μορφές διακρίσεων, συμπεριλαμβανομένου του σεξουαλικού προσανατολισμού και της ταυτότητας φύλου. Η καταπολέμηση της έμφυλης βίας και η ενσωμάτωση της διάστασης της ισότητας των φύλων σε όλες τις πτυχές της δημόσιας διοίκησης μέσω της δημιουργίας φορέων ισότητας σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο αποτελούν βασικά σημεία του νόμου. Εξίσου σημαντικό είναι το γεγονός ότι ο Νόμος περιέχει αναφορές στην καταπολέμηση των έμφυλων στερεοτύπων στο εκπαιδευτικό σύστημα και στα ΜΜΕ. Συμπεριλαμβάνεται, επίσης, διάταξη για την αύξηση της υποχρεωτικής ποσόστωσης των υποψηφίων γυναικών στο ψηφοδέλτιο κάθε πολιτικού κόμματος από το 33% στο 40%.
Αν και υπάρχει λοιπόν ένα ολοκληρωμένο νομικό πλαίσιο για την προστασία και την προώθηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων των γυναικών, η εφαρμογή του χωλαίνει. Αυτό μας επισημάνθηκε από διάφορους συνομιλητές μας κατά τη διάρκεια της επίσκεψής μας, με έναν να σχολιάζει: «Το νομοθετικό μας πλαίσιο είναι καλό αλλά αντιμετωπίζουμε σοβαρές προκλήσεις στην εφαρμογή των νόμων εξαιτίας παλαιάς νοοτροπίας και παλαιότερων πρακτικών». Η έλλειψη διαθέσιμων δεδομένων και δυνατότητας σωστής παρακολούθησης αποτελούν επίσης τροχοπέδη στην πρόοδο.
Θεσμικοί φορείς
Η Γενική Γραμματεία Ισότητας Φύλων (ΓΓΙΦ), η οποία υπάγεται στο Υπουργείο Εσωτερικών, είναι ο κυβερνητικός φορέας που είναι επιφορτισμένος με τα ζητήματα της ισότητας φύλων και με μια ευρεία εντολή για τον σχεδιασμό, την εφαρμογή και την παρακολούθηση των πολιτικών που άπτονται της ισότητας φύλων σε όλους τους τομείς. Λειτουργεί παρατηρητήριο σε θέματα ισότητας φύλων, παρέχοντας μια δημόσια online πλατφόρμα η οποία παρακολουθεί και αναλύει στατιστικά στοιχεία από διαφορετικές πηγές για ένα ευρύ φάσμα πολιτικών. Το παρατηρητήριο αποτελεί ένα χρήσιμο εργαλείο για την ταυτοποίηση της προόδου ή της οπισθοδρόμησης, στην ουσία μια βάση για τη συνηγορία και τη χάραξη πολιτικής. Μια από τις δυσκολίες της ΓΓΙΦ είναι η έλλειψη ανθρώπινων και οικονομικών πόρων που περιορίζουν την επιρροή της και την ικανότητά της να αξιοποιήσει πλήρως τις δυνατότητές της.
Δεν υπάρχει ανεξάρτητος εθνικός φορέας που να εξειδικεύεται στην παρακολούθηση και την εξάλειψη των διακρίσεων κατά των γυναικών. Η ισότητα των φύλων περιλαμβάνεται στην εντολή της Υπηρεσίας του Συνηγόρου του Πολίτη, ενός εθνικού φορέα με ένα ξεχωριστό τμήμα που ασχολείται αποκλειστικά με την ίση μεταχείριση και στις αρμοδιότητές του συμπεριλαμβάνεται μεταξύ άλλων και η ισότητα των φύλων. Ο Συνήγορος του Πολίτη παρακολουθεί τις διακρίσεις κυρίως στον τομέα της εργασίας τόσο στον δημόσιο όσο και στον ιδιωτικό τομέα. Οι καταγγελίες για έμφυλες διακρίσεις αυξήθηκαν από 40% το 2017 σε 57% το 2018 και αποτελούν τον μεγαλύτερο αριθμό καταγγελιών που χειρίζεται ο Συνήγορος του Πολίτη. Υπάρχει περιορισμένη νομολογία σχετικά με τις διακρίσεις κατά των γυναικών. Κατά τη γνώμη μας, ο Συνήγορος του Πολίτη θα έπρεπε να έχει τη δυνατότητα να ενεργεί ως amicus curiae σε υποθέσεις διακρίσεων για να παρέχει τη γνώμη του ως εμπειρογνώμονας. Μας ικανοποίησε το γεγονός ότι το γραφείο του Συνηγόρου εργάζεται προς την κατεύθυνση εξεύρεσης τρόπων αύξησης της προβολής τους και της ενημέρωσης του κοινού. Η περαιτέρω επένδυση για την προβολή του είναι απαραίτητη έτσι ώστε να έχουν πρόσβαση και οι περιθωριοποιημένες γυναίκες σε αυτό τον εξαιρετικά σημαντικό μηχανισμό καταγγελιών.
Η Εθνική Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕΕΔΑ) αποτελεί συμβουλευτικό όργανο της Πολιτείας. Είναι ένας σημαντικός ανεξάρτητος φορέας προάσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η δομή της ΕΕΔΑ δεν προβλέπει κάποιο μηχανισμό που να εστιάζει αποκλειστικά στην παρακολούθηση και την εξάλειψη των διακρίσεων κατά των γυναικών αλλά αντιμετωπίζει το ζήτημα οριζόντια σε διαφορετικές πτυχές των εργασιών της. Ως ανεξάρτητος εθνικός φορέας για τα ανθρώπινα δικαιώματα, η ΕΕΔΑ παίζει ουσιαστικό ρόλο στην παρακολούθηση των δικαιωμάτων των γυναικών και πρέπει να διαθέτει επαρκείς πόρους και να μπορεί να ενεργεί ανεξάρτητα και αποτελεσματικά.
Η απασχόληση των γυναικών συνεχίζει να επηρεάζεται ασύμμετρα από την οικονομική κρίση και τα μέτρα λιτότητας.
Η συμμετοχή των γυναικών στην αγορά εργασίας
Παρά την ψήφιση του Νόμου 3896/2010 για την εφαρμογή της αρχής των ίσων ευκαιριών και της ίσης μεταχείρισης ανδρών και γυναικών σε θέματα εργασίας και απασχόλησης, η απορρύθμιση της αγοράς εργασίας εξαιτίας της αυξανόμενης οικονομικής κρίσης και τα συνεχιζόμενα μέτρα λιτότητας συνεχίζουν να επηρεάζουν αρνητικά τη συμμετοχή των γυναικών στην αγορά εργασίας κάνοντάς τις πιο ευάλωτες στη φτώχεια. Αυτό έχει αναγνωριστεί από αρκετούς διεθνείς και περιφερειακούς οργανισμούς παρακολούθησης.
Αναγνωρίζοντας τις δυσανάλογες επιπτώσεις των μέτρων λιτότητας στην απασχόληση των γυναικών, το Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την Ισότητα των Φύλων της περιόδου 2016-2020 περιγράφει έναν αριθμό στοχευμένων πρωτοβουλιών για την ενίσχυση της πρόσβασης των γυναικών σε οικονομικές ευκαιρίες και τη μείωση της ανεργίας των γυναικών καθώς και της υποαπασχόλησης. Για την αύξηση της συμμετοχής των γυναικών στο εργατικό δυναμικό απαιτούνται οικονομικές και κοινωνικές πολιτικές που θα εξασφαλίσουν την ίση πρόσβαση των γυναικών στην αγορά εργασίας και θα έχουν ως αποτέλεσμα τη βελτίωση των αμοιβών και των συνθηκών εργασίας.
Η Ελλάδα είχε πάντα χαμηλή συμμετοχή των γυναικών στην αγορά εργασίας και ένα από τα χαμηλότερα ποσοστά απασχόλησης των γυναικών στην Ε.Ε. Μια από τις βασικές επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης και των μέτρων λιτότητας είναι το υψηλό ποσοστό ανεργίας και υποαπασχόλησης των γυναικών. Το 2018, το 23,7% των γυναικών του ενεργού πληθυσμού ήταν άνεργες σε σύγκριση με το 14,7% των ανδρών. Σύμφωνα με τα στοιχεία, η διαφορά μεταξύ των δύο φύλων στην ανεργία κυριαρχεί πολλά χρόνια και, στην περίοδο 2013-2018, η μεγαλύτερη διαφορά εμφανίζεται το Δεκέμβριο του 2017 (με το 26% των γυναικών να είναι άνεργες σε σύγκριση με το 16,7% των ανδρών). Η διαφορά αυτή είναι πολύ μεγαλύτερη από τον μέσο όρο των χωρών της Ε.Ε. (0,5%).
Υπάρχουν περιορισμένα δεδομένα για το μέγεθος της μαύρης εργασίας . Σύμφωνα με υπολογισμούς, η αξία της αδήλωτης εργασίας ισούται με το 24% του ΑΕΠ, γεγονός που κατατάσσει την Ελλάδα μεταξύ των χωρών με τις μεγαλύτερες αδήλωτες οικονομίες στην Ευρώπη. Οι άτυπες μορφές εργασίας συμπεριλαμβάνουν την οικιακή βοήθεια, την καθαριότητα, τη φροντίδα των ηλικιωμένων και των παιδιών, τα ιδιαίτερα μαθήματα, την απασχόληση στον τομέα του τουρισμού, σε όλους τους τομείς που έχουν υψηλότερο μερίδιο γυναικών εργαζομένων. Η κυβέρνηση θα έπρεπε να δώσει περισσότερη προσοχή στον τομέα της μαύρης εργασίας καθώς δεν φαίνεται να έχει μελετηθεί αρκετά.
Οι εργαζόμενες στον ιδιωτικό τομέα
Δεν μπορέσαμε να συγκεντρώσουμε χρήσιμα δεδομένα με βάση το φύλο σχετικά με τον αριθμό των γυναικών που εργάζονται στον ιδιωτικό τομέα. Παρ΄ όλα αυτά, οι συζητήσεις που διεξήγαμε στην επίσκεψή μας μάς οδήγησαν στο συμπέρασμα ότι οι διακρίσεις σε βάρος των γυναικών, αν και υπάρχουν και στον δημόσιο τομέα, είναι εμφανείς και στον ιδιωτικό και συντηρούν τη νοοτροπία ότι οι γυναίκες θα πρέπει να συνταξιοδοτούνται από την αμειβόμενη εργασία νωρίτερα από τους άνδρες. Η συμμετοχή των γυναικών στα Δ.Σ. 50 κορυφαίων εισηγμένων εταιρειών έχει αυξηθεί ελάχιστα, από 7% το 2005 στο 9% το 2017. Την ίδια χρονική περίοδο, ο μέσος όρος της Ε.Ε. έχει αυξηθεί από 15% το 2005 σε 26,7% το 2017. Ο νέος νόμος για την ουσιαστική ισότητα των φύλων ενθαρρύνει τη δημιουργία σχεδίων ισότητας τόσο στον δημόσιο όσο και στον ιδιωτικό τομέα για την πρόληψη όλων των μορφών διακρίσεων κατά των γυναικών και τη διασφάλιση της προαγωγής τους σε ανώτερες θέσεις. Παρ’ όλα αυτά, το σχέδιο παραμένει προαιρετικό για τον ιδιωτικό τομέα, δίνεται όμως το κίνητρο ενός «βραβείου ισότητας» ως μοχλός προόδου. Η έρευνα της Ομάδας των Εμπειρογνωμόνων έχει καταδείξει ότι τα υποχρεωτικά και όχι τα προαιρετικά μέτρα είναι εκείνα που είναι περισσότερο αποτελεσματικά για την αύξηση του αριθμού των γυναικών σε θέσεις λήψης αποφάσεων. Μια άλλη αποτελεσματική στρατηγική είναι η υποχρέωση τακτικής υποβολής έκθεσης και η δημοσιοποίηση των δεδομένων σχετικά με τις γυναίκες σε θέσεις ηγεσίας.
Ακούσαμε ότι τα τελευταία χρόνια, οι οικονομικές συνθήκες ανάγκαζαν τις γυναίκες να δουλεύουν σε θέσεις μερικής ή περιστασιακής απασχόλησης με μειωμένες αμοιβές, άσχημες συνθήκες και μειωμένο επίπεδο ασφάλειας καθώς και σε θέσεις επισφαλούς εργασίας. Στον ιδιωτικό τομέα, η ραγδαία άνοδος των ευέλικτων μορφών εργασίας καθώς και η αντικατάσταση των συμβάσεων αορίστου χρόνου με συμβάσεις ορισμένου οδήγησε σε μείωση μισθών και δημιούργησε ένα περιβάλλον στο οποίο οι γυναίκες διστάζουν να καταγγείλουν έμφυλη βία στην εργασία, συμπεριλαμβανομένης και της σεξουαλικής παρενόχλησης.
Η άνιση επιβάρυνση των γυναικών με την μη αμειβόμενη εργασία και την οικιακή φροντίδα.
Εκτός από την απώλεια θέσεων εργασίας λόγω της κρίσης, η εργασία και η υποαπασχόληση των γυναικών στην αγορά εργασίας οφείλεται εν μέρει και στις ευθύνες της μη αμειβόμενης φροντίδας που επιβαρύνει κυρίως τις γυναίκες των οικογενειών.
Ένα σημαντικό ζήτημα που υπονομεύει την ισότητα των φύλων είναι η μεγάλη μείωση των κοινωνικών υπηρεσιών του κράτους για τη φροντίδα των παιδιών και των εξαρτώμενων ατόμων (όπως οι ηλικιωμένοι και οι ανάπηροι). Η κατάσταση αυτή διογκώνει τη μη αμειβόμενη εργασία στο πλαίσιο της φροντίδας της οικογένειας, μειώνοντας έτσι τη δυνατότητά τους να αναλάβουν έστω και χαμηλά αμειβόμενες θέσεις, για να μπορούν να επιτυγχάνουν καλύτερη ισορροπία με τις ευθύνες της φροντίδας που τους αναλογούν. Ταυτόχρονα, τα άκαμπτα στερεότυπα διαιωνίζουν την ιδέα ότι η φροντίδα αποτελεί κυρίως – αν όχι αποκλειστικά – ευθύνη των γυναικών. Στην Ελλάδα, το 85% των γυναικών μαγειρεύουν και ασχολούνται με το σπίτι κάθε μέρα τουλάχιστον για μια ώρα σε σύγκριση με το 16% των ανδρών. Η Ελλάδα έχει πολύ χαμηλά ποσοστά παιδικής φροντίδας σε σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Ο χρόνος που οι άνδρες φροντίζουν τα παιδιά και τα εγγόνια τους στην Ελλάδα είναι μεταξύ των χαμηλότερων στις χώρες της Ε.Ε.
Η παιδική φροντίδα είναι ακριβή στην Ελλάδα με το 61% των νοικοκυριών να λένε ότι οι οικονομικές δυσκολίες είναι ο λόγος για τον οποίο δεν καταφεύγουν σε λύσεις παιδικής φροντίδας . Το πρόγραμμα των σχολείων δεν αντιστοιχεί στις συνήθεις ώρες εργασίας, που απαιτεί ή οι γονείς να δουλεύουν λιγότερο ή να βασίζονται σε μέλη της οικογένειάς τους, κυρίως γυναίκες, για να φροντίζουν τα παιδιά. Η κυβέρνηση αντιμετωπίζει εν μέρει αυτό το ζήτημα μέσω ενός προγράμματος χρηματοδότησης «Εναρμόνιση οικογενειακής και επαγγελματικής ζωής». Χρειάζονται επιπρόσθετα μέτρα πολιτικών και καλύτερη εφαρμογή των υπαρχόντων μέτρων για να έχουμε μεγαλύτερη συμμετοχή στην προσχολική εκπαίδευση και τις δομές παιδικής φροντίδας. Αυτό θα υποστηρίξει τους γονείς, ιδιαίτερα τις γυναίκες, ώστε να επιτύχουν καλύτερη ισορροπία αμειβόμενης εργασίας και φροντίδας.
Η προτεραιοποίηση των επενδύσεων στην κοινωνική προστασία και τις δημόσιες υπηρεσίες είναι αναγκαία για να διασφαλιστεί ότι οι γυναίκες θα ωφεληθούν εξίσου από την οικονομική ανάκαμψη. Κάτι τέτοιο περιλαμβάνει επενδύσεις σε υψηλής ποιότητας προσιτή φροντίδα των παιδιών και υπηρεσίες φροντίδας για τους ηλικιωμένους και τους ανάπηρους για να μειωθεί το βάρος της μη αμειβόμενης φροντίδας που έχουν επωμιστεί οι γυναίκες και να τους επιτραπεί η οικονομική συμμετοχή. Επιπλέον, απαιτούνται άμεσα πόροι για να γεφυρωθεί το χάσμα στο σύστημα κοινωνικής προστασίας, ειδικότερα τα επιδόματα εκείνα που θα βοηθήσουν τις γυναίκες και τις οικογένειές τους να ξεφύγουν από την ανέχεια. Βασική προτεραιότητα αποτελούν επίσης τα μέτρα για το διαμοιρασμό των ευθυνών φροντίδας μεταξύ ανδρών και γυναικών, που θα βοηθηθούν με την αύξηση της αμειβόμενης γονικής άδειας ειδικά για πατεράδες, η οποία είναι χαμηλή σύμφωνα με τα πρότυπα της Ε.Ε. και του ΟΟΣΑ. Για να γίνει κάτι τέτοιο θα πρέπει να αλλάξουν τα στερεότυπα σύμφωνα με τα οποία η φροντίδα αποτελεί ευθύνη των γυναικών.
Προστασία της μητρότητας
Η πρόσβαση των γυναικών στην αγορά εργασίας παρεμποδίζεται επίσης από την ελλιπή προστασία που παρέχεται σε εργαζόμενες που απουσίαζαν από την εργασία τους λόγω άδειας μητρότητας ή γονικής άδειας. Όπως καταγράφει ο Συνήγορος του Πολίτη, η πρόσβαση στην άδεια μητρότητας δεν είναι ενιαία αλλά μάλλον διαφέρει ανάλογα με το κύρος της θέσης εργασίας και με το αν πρόκειται για θέση στο δημόσιο ή τον ιδιωτικό τομέα. Οι γυναίκες που επιστρέφουν στην εργασία τους μετά την άδεια μητρότητας δικαιούνται βάσει νομοθεσίας να επιστρέψουν στην ίδια θέση εργασίας ή σε αντίστοιχη θέση με εξίσου ευνοϊκούς εργασιακούς όρους και συνθήκες, ενώ ταυτόχρονα να επωφεληθούν από οποιαδήποτε βελτίωση στις εργασιακές συνθήκες την οποία θα δικαιούντο κατά την απουσία τους. Ωστόσο, στην πράξη παρατηρούνται σημαντικά ελλείμματα στην εφαρμογή της νομοθεσίας, ειδικά όσον αφορά τις γυναίκες που βρίσκονται υψηλά στην ιεραρχία . Ορισμένες εργαζόμενες αντιμετωπίζουν σημαντικούς περιορισμούς, μεταξύ των οποίων και η άρνηση να προσμετρηθεί η άδεια μητρότητας στα χρόνια υπηρεσίας τους, πράγμα που επιφέρει αρνητικές συνέπειες ως προς την επαγγελματική τους εξέλιξη. Σε κάποιες περιπτώσεις, οι γυναίκες αποκλείονται εντελώς από την άσκηση των δικαιωμάτων που σχετίζονται με τη μητρότητα, απολύονται καταχρηστικά ή τους επιβάλλονται από τους εργοδότες αλλαγές στους εργασιακούς όρους, όπως π.χ. μειωμένο ωράριο, λόγω της εγκυμοσύνης και των ευθυνών γονικής φροντίδας. Επιπλέον, υπάρχουν κενά στις διατάξεις προστασίας της μητρότητας που ισχύουν για τις αυτοαπασχολούμενες.
Μία από τις συνομιλήτριές μας είπε:
«Τρεις φορές σε συνέντευξη για θέση εργασίας μου είπαν: Είσαι γυναίκα, θα μείνεις έγκυος, θα βρεθούμε σε δύσκολη θέση, οπότε δεν μπορούμε να σε προσλάβουμε».
Σεξουαλική παρενόχληση στον χώρο εργασίας
Η σεξουαλική παρενόχληση στον χώρο εργασίας απαγορεύεται από την ελληνική νομοθεσία. Ωστόσο, δεν συλλέγονται δεδομένα για τη συχνότητά της σε εθνικό επίπεδο. Υπάρχουν στοιχεία από τις καταγγελίες που γίνονται στην ανεξάρτητη αρχή του Συνηγόρου του Πολίτη, αλλά πιθανόν να είναι πολύ υψηλότερος ο αριθμός των περιστατικών σε σχέση με αυτά που καταγγέλλονται. Οι γυναίκες διστάζουν να καταγγείλουν τέτοιες συμπεριφορές επειδή φοβούνται τα αντίποινα, τον στιγματισμό, την απόλυση ή την πιθανότητα νομικών αντιμέτρων. Μας είπαν:
«Κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης, η αποδοχή της σεξουαλικής παρενόχλησης αυξήθηκε. Οι γυναίκες δεν μπορούν να χάσουν τη δουλειά τους».
Για να αλλάξει η κατάσταση προς το καλύτερο, είναι κρίσιμης σημασίας η λήψη πιο ισχυρών κανονιστικών μέτρων και η δημιουργία μηχανισμών λογοδοσίας. Επιπλέον, προτείνεται η διεξαγωγή έρευνας σε εθνικό επίπεδο ώστε να καταγραφεί η συχνότητα της σεξουαλικής παρενόχλησης και των διακρίσεων που σχετίζονται με την εγκυμοσύνη και την επιστροφή στην εργασία μετά από γονική άδεια.
Η εκπαίδευση και τα μέσα ενημέρωσης μπορούν να αλλάξουν τα έμφυλα στερεότυπα
Με χαρά επισημαίνουμε το υψηλό εκπαιδευτικό επίπεδο των κοριτσιών σε όλα τα επίπεδα, με το 53,2% των αποφοίτων δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης να είναι γυναίκες, όπως επίσης και το 52,7% των αποφοίτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης (ΓΓΙΦ). Οι γυναίκες κυριαρχούν στις τέχνες, τις ανθρωπιστικές επιστήμες και τις επιστήμες υγείας, ενώ αποτελούν την πλειοψηφία και στις νομικές σχολές και τις σχολές διοίκησης. Ωστόσο, αποτελούν τη μειονότητα στις θετικές επιστήμες και στις σχολές μηχανικών. Άρα, περισσότερη προσοχή πρέπει να δοθεί σε αυτούς τους τομείς.
Τα εκπαιδευτικά επιτεύγματα των γυναικών δεν οδηγούν στην περαιτέρω οικονομική τους εξέλιξη ούτε διασφαλίζουν την επαγγελματική τους άνοδο. Ακόμα και στα εκπαιδευτικά ιδρύματα, το ποσοστό των γυναικών σε ανώτερες θέσεις ηγεσίας είναι μικρότερο από το αντίστοιχο ποσοστό των ανδρών. Για παράδειγμα, ενώ οι γυναίκες αποτελούν τα δύο τρίτα του εκπαιδευτικού προσωπικού στη δημόσια δευτεροβάθμια εκπαίδευση, μόνο το 40% είναι διευθύντριες, αν και το ποσοστό αυτό βελτιώνεται με την πάροδο του χρόνου.
Η εκπαίδευση δίνει στις γυναίκες και στα κορίτσια τη δυνατότητα να αξιοποιήσουν τις δυνατότητές τους. Πέρα από αυτό, τα σχολεία μπορούν να παίξουν καθοριστικό ρόλο στην αλλαγή των αυστηρών έμφυλων στερεοτύπων και νορμών. Η εκπαίδευση για την ισότητα των φύλων και για τις έμφυλες νόρμες ξεκινάει από την οικογένεια, συνεχίζεται στο σχολείο, στον εργασιακό χώρο και στην κοινωνία γενικότερα. Πολλοί συνομιλητές μας επεσήμαναν ότι η αυξημένη εστίαση στην ισότητα των φύλων στην εκπαίδευση είναι ένα σημαντικό προληπτικό μέτρο για την αντιμετώπιση των βαθιά ριζωμένων στερεοτύπων που εμποδίζουν τις γυναίκες από την πλήρη απόλαυση των δικαιωμάτων τους.
Όσον αφορά την ενσωμάτωση της εκπαίδευσης για την ισότητα των φύλων στο πρόγραμμα σπουδών των σχολείων, ενώ μας ικανοποίησε η ενημέρωση από το Υπουργείο Παιδείας ότι στο πρόγραμμα σπουδών συμπεριλαμβάνονται τα ζητήματα ισότητας των φύλων, σεξουαλικού προσανατολισμού και έμφυλης ταυτότητας, άλλοι συνομιλητές μας περιέγραψαν το περιεχόμενο ως περιορισμένο και σε κάποιες περιπτώσεις αποσπασματικό. Πρώτον, γίνεται αναφορά στα ζητήματα αυτά στο μάθημα της «αγωγής του πολίτη», σε διάφορες βαθμίδες της εκπαίδευσης. Δεύτερον, περιεχόμενο που αφορά την ισότητα των φύλων συναντάται σε μικρό βαθμό και στο μάθημα των θρησκευτικών, όπου ζητάται από τους μαθητές να αναλογιστούν τη θέση της γυναίκας στη θρησκεία και, τέλος, η ισότητα των φύλων και η έμφυλη ταυτότητα αποτελεί μία από τις επιλογές για τη θεματική εβδομάδα που διοργανώνει κάθε σχολείο μία φορά τον χρόνο. Ωστόσο, στη θεματική εβδομάδα, η ισότητα των φύλων είναι μόνο μία από τις πολλές διαθέσιμες επιλογές ενώ, παρόλο που δεν υπάρχουν επίσημα στοιχεία, ακούσαμε ότι δεν επιλέγεται συχνά η θεματική αυτή. Επιπλέον, φαίνεται να υπάρχει κενό στην ολοκληρωμένη διδασκαλία της σεξουαλικής αγωγής.
Όταν ρωτήσαμε για την αποτελεσματικότητα της σχολικής εκπαίδευσης στην καταπολέμηση των έμφυλων στερεοτύπων, ακούσαμε ότι η «εκπαίδευση για την ισότητα των φύλων είναι αποσπασματική, χωρίς συνέχεια και δεν αποτελεί πραγματικά μέρος της ζωής των νεαρών μαθητών». Δεδομένης της κυριαρχίας τέτοιων αφηγήσεων, θεωρούμε ότι θα ήταν πολύτιμο η Κυβέρνηση να αξιολογήσει την αποτελεσματικότητα του τρέχοντος προγράμματος σπουδών και να την ενισχύσει ώστε να υπάρχει συστηματικότητα.
Ελπιδοφόρες πρακτικές που έχουν παρατηρηθεί σε άλλες χώρες συμπεριλαμβάνουν μια «ολιστική» προσέγγιση, όπου η ισότητα των φύλων ενσωματώνεται στο πρόγραμμα σπουδών σε όλα τα επιμέρους μαθήματα. Η ισότητα των φύλων αποτελεί προτεραιότητα και βασική αξία του εκπαιδευτικού συστήματος, ενώ δίνονται και στους εκπαιδευτικούς οδηγίες για την υποχρεωτική διδασκαλία θεμάτων που άπτονται της ισότητας των φύλων. Στόχος είναι να παρουσιάζεται μια ρεαλιστική εικόνα της κατάστασης των γυναικών και των ανδρών στην κοινωνία, να καταδεικνύεται η επιβλαβής επίδραση των έμφυλων στερεοτύπων, να βοηθιούνται τα παιδιά στην κριτική ανάλυση των πολιτισμικών έμφυλων αφηγημάτων, να προωθούνται θετικά πρότυπα σχέσεων που βασίζονται στον σεβασμό και στην ισότητα και, κυρίως, να υπάρχει ευαισθητοποίηση και ενίσχυση των δράσεων για τα δικαιώματα των γυναικών. Η εκπαίδευση για την ισότητα των φύλων ως κομμάτι της εκπαίδευσης για τα ανθρώπινα δικαιώματα είναι απαραίτητη για την κατάργηση των προβληματικών έμφυλων στερεοτύπων που κρατούν πίσω τόσο τις γυναίκες όσο και τους άντρες και για την αντιμετώπιση του προβλήματος της έμφυλης βίας, συμπεριλαμβανομένης της παρενόχλησης και της σεξουαλικής παρενόχλησης.
Μέσα Ενημέρωσης
Το 2016, το Υπουργείο Ψηφιακής Πολιτικής, Τηλεπικοινωνιών και Ενημέρωσης σύναψε μνημόνιο συνεργασίας με την ΓΓΙΦ για τον εντοπισμό και την εξάλειψη των έμφυλων στερεοτύπων στα μέσα ενημέρωσης. Σύμφωνα με έρευνα που έχει διεξαχθεί, το 31% από 1.500 έντυπα άρθρα που εξετάστηκαν, αναπαρήγαγε έμφυλα στερεότυπα. Μόνο στο 9,5% αυτών των άρθρων, οι γυναίκες εμφανίζονταν ως ειδικοί. Αναγνωρίζοντας το πρόβλημα αυτό, ο νέος νόμος περί ουσιαστικής ισότητας των φύλων απαιτεί από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης (έντυπα, ηλεκτρονικά, διαφημίσεις) μεριμνούν για την προώθηση της ισότητας των φύλων με την προβολή μιας εικόνας απαλλαγμένης από έμφυλα στερεότυπα. Η απαίτηση αυτή εφαρμόζεται μέσα από Κώδικες Δεοντολογίας και μηχανισμούς αυτορρύθμισης για τoυς παράγοντες δημόσιας επικοινωνίας, ενώ σχετικά στοιχεία θα συλλέγονται από τη ΓΓΙΦ. Καλωσορίζουμε αυτή τη θετική εξέλιξη δεδομένης της κυριαρχίας των έμφυλων στερεοτύπων στα μέσα ενημέρωσης και της επίδρασης των μέσων αυτών στην κοινωνία. Το Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης παίζει σημαντικό ρόλο στην έκδοση οδηγιών και στην παρακολούθηση της συμμόρφωσης. Για να είναι αποτελεσματικό στον ρόλο του, το Συμβούλιο θα πρέπει να λαμβάνει και μέτρα πρόληψης και να διαθέτει επαρκείς πόρους.
Οι γυναίκες συνεχίζουν να υποεκπροσωπούνται στον πολιτικό και δημόσιο βίο
Πολιτικός και δημόσιος βίος
Η συμμετοχή των γυναικών στην πολιτική ζωή της χώρας υστερεί σε όλα τα επίπεδα – εθνικό, περιφερειακό, τοπικό και ευρωπαϊκό. Παρόλο που έχει σημειωθεί σταδιακή πρόοδος με την πάροδο των ετών, η αλλαγή είναι αργή.
Σε εθνικό επίπεδο, από την είσοδο της πρώτης γυναίκας βουλευτή στο Ελληνικό Κοινοβούλιο το 1952, όταν οι γυναίκες απέκτησαν το δικαίωμα του εκλέγειν και του εκλέγεσθαι, η εκπροσώπηση των γυναικών έχει σταδιακά αυξηθεί αλλά παραμένει πολύ χαμηλή. Με 18,7% των βουλευτών αυτή τη στιγμή να είναι γυναίκες, η Ελλάδα βρίσκεται στην 112η θέση ανάμεσα σε 191 χώρες παγκοσμίως και αρκετά χαμηλά μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών. Στην τρέχουσα Κυβέρνηση συμμετέχουν 13 γυναίκες (5 Υπουργοί, 1 Αναπληρώτρια Υπουργός και 7 Υφυπουργοί) σε σύνολο 52 μελών, αριθμός που αντιστοιχεί στο 25% του κυβερνητικού επιτελείου. Το ποσοστό που αντιστοιχεί στις γυναίκες Υπουργούς είναι ακόμα χαμηλότερο, στο 21% (5 σε σύνολο 24 Υπουργών).
Σε επίπεδο περιφερειών, δύο εκ των 13 Περιφερειαρχών είναι γυναίκες (15,4%), ποσοστό μεγαλύτερο από το 0% του 2010. Η εκπροσώπηση των γυναικών στα περιφερειακά συμβούλια είναι κάπως υψηλότερη, στο 19,5%. Στο επίπεδο των δήμων, μόλις το 4,9% των Δημάρχων είναι γυναίκες ενώ συμμετέχουν στα Δημοτικά Συμβούλια με ποσοστό 18,1%.
Η εκπροσώπηση των Ελληνίδων στο Ευρωκοινοβούλιο σημείωσε πτώση από 32% το 2009 σε 28% το 2014, παρά τη θέσπιση της ποσόστωσης του ενός τρίτου.
Οι γυναίκες έχουν σε γενικές γραμμές καλή εκπροσώπηση στη Δικαιοσύνη. Το 2011, διορίστηκε η πρώτη γυναίκα Πρόεδρος του Αρείου Πάγου. Σημειώνεται συνεχής αύξηση του αριθμού των γυναικών δικαστών στον Άρειο Πάγο από 2% το 2004 σε 31% το 2014.
Στη Δημόσια Διοίκηση, οι γυναίκες έχουν σε γενικές γραμμές καλή εκπροσώπηση και στα ανώτερα διοικητικά κλιμάκια. Κάποιοι κλάδοι των δημόσιων υπηρεσιών παραμένουν ανδροκρατούμενοι. Αυτή τη στιγμή, το 34,3% του Διπλωματικού Σώματος είναι γυναίκες, αν και ο αριθμός των γυναικών αυξάνεται κατά την τελευταία δεκαετία. Στο επίπεδο των επικεφαλής διπλωματικών αποστολών και Προϊσταμένων Διευθύνσεων στο Υπουργείο Εξωτερικών, το ποσοστό είναι χαμηλότερο, δηλαδή 27,5% και 30,6% αντιστοίχως.
Με βάση την τρέχουσα εικόνα της συμμετοχής των γυναικών στον πολιτικό και δημόσιο βίο της χώρας, απαιτούνται περισσότερες ενέργειες, όπως είναι η εξέταση της αποτελεσματικότητας του συστήματος ποσοστώσεων στο ισχύον εκλογικό σύστημα (που εστιάζει στην επιλογή των υποψηφίων αντί στους εκλεγμένους αντιπροσώπους). Επιπλέον μέτρα θα πρέπει να υιοθετηθούν για να ενθαρρυνθούν και να υποστηριχτούν οι γυναίκες ώστε να θέσουν υποψηφιότητα για δημόσια αξιώματα και να δοθεί στήριξη στις υποψήφιες ώστε να έχουν περισσότερες πιθανότητες επιτυχίας.
Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις και το γυναικείο κίνημα
Συναντηθήκαμε μέλη της κοινωνίας των πολιτών που ασχολούνται ενεργά με τα ζητήματα των δικαιωμάτων των γυναικών. Πολλά από αυτά δουλεύουν στην πρώτη γραμμή, παρέχοντας βοήθεια για την κάλυψη των αναγκών των μεταναστριών και των προσφύγων. Αυτά τα άτομα και οι οργανώσεις έχουν παίξει σημαντικό ρόλο στην ανταπόκριση της χώρας στις μεταναστευτικές και προσφυγικές ροές. Οι περισσότερες οργανώσεις λειτουργούν με βάση τα τρέχοντα project και αντιμετωπίζουν θέματα βιωσιμότητας. Έχουν συγκεντρώσει πολύτιμη εμπειρία και τεχνογνωσία και θα πρέπει να συνεχίζουν να διαδραματίζουν ρόλο στις τρέχουσες προσπάθειες ενσωμάτωσης των προσφύγων στην ελληνική κοινωνία, όπως για παράδειγμα στην εφαρμογή της πρόσφατης εθνικής στρατηγικής ενσωμάτωσης.
Οι μη κυβερνητικές οργανώσεις που εργάζονται για την αντιμετώπιση των ζητημάτων των δικαιωμάτων των γυναικών και της ισότητας των φύλων στηρίζονται σε αφοσιωμένους εθελοντές και χρειάζονται υποστήριξη και βιώσιμη χρηματοδότηση ώστε να διαδραματίσουν έναν ρόλο υπέρ της ενδυνάμωσης των γυναικών και της ισότητας των φύλων που θα μεταμορφώσει την κοινωνία. Θα πρέπει να μπορούν να επωφεληθούν από τη δημόσια χρηματοδότηση, με στόχο την ενδυνάμωση της κοινωνίας των πολιτών μέσα από διαφανείς και αποδοτικές διαδικασίες. Η στρατηγική συνεργασία και η αλληλεγγύη μεταξύ των γυναικείων οργανώσεων θα είναι καθοριστικής σημασίας για την κινητοποίηση του γυναικείου κινήματος ισότητας.
Χρειάζονται περισσότερα μέτρα για την καταπολέμηση της έμφυλης βίας
Σύμφωνα με στοιχεία του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου για την Ισότητα των Φύλων (EIGE), περίπου 1 στις 4 γυναίκες έχει βιώσει σωματική ή/και λεκτική βία από σύντροφό της τουλάχιστον μία φορά μετά την ηλικία των 15 ετών. Επιπλέον, το 5,8% των γυναικών κατήγγειλαν περιστατικά σωματικής ή/και σεξουαλικής βίας από τον σύντροφό τους μέσα στους τελευταίους 12 μήνες. Το 21% των γυναικών που υπέστησαν σωματική ή/αι σεξουαλική βία από οποιαδήποτε δράστη τους τελευταίους 12 μήνες δεν το είπε σε κανέναν (ποσοστό υψηλότερο κατά 8 ποσοστιαίες μονάδες από τον μέσο όρο του 13% της ΕΕ).
Αντιμετώπιση της έμφυλης βίας κατά των γυναικών
Συγχαίρουμε την Ελλάδα για τη συμμόρφωσή της προς τη Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης συμπεριλαμβάνοντας την πρόληψη, τη δίωξη και την εξάλειψη της έμφυλης βίας στον Ν.4604/2019 και για την τροποποίηση του Ν.3500/2006 περί ενδοοικογενειακής βίας ώστε να περιλαμβάνει στο πεδίο εφαρμογής του και μέλη της ευρύτερης οικογένειας (όπως σύντροφοι και τα παιδιά τους) και να επιτρέπεται η λήψη ασφαλιστικών μέτρων κατά του δράστη.
Μας προβληματίζουν ιδιαίτερα οι προτεινόμενες αυτή τη στιγμή τροποποιήσεις των διατάξεων περί βιασμού στον ελληνικό Ποινικό Κώδικα. Μοιάζουν να μην συμβαδίζουν με τις διεθνείς νομικές υποχρεώσεις σύμφωνα με τη Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης, καθώς ο βιασμός δεν ορίζεται βάσει της συναίνεσης και περιορίζει ακόμα περισσότερο τις συνθήκες που πρέπει να συντρέχουν για να στοιχειοθετηθεί το ποινικό αδίκημα του βιασμού. Προτρέπουμε την Κυβέρνηση να διασφαλίζει ότι ο τροποποιημένος Ποινικός Κώδικας περιλαμβάνει τον ορισμό του βιασμού βάσει της συναίνεσης. Οι συνομιλητές μας στην Κυβέρνηση μας διαβεβαίωσαν ότι η Κυβέρνηση θα τηρήσει τις υποχρεώσεις της που πηγάζουν από τη διεθνή νομοθεσία. Πιστεύουμε ότι η προτεινόμενη αναθεώρηση του Ποινικού Κώδικα προσφέρει ευκαιρία για να γίνει ένας ευρύτερος κοινωνικός διάλογος για το στίγμα και τα στερεότυπα γύρω από τη σεξουαλική βία εν γένει και τον βιασμό πιο συγκεκριμένα.
Ενημερωθήκαμε από την Κυβέρνηση ότι ενώ η διαμεσολάβηση δεν είναι υποχρεωτική βάσει της ελληνικής νομοθεσίας, προτείνεται συνήθως στις γυναίκες θύματα ενδοοικογενειακής βίας. Αυτό αντίκειται στη Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης όπου ρητά αναφέρεται ότι θα πρέπει να απαγορεύεται η υποχρεωτική διαμεσολάβηση. Οι κυρίαρχες κοινωνικές νόρμες στην Ελλάδα σε σχέση με τη σημασία της οικογένειας και τη διατήρηση της οικογενειακής ενότητας μπορούν να αποτελέσουν σημαντικό εμπόδιο για τις γυναίκες που επιθυμούν να φύγουν από κακοποιητικές σχέσεις.
Μας προβληματίζει επίσης η έλλειψη ομαδοποιημένων ανά φύλο στοιχείων για τα εγκλήματα, πράγμα που θα επέτρεπε τον εντοπισμό των γυναικοκτονιών και της ενδοοικογενειακής βίας, όπως προτάσσει η Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης και η Γενική Σύσταση 35 της Επιτροπής CEDAW (Επιτροπή για την Εξάλειψη των Διακρίσεων κατά των Γυναικών). Τα ομαδοποιημένα βάσει φύλου δεδομένα για όλες τις μορφές έμφυλης βίας κατά των γυναικών είναι απαραίτητα ώστε να κατανοήσουμε τη συχνότητά της και να προσαρμόσουμε αναλόγως της προσπάθειες αντιμετώπισής και πρόληψής της.
Αν και αναγνωρίζουμε ότι η δύσκολη οικονομική κατάσταση της Ελλάδας καθιστά πιο δύσκολη την παροχή υπηρεσιών υψηλού επιπέδου για τις γυναίκες-θύματα βίας, μας προβληματίζει ο άνισος συντονισμός των υποστηρικτικών υπηρεσιών για τα θύματα διαφορετικών μορφών έμφυλης βίας, καθώς και των προγραμμάτων που απευθύνονται στους δράστες. Αυτή τη στιγμή, υπάρχουν 21 ξενώνες για τα θύματα έμφυλης βίας σε ολόκληρη τη χώρα. Η ζήτηση για θέσεις στους ξενώνες αυξήθηκε δραματικά με την έλευση των μεταναστριών και των γυναικών προσφύγων. Ο αριθμός των ξενώνων είναι ανεπαρκής, όπως και η άμεση στέγαση σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, ενώ δεν υπάρχει συνέπεια στον συντονισμό των διαφορετικών υπηρεσιών.
Χαιρετίζουμε την ειδική εκπαίδευση σε δικαστές, εισαγγελείς, αστυνομικούς, παρόχους υπηρεσιών υγείας, δημοσιογράφους και εκπαιδευτικό προσωπικό, ώστε να υπάρξει ευαισθητοποίηση και ενημέρωση για όλες τις μορφές βίας κατά των γυναικών και των κοριτσιών και να διασφαλιστεί ότι όλοι αυτοί οι φορείς μπορούν να παρέχουν υποστήριξη προς τα θύματα, επιδεικνύοντας την αρμόζουσα ευαισθησία. Χαιρετίζουμε την πρόσφατη απόφαση της Αστυνομίας να συστήσει ειδικές μονάδες ενδοοικογενειακής βίας, με σκοπό να βελτιώσει την ικανότητά της να αντιμετωπίσει την έμφυλη βία με ευαισθησία και αποτελεσματικότητα. Προτείνουμε οι μονάδες αυτές να συστηθούν σε ολόκληρη τη χώρα το συντομότερο δυνατόν.
Πρόληψη της έμφυλης βίας κατά των γυναικών
Στο πλαίσιο των προσπαθειών της Ελλάδας για την πρόληψη της έμφυλης βίας κατά των γυναικών, χαιρετίζουμε τις προσπάθειες της Εισαγγελίας, της ΓΓΙΦ και άλλων κρατικών φορέων να ενημερώσουν και να ευαισθητοποιήσουν μέσω των μέσων ενημέρωσης και μέσω εκπαιδευτικών προγραμμάτων. Ωστόσο, απαιτείται πιο στρατηγική προσέγγιση στην πρόληψη, συμπεριλαμβανομένης της στοχευμένης και μακροπρόθεσμης εκπαίδευσης και ευαισθητοποίησης πάνω στα αίτια και τις συνέπειες της έμφυλης βίας, ιδίως σε αγροτικές περιοχές. Οι προσπάθειες πρόληψης πρέπει επίσης να λάβουν υπόψη τη διαφορετικότητα μεταξύ των γυναικών στην Ελλάδα, ειδικά όσων βιώνουν πολλαπλές διακρίσεις ή είναι ακόμα πιο ευάλωτες, όπως οι μειονότητες, οι μετανάστριες και οι πρόσφυγες, οι γυναίκες με αναπηρία, καθώς και οι γυναίκες τρίτης ηλικίας και οι λεσβίες, οι τρανς και οι ίντερσεξ γυναίκες.
Οι περιθωριοποιημένες ομάδες γυναικών είναι πιο ευάλωτες και βιώνουν μεγαλύτερο αποκλεισμό
Γυναίκες μετανάστριες και πρόσφυγες
Από το 2015, η Κυβέρνηση, οι τοπικές αρχές και ο λαός της Ελλάδος, ως χώρα υποδοχής πρώτης γραμμής, έχουν κληθεί να αντιμετωπίσουν την υποδοχή ενός άνευ προηγουμένου μεγάλου αριθμού μεταναστών και προσφύγων. Ακόμα και σήμερα σημειώνονται νέες αφίξεις καθημερινά. Το γεγονός αυτό ασκεί πρόσθετες πιέσεις στους κυβερνητικούς πόρους, τις υπηρεσίες και τις υποδομές. Σε στενή συνεργασία με την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, άλλους διεθνείς οργανισμούς και με την υποστήριξη θεσμών της κοινωνίας των πολιτών, η Κυβέρνηση έχει δεσμευτεί να προστατεύσει την αρχή της οικουμενικότητας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων όπως η πρόσβαση στην εκπαίδευση για όλα τα παιδιά και την καθολική ιατρική περίθαλψη προς όλους, συμπεριλαμβανομένων των μεταναστών και των αιτούντων άσυλο και την προστασία από έμφυλη βία κατά των γυναικών. Στην πράξη ωστόσο υπάρχουν σοβαρές προκλήσεις και κενά.
Μιλήσαμε με γυναίκες μετανάστριες, αιτούσες άσυλο και πρόσφυγες στην Αθήνα, τη Θεσσαλονίκη και τη Λέσβο και επισκεφθήκαμε κέντρα γυναικών υπό την διαχείριση ΜΚΟ καθώς και τη δομή φιλοξενίας στη Μόρια της Λέσβου. Μείναμε άφωνοι από τις ιστορίες τους που δείχνουν την αντοχή, τη δύναμη και την ελπίδα τους για ένα καλύτερο μέλλον. Μας εντυπωσίασε το έργο των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, συμπεριλαμβανομένων όσων παρέχουν χώρο και στήριξη σε γυναίκες και τα παιδιά τους. Οι οργανώσεις αυτές επιτρέπουν στις γυναίκες να αποκτήσουν αυτοπεποίθηση, ενδυνάμωση και ικανότητα αυτενέργειας και είχαμε την τύχη να το διαπιστώσουμε από πρώτο χέρι στο κέντρο Μέλισσα στην Αθήνα και στο κέντρο Μπασίρα στη Λέσβο.
Υπάρχουν κάποιες θετικές εξελίξεις όσον αφορά την υποστήριξη των γυναικών προσφύγων, συμπεριλαμβανομένου του Νόμου 45/31 του 2018, που επιτρέπει στα «πρόσωπα χωρίς έγγραφα ταυτοποίησης» να καταγγέλλουν περιστατικά έμφυλης βίας χωρίς το φόβο απέλασης. Παρά την ύπαρξη σχετικής νομοθεσίας, οι επιζήσασες περιστατικών έμφυλης βίας συνεχίζουν να μην έχουν επαρκή πρόσβαση σε υπηρεσίες στήριξης και ασφάλειας. Σε κάποιες περιπτώσεις, οι γυναίκες δεν έχουν τη δυνατότητα καταγγελίας λόγω της απουσίας εκπαιδευμένου προσωπικού στα αστυνομικά τμήματα ή λόγω της απροθυμίας τους να καταγράψουν το περιστατικό θεωρώντας το «οικογενειακό ζήτημα». Η απουσία διερμηνέων στα νοσοκομεία μας αναφέρθηκε σταθερά ως βασικός προβληματισμός που επηρεάζει άμεσα την ικανότητα των γυναικών να λαμβάνουν την ιατρική φροντίδα που χρειάζονται.
Μάθαμε ότι η συντριπτική πλειοψηφία γυναικών στη δομή φιλοξενίας στη Μόρια θεωρείται ευάλωτη από πολλές απόψεις. Πολλές γυναίκες έχουν πέσει θύματα παραβίασης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στις χώρες τους και έχουν υποστεί και άλλα δεινά κατά τη διάρκεια του ταξιδιού τους, συμπεριλαμβανομένων μεταξύ άλλων από εμπόρους και διακινητές ανθρώπων. Πολλοί ενδιαφερόμενοι ανέφεραν ότι η τρέχουσα μεταναστευτική πολιτική της συγκράτησης του αριθμού των αιτούντων άσυλο στις δομές φιλοξενίας καθιστά ακόμα πιο ευάλωτες τις γυναίκες καθώς δεν έχουν άλλη επιλογή πέρα από το να ζουν στις δύσκολες συνθήκες των δομών φιλοξενίας περιμένοντας να ολοκληρωθεί η επεξεργασία των αιτήσεων ασύλου τους. Ακούσαμε με χαρά ότι οι αρχές έχουν επανεξετάσει τις κατευθυντήριες οδηγίες του πρωτοκόλλου για τη μεταφορά των ευάλωτων γυναικών.
Στη δομή φιλοξενίας της Μόρια είδαμε με τα μάτια μας πόσο ευάλωτες είναι οι γυναίκες, παρά τις προσπάθειες που καταβάλλουν οι αρχές να έχουν ξεχωριστούς χώρους για τις ανύπαντρες γυναίκες, με ή χωρίς παιδιά. Οι γυναίκες που συναντήσαμε μας είπαν ότι δεν αισθάνονται ασφαλείς και βιώνουν παρενοχλήσεις, ειδικά κατά τη διάρκεια της νύχτας όταν πηγαίνουν στις τουαλέτες στους κοινόχρηστους χώρους.
Ακούσαμε προβληματισμούς σχετικά με τα προβλήματα υγείας ορισμένων γυναικών που διαμένουν στη δομή φιλοξενίας και τη δυσκολία πρόσβασης σε ιατρική φροντίδα. Όσον αφορά την έκθεση σε περιστατικά έμφυλης βίας, συμπεριλαμβανομένης της οικογενειακής βίας εντός της δομής φιλοξενίας, οι τρέχουσες λύσεις δεν λειτουργούν στην πράξη, παραβιάζουν συχνά την απαίτηση εμπιστευτικότητας και καθιστώντας το θύμα εύκολα αναγνωρίσιμο στόχο για όλους, συμπεριλαμβανομένου του θύτη. Ο αριθμός των διαθέσιμων θέσεων σε ξενώνες είναι περιορισμένος. Ταυτόχρονα η αστυνομία δεν έχει αντιληφθεί την ανάγκη ύπαρξης τρόπων αντιμετώπισης που λαμβάνουν υπόψη τις ιδιαιτερότητες των φύλων, ενώ υπάρχει και ανάγκη για περισσότερες γυναίκες αστυνομικούς. Θα πρέπει να αυξηθεί η δυνατότητα παροχής υπηρεσιών διερμηνείας στα νοσοκομεία και τα αστυνομικά τμήματα.
Οι συνθήκες υγείας και ασφάλειας των γυναικών θα πρέπει να παρακολουθούνται και να επανεξετάζονται σε τακτά χρονικά διαστήματα. Οι γυναίκες πρόσφυγες θα πρέπει να συμμετέχουν στη λήψη αποφάσεων για θέματα που επηρεάζουν τη ζωή τους στη δομή φιλοξενίας και θα πρέπει να αντιμετωπίζονται με αξιοπρέπεια και σεβασμό. Οι γυναίκες μετανάστριες και πρόσφυγες με τις οποίες μιλήσαμε εξέφρασαν την έντονη επιθυμία τους να έχουν ευκαιρίες εκπαίδευσης για τις ίδιες και τα παιδιά τους. Θέλουν να αποτελέσουν θετικές συνιστώσες που θα εμπλουτίσουν και θα συμβάλλουν στην οικονομία και την πολιτιστική ανάπτυξη της χώρας.
Η ανεύρεση ικανοποιητικών, ολιστικών λύσεων για τις γυναίκες πρόσφυγες προϋποθέτει βελτίωση του συνόλου των θεσμικών διαδικασιών και κουλτούρας. Δεν αρκεί η καλή θέληση των μεμονωμένων ατόμων. Απαιτείται συστημική ανταπόκριση με λογοδοσία των θεσμών. Οι εξωτερικοί δωρητές, συμπεριλαμβανομένης της Ε.Ε., θα πρέπει να διασφαλίσουν ότι η στήριξη που παρέχουν, αντιμετωπίζει τις ανάγκες των γυναικών μεταναστριών και προσφύγων.
Γυναίκες Ρομά
Παρά τις προσπάθειες της Κυβέρνησης να βελτιώσει την έκβαση για τις γυναίκες και τα κορίτσια Ρομά μέσω της Εθνικής Στρατηγικής για την Κοινωνική Ένταξη των Ρομά 2012-2020, εξακολουθούν να υπάρχουν υψηλά επίπεδα διακρίσεων, αποκλεισμού και στερεοτύπων.
Οι γυναίκες Ρομά αντιμετωπίζουν σοβαρά εμπόδια όσον αφορά την πρόσβαση τους σε βασικές κοινωνικές υπηρεσίες όπως στέγαση, απασχόληση, εκπαίδευση και υγειονομική περίθαλψη, συμπεριλαμβανομένων των περιπτώσεων εκπαιδευτικών φραγμών και κακών συνθηκών διαβίωσης. Αναφέρουν ότι εξακολουθούν να υπόκεινται σε αυθαίρετες συλλήψεις από την αστυνομία και άλλους αξιωματούχους επιβολής του νόμου, σε δυσανάλογα μεγαλύτερο βαθμό. Οι γυναίκες Ρομά αποτελούν το ένα τρίτο των γυναικών κρατουμένων στην Ελλάδα παρά το γεγονός ότι εκπροσωπούν πολύ μικρό ποσοστό του πληθυσμού της χώρας.
Οι γυναίκες Ρομά έχουν πολύ περιορισμένη πρόσβαση σε οικονομικές ευκαιρίες και επιλογές απασχόλησης λόγω των γάμων σε μικρή ηλικία και τα υψηλά ποσοστά εγκατάλειψης του σχολείου. Κατά τη διάρκεια της επίσκεψής μας, εμπνευστήκαμε από τις ιστορίες των διευθυντών των σχολείων που δουλεύουν με τις οικογένειες προκειμένου να υποστηρίξουν την παραμονή των κοριτσιών Ρομά στο σχολείο.
Συναντήσαμε γυναίκες Ρομά που μοιράστηκαν μαζί μας τις ιστορίες και τους προβληματισμούς τους. «Αντιμετωπίζουμε πολλά προβλήματα αλλά κανείς δεν έχει διάθεση να μας ακούσει. Προσπαθούμε εδώ και χρόνια να βελτιώσουμε τη ζωή μας».
Είναι ανησυχητική η έλλειψη στατιστικών δεδομένων αναφορικά με τα ανθρώπινα δικαιώματα των Ρομά, συμπεριλαμβανομένων των γυναικών. Το 2016, η Επιτροπή για την Εξάλειψη των Φυλετικών Διακρίσεων (CERD) διατύπωσε τη σύσταση ότι η Ελλάδα θα πρέπει να αλλάξει τις δραστηριότητες συλλογής δεδομένων της επί της βάσης της ανωνυμίας και του αυτο-προσδιορισμού ατόμων και ομάδων, προκειμένου να δημιουργηθεί μια επαρκής, εμπειρική βάση για πολιτικές που θα ενισχύσουν την ισότιμη άσκηση των δικαιωμάτων που ορίζονται στη Συνθήκη από όλους. Η Επιτροπή σημείωσε ότι οι αξιόπιστες, λεπτομερείς κοινωνικοοικονομικές πληροφορίες είναι απαραίτητες για την παρακολούθηση και αξιολόγηση των πολιτικών προς όφελος των μειονοτήτων για την αξιολόγηση της εφαρμογής της Συνθήκης. Εμείς από πλευράς μας, επαναλαμβάνουμε την εν λόγω σύσταση.
Χαιρετίζουμε τα θετικά βήματα που έχουν γίνει τα τελευταία χρόνια από τις ελληνικές αρχές για τη βελτίωση της κατάστασης των γυναικών Ρομά, συμπεριλαμβανομένης της δημιουργίας της Ειδικής Γραμματείας για την Ένταξη των Ρομά. Η εστίαση στην εφαρμογή και παρακολούθηση είναι καθοριστικής σημασίας προκειμένου να διασφαλισθεί ότι θα εκπληρωθούν όλοι οι σχετικοί στόχοι.
Επισκεφθήκαμε το μεγαλύτερο σωφρονιστικό κατάστημα στην Ελλάδα και μείναμε ικανοποιημένοι από τις προσπάθειες που καταβάλλονται για τη διασφάλιση των δικαιωμάτων των κρατουμένων γυναικών, μεταξύ άλλων μέσω της παροχής πρωτοβάθμιας, δευτεροβάθμιας και ανώτατης εκπαίδευσης καθώς και προγραμμάτων επανένταξης. Προσφέρεται η δυνατότητα φύλαξης παιδιών και τα παιδιά μπορούν να μένουν με τις μητέρες τους μέχρι την ηλικία των 3 ετών. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι γυναίκες που έχουν παιδιά ηλικίας μέχρι 8 ετών δικαιούνται εναλλακτικές μορφές κράτησης. Ωστόσο, ορισμένες από τις κρατούμενες με τις οποίες μιλήσαμε μοιράστηκαν τις επιφυλάξεις τους απέναντι στο δικαστικό σύστημα και τα εμπόδια στην πρόσβαση σε δικαστικές υπηρεσίες.
Η επίσκεψή μας στην Ελλάδα ανέδειξε μια σειρά σημαντικών προκλήσεων αλλά τεράστιων ευκαιριών, καθώς το κράτος βρίσκεται σε μεταβατικό στάδιο.
Υπάρχει διεξοδικό νομοθετικό και πολιτικό πλαίσιο αλλά απαιτείται πολύ πιο ουσιαστική εφαρμογή του. Η διαιώνιση των προτύπων και στερεοτύπων διάκρισης καθώς και οι συνέπειες της κρίσης που παρατείνεται και των μέτρων λιτότητας συνεπάγονται ότι η Ελλάδα υστερεί όσον αφορά στη διασφάλιση των δικαιωμάτων των γυναικών σε σχέση με άλλα κράτη-μέλη της Ε.Έ. Η κατάσταση είναι ακόμα χειρότερη όσον αφορά τις περιθωριοποιημένες ομάδες γυναικών, όπως οι μετανάστριες και οι γυναίκες Ρομά.
Η Ελλάδα έχει σήμερα σημαντική ευκαιρία να διασφαλίσει ότι το δικαίωμα των γυναικών για ισότητα σε όλες της σφαίρες της δημόσιας ζωής βρίσκεται στην καρδιά της οικονομικής και κοινωνικής ανανέωσης της χώρας.
Προκειμένου να αξιοποιηθεί η εν λόγω ευκαιρία, η Γενική Γραμματεία Ισότητας των Φύλων θα πρέπει να παίξει κεντρικό και μετασχηματιστικό ρόλο στο πλαίσιο του νέου Νόμου 4604/2019 για την Ουσιαστική Ισότητα των Φύλων, διασφαλίζοντας τη θέση της ως σημαντικά ενδυναμωμένο, κεντρικό κυβερνητικό όργανο για την ισότητα των φύλων.
Τα συμπεράσματα και οι συστάσεις μας θα παρουσιαστούν πιο ενδελεχώς στην έκθεση που θα υποβληθεί στο Συμβούλιο των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων τον Ιούνιο του 2020.
12 Απριλίου 2019


ΓΕΝΕΥΗ/ΑΘΗΝΑ (12 Απριλίου 2019) – Η Ελλάδα έχει τη μοναδική ευκαιρία να ενδυναμώσει ταυτόχρονα την οικονομία της και να κάνει βήματα προόδου στον τομέα
των ανθρωπίνων δικαιωμάτων των γυναικών, θέτοντας την ισότητα μεταξύ των φύλων ως προτεραιότητα στο πλαίσιο της κοινωνικής και οικονομικής της ανάκαμψης, λέει η ομάδα ανεξάρτητων εμπειρογνωμόνων των Ηνωμένων Εθνών.

«Η Ελλάδα έχει θεσπίσει ένα ισχυρό νομοθετικό και θεσμικό πλαίσιο για την προώθηση της ισότητας των φύλων. Χαιρετίζουμε όλα τα μέτρα που αποσκοπούν στην ενίσχυση της συμμετοχής των γυναικών στην πολιτική, κοινωνική και οικονομική ζωή», αναφέρει η Ομάδα Εργασίας των Η.Ε. για τις διακρίσεις σε βάρος των γυναικών στη νομοθεσία και στην πράξη, στην ανακοίνωσή της μετά την επίσκεψή Οι εμπειρογνώμονες σημείωσαν επίσης ότι η νομοθεσία για την προστασία της μητρότητας δεν έχει καθολική εφαρμογή και εξέφρασαν τους προβληματισμούς τους για τις συνεχιζόμενες διακρίσεις λόγω εγκυμοσύνης και οικογενειακών υποχρεώσεων, καθώς και τις µισθολογικές διαφορές μεταξύ των δύο φύλων και την απουσία γυναικών σε ηγετικές θέσεις.
«Παρατηρήσαμε επίσης δυσκολίες στην παροχή επαρκούς στήριξης στις γυναίκες που έχουν υποστεί βία και μας προβληματίζει ιδιαίτερα η πρόσφατη αναχρονιστική πρόταση τροποποίησης του Ποινικού Κώδικα αναφορικά με τον ορισμό του βιασμού», είπαν.
«Αυτό που χρειάζεται σήμερα είναι συντονισμένη προσπάθεια για την υλοποίηση, την παρακολούθηση και τη λογοδοσία αναφορικά με μέτρα που θα αντιμετωπίσουν τα προβλήματα, καθώς και η δέσμευση των απαραίτητων πόρων για κοινωνική προστασία και λοιπές υπηρεσίες, ιδιαίτερα για δράσεις που αποσκοπούν στη μείωση του όγκου της μη αμειβόμενης εργασίας των γυναικών ως φροντιστών και στις προσπάθειες πρόληψης της έμφυλης βίας.
Εξίσου σημαντικές είναι οι προσπάθειες να αλλάξουν οι ισχύουσες κοινωνικές νόρμες και τα έμφυλα στερεότυπα μέσω του εκπαιδευτικού συστήματος και των μέσων ενημέρωσης. Χωρίς ισχυρή παρέμβαση, δεν θα αξιοποιηθεί η ευκαιρία επιτάχυνσης της οικονομικής ανάκαμψης μέσω της ισότιμης συμμετοχής των γυναικών στην κοινωνική και οικονομική ανάκαμψη της Ελλάδας».
Οι εμπειρογνώμονες καλούν την Ελλάδα να δώσει προτεραιότητα στην ενδυνάμωση των θεσμικών της μηχανισμών, όπως η Γενική Γραμματεία για την Ισότητα των Φύλων που θα υποστηρίξει τον νέο νόμο για την ουσιαστική ισότητα των φύλων, το Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την Ισότητα των Φύλων και τον Συνήγορο του Πολίτη. Πρότειναν επίσης τη στοχοθεσία και τη συλλογή δεδομένων.
Οι εμπειρογνώμονες πρόσθεσαν τα εξής: «Συγχαίρουμε την Κυβέρνηση για τη δέσμευσή της για την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων του πρωτοφανούς μεγάλου αριθμού μεταναστών και προσφύγων που έφτασαν στη χώρα από το 2015.
Ωστόσο, μας προβληματίζουν τα σοβαρά προβλήματα και τα κενά στην πράξη. Είδαμε με τα μάτια μας την ιδιαίτερη ευαλωτότητα των γυναικών και μας ανησυχεί η ασφάλειά τους και η πρόσβαση σε υπηρεσίες υγειονομικής περίθαλψης».
Η αποστολή της Ομάδας Εργασίας επισκέφθηκε την Αθήνα, τη Θεσσαλονίκη και τη Λέσβο και συνάντησε εθνικούς και τοπικούς κυβερνητικούς αξιωματούχους καθώς και εκπροσώπους κρατικών θεσμών και οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών και ιδιώτες. Επισκέφθηκε επίσης ένα σχολείο, ένα σωφρονιστικό κατάστημα και μια δομή
φιλοξενίας μεταναστών και προσφύγων.
Οι εμπειρογνώμονες θα υποβάλουν την πλήρη έκθεση τους στο Συμβούλιο των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων των Ηνωμένων Εθνών τον Ιούνιο του 2020. Τα ευρήματά τους θα βοηθήσουν στη δρομολόγηση των εθνικών και διεθνών προσπαθειών προώθησης της ισότητας των φύλων και προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων γυναικών και κοριτσιών σε όλο τον κόσμο.
Η Ομάδα Εργασίας των ΗΕ για τις διακρίσεις σε βάρος των γυναικών στη νομοθεσία και στην πράξη δημιουργήθηκε από το Συμβούλιο των Ηνωμένων Εθνών το 2011 για να προσδιορίσει, να προωθήσει και να ανταλλάξει απόψεις σε διαβούλευση με τα κράτη και άλλους φορείς για καλές πρακτικές που σχετίζονται με την εξάλειψη των νόμων που προωθούν τις διακρίσεις σε βάρος των γυναικών. Η Ομάδα έχει επιφορτιστεί επίσης με το άνοιγμα διαλόγου με τα κράτη καθώς και με άλλους φορείς σχετικά με νόμους που επιδρούν αρνητικά σε βάρος των γυναικών και προωθούν τις διακρίσεις.

Η Ομάδα Εργασίας αποτελείται από πέντε ανεξάρτητες εμπειρογνώμονες: την κα Ivana Radačić (Κροατία) Πρόεδρο, την κα Alda Facio (Κόστα Ρίκα), την κα Elizabeth Broderick (Αυστραλία), την κα Meskerem Geset Techane (Αιθιοπία) και την κα Melissa Upreti (Νεπάλ).

Φέτος γιορτάζουμε την 40η επέτειο από την υιοθέτηση της Σύμβασης για την εξάλειψη όλων των μορφών διακρίσεων κατά των γυναικών από τη Γενική Συνέλευση των Η.Ε. στις 18 Δεκεμβρίου 1979.

Ανθρώπινα Δικαιώματα ΟΗΕ, Σελίδα χώρας – Ελλάδα

Για το αγγλικό πρωτότυπο κάνετε κλικ εδώ

EHF warns U.N. about obstacles to asylum for persecuted non-believers


Posted on the 14/03/19

On 12 March, the European Humanist Federation took the floor at the United Nations in Geneva and urged the Human Rights Council to take strong action in order to facilitate asylum procedures for non-believers fleeing persecutions worldwide.

Although the UN Refugee Agency and the EU have issued guidelines to help governments dealing with this issue, in many countries, including EU Member States, the situation of non-believer asylum seekers is still very precarious, for various reasons.

First, despite both guidelines making it clear that religion-based asylum claims fully apply to people who hold non-theistic or atheistic beliefs, including those who leave religion (apostates), in several countries (e.g. Germany, the Netherlands or until recently the UK), government officers fail to correctly assess and understand the life-stances and situation of non-believers who seek asylum. Many of them are not aware of the risks that these people (and their relatives) face in their countries of origin and several cases have stressed the inadequacy of administrative questionnaires to assess claimants’ credibility.

Furthermore, where procedures have been improved (e.g. in the UK), it is thanks to the work of Humanist organisations that have provided trainings to government services.

Finally, the threats that target non-believers in their countries of origin (e.g. Pakistan, Afghanistan, the Maldives, Saudi Arabia, Sudan or Bangladesh – see last version of the Freedom of Thought report) do not stop when non-believers finally reach European countries. Too often, the threats continue in arrival centers, and come from believing migrants. Atheist and humanist asylum seekers are still not free to express safely their views once in Europe. This is the reason why, for instance, the NGO Atheist Refugee Relief in Germany urges the public authorities to provide for separate housing for non-believers.

You can read our full statement below


Human Rights Council, 40th session

General Debate Item 4



European Humanist Federation


Thank you Mr President.


The European Humanist Federation would like to draw the Council’s attention on an issue that is often politically neglected although it affects a large number of people worldwide.

Many people must leave their country and community after facing persecutions because of the beliefs and the religious views they hold or do not hold: these people are atheists, agnostics, rationalists, humanists, non-believers and free-thinkers.

Religion and beliefs are one of the five grounds on which people can request asylum or international protection. Both the UN Refugee Agency1 and the European Union2 have made it clear in their Guidelines on asylum claims that the concept of religion shall include the holding of non-theistic and atheistic beliefs.

However, in practice, asylum claims based on conversion to atheism and renouncement of religion are not well understood by government officers in Europe. This often leads to asylum denials that endanger non-believers’ life.

Except in countries where training has been provided by humanist organisations like in the UK, assessment procedures fail to understand the life-stance and the situation of non-believers who request asylum in Europe.

Inadequate administrative questionnaires and peer pressure in arrival centers are widespread obstacles that need to be addressed urgently and efficiently.

We therefore urge the Council to strengthen the existing UN Guidelines to improve the implementation of asylum procedures on belief grounds in Europe and beyond. These Guidelines should include the need for training government officers when it comes to “assessing” atheism and non-belief, but also cater for the effective protection of asylum-seekers in arrival centers.


Thank you Mr President.



1. GUIDELINES ON INTERNATIONAL PROTECTION: Religion-Based Refugee Claims under Article 1A(2) of the 1951 Convention and/or the 1967 Protocol relating to the Status of Refugees, 2004

2. DIRECTIVE 2011/95/EU OF THE EUROPEAN PARLIAMENT AND OF THE COUNCIL of 13 December 2011 on standards for the qualification of third-country nationals or stateless persons as beneficiaries of international protection, for a uniform status for refugees or for persons eligible for subsidiary protection, and for the content of the protection granted, article 10


Σχέδιο ποινικού κώδικα: Καταργούν ρατσιστικά εγκλήματα & περιφρονούν συστάσεις ΟΗΕ-Συμβουλίου Ευρώπης για βασανιστήρια – βιασμό – σεξουαλικά εγκλήματα

Το Ελληνικό Παρατηρητήριο των Συμφωνιών του Ελσίνκι (ΕΠΣΕ) υπέβαλε τα ακόλουθα σχόλια στη διαβούλευση για το νέο Ποινικό Κώδικα:

1ο σχόλιο από το Ελληνικό Παρατηρητήριο των Συμφωνιών του Ελσίνκι: [και εδώ]

Με το σχέδιο αυτό ουσιαστικά καταργούνται τα εγκλήματα με ρατσιστικά χαρακτηριστικά. Καταργούνται συγκεκριμένα τα σχετικά άρθρα 81Α και 361Β.

Επαναφέρεται βέβαια το παλαιό άρθρο 79.3 με την παραπλήσια μορφή του άρθρου 79.5:

“5. Στοιχεία που λειτουργούν σε βάρος του υπαιτίου θεωρούνται ιδίως: (…) στ) το ότι τέλεσε έγκλημα κατά παθόντος, η επιλογή του οποίου έγινε λόγω των χαρακτηριστικών φυλής, χρώματος, εθνικής ή εθνοτικής καταγωγής, γενεαλογικών καταβολών, θρησκείας, αναπηρίας, γενετήσιου προσανατολισμού, ταυτότητας ή χαρακτηριστικών φύλου.”

Κατ’ αρχή στο παλαιό άρθρο 79.3 προβλεπόταν:

«Η τέλεση της πράξης από μίσος προκαλούμενο λόγω της φυλής, του χρώματος, της θρησκείας, των γενεαλογικών καταβολών, της εθνικής ή εθνοτικής καταγωγής ή του σεξουαλικού προσανατολισμού ή της ταυτότητας φύλου του παθόντος συνιστά επιβαρυντική περίσταση και η ποινή δεν αναστέλλεται.»

Σε σχέση με την εδώ πρόταση, το παλαιό 79.3 ήταν πιο επιβαρυντικό αφού προέβλεπε μη αναστολή της ποινής, κάτι που δεν προβλέπεται στο σχέδιο νόμου.

Κατά δεύτερο και κυριότερο, τα φερόμενα ρατσιστικά εγκλήματα σήμερα εισάγονται στο ακροατήριο με το άρθρο 81Α που ορίζει ρητά το ρατσιστικό έγκλημα. Αυτό επιτρέπει να διερευνηθεί το φερόμενο ρατσιστικό έγκλημα κατά την προανάκριση/προκαταρκτική εξέταση. Επίσης επιτρέπει στα θύματα που επιλέγουν να παρασταθούν ως πολιτικώς ενάγοντες να εξετάζουν το ρατσιστικό κίνητρο κατά την εξέταση των μαρτύρων και να αγορεύουν οι δικηγόροι τους επ’ αυτού. Τέλος, οι προβλεπόμενες ποινές σε σχετικές καταδίκες είναι ρητά αυξημένες με το 81Α και πάνω από το ανώτερο όριο που προβλέπουν τα αντίστοιχα με τα εγκλήματα άρθρα.

Αντίθετα, το άρθρο 79.5 αφορά την επιμέτρηση της ποινής. Άρα δεν διερευνάται το ρατσιστικό κίνητρο κατά την προανάκριση/προκαταρκτική εξέταση, αν υπάρξει ποινική δίωξη το έγκλημα δεν εισάγεται στο ακροατήριο ως ρατσιστικό, και άρα τα θύματα που επιλέγουν να παρασταθούν ως πολιτικώς ενάγοντες δεν μπορούν να εξετάζουν το ρατσιστικό κίνητρο κατά την εξέταση των μαρτύρων ούτε να αγορεύουν οι δικηγόροι τους επ’ αυτού. Εναπόκειται στο τέλος της δίκης, αν υπάρξει καταδίκη, εισαγγελέας και δικαστές να λάβουν υπόψη το 79.5 κατά την επιμέτρηση της ποινής η οποία όμως δεν μπορεί να είναι μεγαλύτερη από την ανώτατη προβλεπόμενη.

Τέλος, με την κατάργηση του 361Β παύει να είναι έγκλημα η προμήθεια αγαθών ή η προσφορά υπηρεσιών ή η αναγγελία με δημόσια πρόσκληση παροχής ή προμήθειας αυτών αποκλείοντας από καταφρόνηση πρόσωπα λόγω των χαρακτηριστικών φυλής, χρώματος, εθνικής ή εθνοτικής καταγωγής, γενεαλογικών καταβολών, θρησκείας, αναπηρίας, σεξουαλικού προσανατολισμού, ταυτότητας ή χαρακτηριστικών φύλου. Η Χρυσή Αυγή θα μπορεί πια ανενόχλητα να ξαναρχίσει τη σχετική μισαλλόδοξη δράση της…

Τα άρθρα 81Α και 361Β νομοθετήθηκαν το 2015 από την ίδια κυβέρνηση που σήμερα προτείνει να τα καταργήσει χωρίς καμιάν εξήγηση. Επίσης, δεν υπάρχει πρόβλεψη να συνεχίσουν να ισχύουν τα άρθρα αυτά για αδικήματα που θα έχουν τελεστεί πριν την ισχύ του νέου ποινικού δικαίου και εμπίπτουν στα άρθρα αυτά με αποτέλεσμα να παύσει η ποινική δίωξή τους.

Η πρόταση είναι απλή: διατηρείστε τα άρθρα 81Α και 361Β ΠΚ ως έχουν.

2ο σχόλιο του Ελληνικού Παρατηρητηρίου των Συμφωνιών του Ελσίνκι:

Η Ελλάδα έχει κληθεί κατ’ επανάληψη από ΟΗΕ και Συμβούλιο της Ευρώπης να εναρμονίσει τον ορισμό των βασανιστηρίων με τον διεθνώς καθιερωμένο που περιλαμβάνεται στη Σύμβαση κατά των Βασανιστηρίων του ΟΗΕ:

“”Βασανιστήρια” σημαίνει κάθε πράξη με την οποία, σωματικός ή ψυχικός πόνος ή έντονη οδύνη επιβάλλονται με πρόθεση σ’ ένα πρόσωπο, με σκοπό ιδίως να αποκτηθούν απ’ αυτό ή από τρίτο πρόσωπο πληροφορίες ή ομολογίες, να τιμωρηθεί για μια πράξη που αυτό ή τρίτο πρόσωπο έχει διαπράξει ή είναι ύποπτο ότι την έχει διαπράξει, να εκφοβηθεί ή εξαναγκασθεί αυτός ή τρίτο πρόσωπο, ή για κάθε άλλο λόγο που βασίζεται σε διάκριση οποιασδήποτε μορφής, εφ’ όσον ένας τέτοιας πόνος ή οδύνη επιβάλλονται από δημόσιο λειτουργό ή κάθε πρόσωπο που ενεργεί με επίσημη ιδιότητα ή με την υποκίνηση ή τη συναίνεση ή την ανοχή του. Δεν περιλαμβάνονται ο πόνος ή η οδύνη που προέρχονται μόνον από πράξεις συμφυείς ή παρεμπίπτουσες προς νόμιμες κυρώσεις.”

Το 239Α.5 που προτείνεται δεν είναι σύμφωνο με το διεθνής ορισμό, άρα πρέπει να αντικατασταθεί με αυτόν.

3ο σχόλιο του Ελληνικού Παρατηρητηρίου των Συμφωνιών του Ελσίνκι: 

Υπενθυμίζεται επίσης πως στη διαδικασία της εκτέλεσης των αποφάσεων του ΕΔΔΑ για υποθέσεις βασανιστηρίων και κακομεταχείρισης, η Επιτροπή Υπουργών (ΕΥ) του Συμβουλίου της Ευρώπης έχει θέση από το Δεκέμβριο 2018 θέμα αναστολής ή επιμήκυνσης της παραγραφής των εγκλημάτων αυτών (μετάφραση του ΕΠΣΕ που είχε κάνει σχετική παρέμβαση στην ΕΥ):

“[Οι Αναπληρωτές Υπουργών] κάλεσαν τις αρχές να υποβάλουν έως την 1η Σεπτεμβρίου 2019 λεπτομερείς πληροφορίες σχετικά με τα ακόλουθα θέματα:

α) την αναστολή της παραγραφής για αξιόποινες πράξεις που σχετίζονται με παραβάσεις παρόμοιες με εκείνες στις υπό κρίση υποθέσεις· (…)

δ) τον αντίκτυπο της νέας ενισχυμένης νομοθετικής προστασίας κατά του ρατσιστικού εγκλήματος και τα ενδεχόμενα νέα μέτρα που προβλέπονται για τη διασφάλιση της διερεύνησης πιθανών ρατσιστικών κινήτρων όταν παρουσιάζεται κακομεταχείριση στο πλαίσιο της επιβολής του νόμου·

ε) το κατά πόσον οι αποφάσεις για την περάτωση ποινικών ανακρίσεων λόγω παραγραφής μπορούν να υποβληθούν σε δικαστική ή άλλη ανεξάρτητη επανεξέταση·

στ) τα μέτρα που ελήφθησαν ή σχεδιάστηκαν στο πλαίσιο της τρέχουσας αναθεώρησης του Ποινικού Κώδικα, προκειμένου να ευθυγραμμιστεί πλήρως η διεξαγωγή των ποινικών ανακρίσεων σε περιπτώσεις κακομεταχείρισης και οι σχετικές κυρώσεις με τις απαιτήσεις της νομολογίας του Δικαστηρίου, ιδίως όσον αφορά τον ορισμό των βασανιστηρίων και τις δυνατότητες μετατροπής ποινών φυλάκισης που επιβάλλονται για βασανιστήρια και άλλες μορφές κακομεταχείρισης σε ποινές μη στερητικές της ελευθερίας.”

Το προτεινόμενο άρθρο 239Α και η κατάργηση του άρθρου 81Α δεν ανταποκρίνονται στις συστάσεις αυτές. Πρέπει να προβλεφθεί να μην υπάρχει δυνατότητα μετατροπής της ποινής σε χρηματική μη στερητική της ελευθερίας ποινή καθώς και να μην υπάρχει δυνατότητα αναγνώρισης ελαφρυντικών που επιτρέπουν τη μετατροπή της στερητικής της ελευθερίας ποινής κάθειρξης σε μη στερητική της ελευθερίας ποινή φυλάκισης.

4ο σχόλιο του Ελληνικού Παρατηρητηρίου των Συμφωνιών του Ελσίνκι: 

“Η Επιτροπή [του ΟΗΕ κατά των βασανιστηρίων] εκφράζει την ανησυχία της για το γεγονός ότι ο υφιστάμενος Ποινικός Κώδικας του κράτους μέλους δεν περιλαμβάνει ρητά στις αξιόποινες μορφές βασανιστηρίων το βιασμό και τις άλλες μορφές σεξουαλικής βίας (άρθρα 2, 12 και 16 [της Σύμβασης]).

Το κράτος μέλος πρέπει να λάβει άμεσα και αποτελεσματικά μέτρα προστασίας για την πρόληψη και καταπολέμηση όλων των μορφών βίας κατά των γυναικών και των κοριτσιών, ιδίως δε της ενδοοικογενειακής και σεξουαλικής βίας, περιλαμβανομένης και της διερεύνησης και τιμωρίας των αδικημάτων αυτών. Στα μέτρα αυτά πρέπει να περιλαμβάνεται η τροποποίηση του άρθρου 137Α του Ποινικού Κώδικα του κράτους μέλους έτσι ώστε να περιλαμβάνεται ρητά ο βιασμός και οι άλλες μορφές σεξουαλικής βίας στις μορφές βασανιστηρίων και όχι στις «σοβαρές προσβολές της γενετήσιας αξιοπρέπειας».”

Άρα τα περισσότερα από τα άρθρα εδώ [για τα βασανιστήρια] δεν είναι σύμφωνα με τη σύσταση του ΟΗΕ με την οποία η Ελλάδα ισχυρίστηκε σε πρόσφατη έκθεσή της πως θα συμμορφωθεί μέσα από το νέο Ποινικό Κώδικα αφού το ζήτησε από τους συντάκτες του.

Κατά συνέπεια πρέπει να υπάρξει ριζική αναμόρφωση ώστε να συμμορφωθεί η Ελλάδα με τη σύσταση της Επιτροπής του ΟΗΕ η οποία μάλιστα θα εξετάσει πάλι τη συμμόρφωση αυτή τον Ιούλιο – Αύγουστο 2019.

5ο σχόλιο του Ελληνικού Παρατηρητηρίου των Συμφωνιών του Ελσίνκι: 

Στην παρούσα συγκυρία πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη και η αδήριτη ανάγκη περαιτέρω τροποποίησης του Αρ. 81Α ΠΚ προκειμένου αυτό να καταστεί αποτελεσματικότερο στην καταπολέμηση του ρατσιστικού εγκλήματος, καθώς και να εναρμονιστεί με τις σχετικές πρόνοιες του διεθνούς δικαίου και ιδιαίτερα την νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ). Πιο συγκεκριμένα, κρίνεται σκόπιμο να προβλεφθεί ότι η επιλογή του παθόντος μπορεί να έχει γίνει εν μέρει λόγω των προστατευόμενων χαρακτηριστικών, προκειμένου το άρθρο να μπορεί να τύχει εφαρμογής και σε περιπτώσεις πολλαπλών κινήτρων / μεικτού κινήτρου (βλ ΕΔΔΑ, Balasz κατά Ουγγαρίας, αρ. προσφυγής 15529/12, 20 Οκτωβρίου 2015). Η τροποποίηση αυτή είναι σημαντική και προκειμένου να εναρμονιστεί η εισαγγελική και δικαστική πρακτική στην αντιμετώπιση του ρατσιστικού εγκλήματος με την πρακτική της ΕΛ.ΑΣ η οποία ήδη με την 7100/4/3 από Μάιο 2006 εγκύκλιό της παρατηρούσε ότι το ρατσιστικό κίνητρο μπορούσε να είναι είτε αυτοτελές είτε «επιμέρους κίνητρο σε περίπτωση ύπαρξης πολλαπλών κινήτρων». Αξιωματικοί της ΕΛ.ΑΣ. έχουν αναφέρει ότι αν και σε δικογραφίες που υποβάλλουν στον εισαγγελέα τονίζουν την πιθανή συνδρομή ρατσιστικού κινήτρου ως επιμέρους κινήτρου, αυτό συνήθως παραβλέπεται εκτός αν προκύπτει από τη δικογραφία ότι η παράνομη πράξη είχε αποκλειστικά ρατσιστικό κίνητρο. Πράγματι, σύμφωνα με την ισχύουσα νομολογία, το δικαστήριο πρέπει να πειστεί ότι το ρατσιστικό ήταν και το αποκλειστικό κίνητρο που εξώθησε τον δράστη (βλ. Απόφαση 3054/2015, Γ’ Μονομελές Εφετείο Κακουργημάτων Αθηνών: « […] οι κατηγορούμενοι και λοιποί συναυτουργοί τους επέδειξαν σε βάρος των δύο μεσηλίκων γυναικών, τις οποίες δε γνώριζαν καν, ιδιαίτερη σκληρότητα, βιαιότητα και αναλγησία, παντελή έλλειψη συναισθημάτων, ηθικού ή ψυχικού φραγμού, υποκινούμενοι αποκλειστικά και μόνο από ρατσιστικό κίνητρο», πρόσθετη έμφαση). Επίσης, κρίνεται σημαντικό να τροποποιηθεί το Αρ. 81Α ΠΚ προκειμένου να τυγχάνει εφαρμογής και σε περιπτώσεις όπου κατά τη διερεύνηση ενός φερόμενου ως ρατσιστικού εγκλήματος προκύπτει ότι το θύμα είτε δεν έχει ένα από τα προστατευόμενα χαρακτηριστικά είτε απλά σχετίζεται με ένα άτομο που τα έχει (βλ. σχετικά ΕΔΔΑ, Škorjanec κατά Κροατίας, αρ. προσφυγής 25536/14, 28 Μαρτίου 2017). Πρόκειται ουσιαστικά για εφαρμογή των περιπτώσεων διάκρισης λόγω νομιζόμενων χαρακτηριστικών και λόγω σχέσης, έννοιες που εισήγαγε στην ελληνική έννομη τάξη ο Ν. 4443/2016 οι οποίες μπορούν να μεταφερθούν αυτούσιες στο αρ. 81Α ΠΚ.


Επικαιροποίηση 08/04/2019:



Ένα σχεδόν χρόνο μετά τη ρατσιστική επίθεση τύπου πογκρόμ που έλαβε χώρα την 22 Απριλίου 2018 εις βάρος 200 και πλέον προσφύγων που είχαν συγκεντρωθεί στην Πλατεία Σαπφούς, η εισαγγελία Μυτιλήνης προχώρησε στην ποινική δίωξη των δραστών, μεταξύ άλλων και με το άρθρο 81Α του Ποινικού Κώδικα που τιμωρεί εγκλήματα με ρατσιστικά χαρακτηριστικά.

Η HIAS Ελλάδος, η οποία έχει αναλάβει την εκπροσώπηση των θυμάτων της επίθεσης που έχουν δηλώσει παράσταση πολιτικής αγωγής, χαιρετίζει την συμπερίληψη του ρατσιστικού κινήτρου στη δίωξη. Ταυτόχρονα όμως προκαλεί ιδιαίτερη ανησυχία το σχέδιο του νέου ποινικού κώδικα [1], το οποίο τέθηκε στη δημόσια διαβούλευση στις 6/03/2019 και σημαντικά εξασθενίζει την ισχύουσα νομοθεσία σχετικά με την τιμωρία εγκλημάτων με ρατσιστικά χαρακτηριστικά. Το ανωτέρω σχέδιο αλλαγής του ΠΚ είναι ιδιαίτερα επικίνδυνο, καθώς, σε περίπτωση νομοθέτησής του, ρατσιστικά εγκλήματα σαν και αυτό της Πλατείας Σαπφούς δεν θα είναι καταρχήν δυνατό να διωχθούν ως τέτοια. Επιπλέον, οι προτεινόμενες αλλαγές θα επηρεάσουν την έκβαση και άλλων υποθέσεων που εκκρεμούν στη δικαιοσύνη.

Οι παραπάνω ανησυχίες επιδεινώνονται ακόμα περισσότερο, υπό το φως των ρατσιστικών επιθέσεων που σημειώθηκαν την τελευταία περίοδο σε διάφορες περιοχές της Ελληνικής επικράτειας (Βίλια [2], Κόνιτσα [3], Αθήνα [4]). Αυτά τα περιστατικά αποδεικνύουν, για άλλη μια φορά, ότι ρατσιστικά εγκλήματα συνεχίζουν να διαπράττονται στην Ελλάδα και χρήζουν ιδιαίτερα αποφασιστικής αντιμετώπισης. Οι προτεινόμενες στο σχέδιο για το νέο Ποινικό Κώδικα αλλαγές καθώς και οι αλλεπάλληλες νομοθετικές παλινωδίες στο εν λόγω θέμα, δύναται να καταστήσουν αδύνατη τη δίωξη των παραπάνω επιθέσεων, συμπεριλαμβανομένης της επίθεσης στην πλατεία Σαπφούς, ως ρατσιστικών. Το τελευταίο όχι μόνο θα θίξει τα θύματα των εν λόγω επιθέσεων, αλλά θα λειτουργήσει και ενάντια στην αναλογική απόδοση της δικαιοσύνης.

Συνεπώς, οι προτεινόμενες στο σχέδιο για το νέο ΠΚ αλλαγές, δυνάμενες να θέσουν εκποδών την ασκηθείσα ποινική δίωξη για την υπόθεση της Πλατείας Σαπφούς, δεν μπορεί παρά να αποτελέσουν οπισθοδρόμηση στην αντιμετώπιση εγκλημάτων μίσους στην Ελλάδα και σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να νομοθετηθούν.

[1] http://www.opengov.gr/ministryofjustice/?p=9834
[2] https://www.efsyn.gr/…/187373_xenofobiki-ypodohi-se-eyaloto…
[3] https://www.efsyn.gr/…/187807_ratsistiki-epithesi-se-prosfy…
[4] https://www.efsyn.gr/node/188204


Επικαιροποίηση 08/04/2019:


Παρατηρήσεις επί του Σχεδίου του νέου Ποινικού Κώδικα και του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας

«Η βελτίωση της αντιμετώπισης του ρατσιστικού εγκλήματος από τις αρχές στην πράξη βάσει του άρθρου 81Α ΠΚ συνηγορούν υπέρ της διατήρησής του και κατά της κατάργησής του»

Αθήνα, 8.4.2019 – Το Δίκτυο Καταγραφής Περιστατικών Ρατσιστικής Βίας (Δίκτυο) έλαβε γνώση των σχεδίων του νέου Ποινικού Κώδικα και του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας και επεξεργάστηκε τις διατάξεις οι οποίες επιφέρουν τροποποιήσεις στο νομοθετικό πλαίσιο που διέπει το ρατσιστικό έγκλημα. Το Δίκτυο στάθηκε αρωγός κάθε προσπάθειας του Υπουργείου Δικαιοσύνης, Διαφάνειας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στην κατεύθυνση της βελτίωσης της αντιμετώπισης του ρατσιστικού εγκλήματος στην Ελλάδα. Η βελτίωση της αντιμετώπισης του ρατσιστικού εγκλήματος από τις αρχές στην πράξη βάσει του άρθρου 81Α ΠΚ συνηγορούν υπέρ της διατήρησής του προκειμένου να εδραιωθούν οι καλές πρακτικές και η κατανόηση του ρατσιστικού εγκλήματος από τις αρχές.

Το Δίκτυο υποστηρίζει ότι το ισχύον πλαίσιο καταπολέμησης του ρατσιστικού εγκλήματος πρέπει να διατηρηθεί για τους ακόλουθους λόγους:

  1. Το άρθρο 79 παρ. 5 ΠΚ: μια δοκιμασμένη και μη αποτελεσματική λύση

Η συμπερίληψη του ρατσιστικού κινήτρου στη διάταξη σχετικά με τη δικαστική επιμέτρηση της ποινής αποτέλεσε την επιλογή του νομοθέτη για την περίοδο από το 2008 έως και το 2014.  Κατά την περίοδο ισχύος του παλαιού άρθρου 79 παρ. 3 ΠΚ, το Δίκτυο διαπίστωσε ότι στην πράξη το ρατσιστικό κίνητρο δεν λαμβανόταν υπόψη στο αρχικό στάδιο διερεύνησης και δίωξης του αδικήματος από τις διωκτικές και εισαγγελικές αρχές, καθώς θεωρείτο ότι αφορούσε αποκλειστικά το στάδιο μετά την τυχόν κατάγνωση της ενοχής. Αποτέλεσμα αυτής της πρακτικής ήταν η πολιτική αγωγή να στερείται σε αρκετές περιπτώσεις του δικαιώματος να θέσει ερωτήματα σχετικά με το ρατσιστικό κίνητρο, καθώς  η υπεράσπιση πρόβαλλε το επιχείρημα ότι το εν λόγω ζήτημα αφορούσε αποκλειστικά το στάδιο της επιμέτρησης της ποινής. Επιπλέον, το Δίκτυο διαπίστωσε στην πράξη ότι ο χαρακτηρισμός της πράξης κατά την άσκηση της ποινικής δίωξης δεν περιλάμβανε πάντα το άρθρο 79 παρ. 3 ΠΚ, καθώς υπήρχε διχογνωμία μεταξύ των εισαγγελέων ως προς την ορθότητα της συμπερίληψής του στο στάδιο αυτό.

  1. Η υποβάθμιση του ρατσιστικού κινήτρου σε στοιχείο που δύναται να λειτουργήσει σε βάρος του υπαιτίου

Το Δίκτυο θεωρεί ότι η εν λόγω τροποποίηση, η οποία καταργεί την αυτοτελή μορφή του ρατσιστικού εγκλήματος, συνιστά οπισθοδρόμηση και «υποβαθμίζει» το ρατσιστικό έγκλημα σε επίπεδο ουσιαστικό και όχι μόνο συμβολικό. Η υποβάθμιση αυτή δύναται να επαναφέρει τα προσχώματα της προηγούμενης περιόδου, για τα οποία η Ελλάδα έχει ήδη καταδικαστεί από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Το Δίκτυο υποστηρίζει ότι η ισχύουσα διάταξη του άρθρο 81Α ΠΚ συνιστά μια σαφέστερη και ασφαλέστερη διάταξη για την αντιμετώπιση του εγκλήματος με ρατσιστικά χαρακτηριστικά. Το προτεινόμενο άρθρο 79 παρ. 5 αφήνει το περιθώριο να θεωρηθεί το ρατσιστικό κίνητρο ίσης σοβαρότητας και επομένως εναλλακτικής εφαρμογής με τα υπόλοιπα στοιχεία που αναφέρονται στην παράγραφο 5 και δεν ενισχύει την ασφάλεια δικαίου, ούτε ως προς τα δικαιώματα των θυμάτων ρατσιστικής βίας, ούτε ως προς τα δικαιώματα των κατηγορουμένων.

  1. Εκκρεμείς δίκες ρατσιστικών εγκλημάτων

Το Δίκτυο καλεί την Πολιτεία να μη προχωρήσει στην κατάργηση του άρθρου 81Α ΠΚ για το επιπρόσθετο λόγο ότι αυτό θα επιτείνει το κλίμα ανασφάλειας στις εκκρεμείς δίκες. Τα θύματα των ρατσιστικών εγκλημάτων αναμένουν την αναγνώριση του ρατσιστικού χαρακτήρα της βίας που υπέστησαν και την απονομή της δικαιοσύνης. Επιπλέον, η ελληνική κοινωνία αναμένει την αναλογική και δίκαιη τιμωρία των δραστών ρατσιστικών εγκλημάτων, τα οποία διέρρηξαν την κοινωνική συνοχή και την εμπιστοσύνη στις αρχές κατά την κρίσιμη περίοδο έξαρσης της ρατσιστικής βίας, δηλαδή έως και το 2013.

  1. Μετατροπή της ποινής φυλάκισης και αποκαταστατική δικαιοσύνη

Παρόλο που η μετατροπή της στερητικής της ελευθερίας  ποινής σε κοινωφελή εργασία υπό τις γενικές προϋποθέσεις τις οποίες ορίζει το προτεινόμενο άρθρου 104 Α συνιστά μια καλή εν γένει πρωτοβουλία, το  Δίκτυο υπογραμμίζει ότι το ρατσιστικό έγκλημα ενέχει κάποιες ιδιαιτερότητες, ιδίως όταν τελείται από μέλη εξτρεμιστικών ομάδων. Το δικαστήριο οφείλει να λαμβάνει υπόψη τις ιδιαιτερότητες αυτές προκειμένου να καταλήξει εάν η μετατροπή της φυλάκισης σε κοινωφελή εργασία είναι κατάλληλη επί της αρχής και υπό ποιες προϋποθέσεις, δεδομένου ότι μέλη εξτρεμιστικών ρατσιστικών οργανώσεων δύνανται να παρέχουν κοινωφελή εργασία αποκλειστικά «υπέρ Ελλήνων» καταστρατηγώντας κατά αυτό τον τρόπο τον σκοπό της κοινωφελούς εργασίας εντός του Ποινικού Κώδικα.

  1. Η κατάργηση του άρθρου 361Β ΠΚ

Η κατάργηση της διάταξης από το σχέδιο του νέου Ποινικού Κώδικα, ιδίως ενόψει των εκλογικών διαδικασιών του έτους 2019, δημιουργεί ανησυχία στο Δίκτυο. Η κατάργηση του άρθρου 361Β ΠΚ δύναται να αποστείλει το μήνυμα ότι η διοργάνωση πρακτικών με καταφανώς ρατσιστικά χαρακτηριστικά, όπως η διανομή τροφίμων «μόνο για Έλληνες», είναι κοινωνικά αποδεκτή και συμβατή, ως ποινικά μη κολάσιμη, με τις αρχές μιας δημοκρατικής κοινωνίας.

  1. Άρθρο 187 – Εγκληματική οργάνωση

Το Δίκτυο εκφράζει την ανησυχία του για τον αντίκτυπο που δύναται να έχει η προτεινόμενη διάταξη στην έκβαση των εκκρεμών δικών, καθώς και για το μήνυμα που αποστέλλεται στις ομάδες οι οποίες τελούν πράξεις οργανωμένης ρατσιστικής βίας. Από το 2011 έως και σήμερα, το Δίκτυο τεκμηριώνει με διεθνώς αναγνωρισμένη αξιόπιστη μεθοδολογία τις επιθέσεις που τελούνται από ομάδες 2-10 ατόμων κατά μέσο όρο. Η προτεινόμενη τροποποίηση σε συνδυασμό με την υποβάθμιση του ρατσιστικού εγκλήματος που προτείνεται με τη διάταξη του άρθρου 79 παρ. 5 του νέου Ποινικού Κώδικα, δύναται να πυροδοτήσει σημαντική έξαρση των οργανωμένων επιθέσεων.

  1. Σχέδιο νέου Κώδικα Ποινικής Δικονομίας

Το Δίκτυο σημειώνει ότι το σχέδιο του νέου Κώδικα Ποινικής Δικονομίας δεν ενσωματώνει τις ρυθμίσεις οι οποίες έχουν υιοθετηθεί προκειμένου να διευκολύνουν την υποστήριξη και την πρόσβαση θυμάτων ρατσιστικής βίας στη δικαιοσύνη. Προς ενίσχυση της ασφάλειας δικαίου, το σχέδιο του νέου Κώδικα Ποινικής Δικονομίας θα έπρεπε να ενσωματώνει τις ρυθμίσεις του Ν. 4478/2017 σχετικά με τα δικαιώματα, την υποστήριξη και την προστασία θυμάτων της εγκληματικότητας.

Πλήρες κείμενο παρατηρήσεων: RVRN_SxNCC


01/03/2019: Δύο χρόνια περιφρόνησης ΟΗΕ από Ελλάδα για διακρίσεις σε βάρος γυναικών

Η Ελλάδα όφειλε να υποβάλει έκθεση στην Επιτροπή του ΟΗΕ για την Εξάλειψη των Διακρίσεων κατά των Γυναικών (CEDAW), για την εφαρμογή της αντίστοιχης Σύμβασης, την 1 Μαρτίου 2017. Σήμερα, ακριβώς δύο χρόνια αργότερα, στη συνημμένη ιστοσελίδα του ΟΗΕ, φαίνεται πως η ελληνική κυβέρνηση, που καμαρώνει πως ενδιαφέρεται για τα ανθρώπινα δικαιώματα και την ισότητα, με δύο αντίστοιχες γενικές γραμματείες στις οποίες μάλιστα προΐστανται γυναίκες, η Μαρία Γιαννακάκη και η Φωτεινή Κούβελα, δεν έχει υποβάλει την έκθεση δείχνοντας την περιφρόνησή της προς τον ΟΗΕ, την καταπολέμηση των διακρίσεων κατά των γυναικών και τελικά τη δημοκρατία.

Βέβαια, εκτός από το Ελληνικό Παρατηρητήριο του Ελσίνκι (ΕΠΣΕ), κανένας άλλος φορέας, και ειδικότερα καμιά από τις γυναικείες οργανώσεις, δεν φαίνεται να ενοχλείται. Άλλωστε, όταν το Φεβρουάριο 2013 η CEDAW εξέτασε την εφαρμογή της Σύμβασης από την Ελλάδα, μόνο το ΕΠΣΕ εμφανίστηκε στην Επιτροπή αυτή για να κάνει κριτική στην έκθεση της Ελλάδας: η απουσία των γυναικείων οργανώσεων εξέπληξε την Επιτροπή και καταγράφηκε στα κείμενά της την 1 Μαρτίου 2013. Σχετικά είναι τα ακόλουθα δύο κείμενα:

cedaw greece non report 1-3-2019

Parallel Report on Greece’s compliance with the Convention on the Rights of Persons with Disabilities

Address: P.O. Box 60820, GR-15304 Glyka Nera
Tel.: (+30) 2103472259 Fax: (+30) 2106018760
e-mail: panayotedimitras@gmail.com website: https://greekhelsinki.wordpress.com

Parallel Report on Greece’s compliance
with the Convention on the Rights of Persons with Disabilities

11 February 2019

This report was prepared for submission to the United Nations’ Committee on the Rights of Persons with Disabilities (CRPD) for the compilation of a list of issues on Greece during its 11th Pre-Sessional Working Group (8-11 April 2019). It contains comments on Greece’s Initial Report (CRPD/C/GRC/1) submitted on 1 June 2015.

Greek Helsinki Monitor
 (GHM), founded in 1993, monitors, publishes, lobbies, and litigates on human and minority rights and anti-discrimination issues in Greece and, from time to time, in the Balkans. It also monitors Greek and, when opportunity arises, Balkan media for stereotypes and hate speech. It issues press releases and prepares (usually jointly with other NGOs) detailed annual reports; parallel reports to UN Treaty Bodies; and specialized reports on ill-treatment and on ethno-national, ethno-linguistic, religious and immigrant communities, in Greece and in other Balkan countries. It operates a general web site (http://greekhelsinki.worldpress.com), a specialized website on racist crimes in Greece (https://racistcrimeswatch.wordpress.com) and a Facebook page (https://www.facebook.com/panayote) covering human rights issues and comprehensive and comparable presentations of minorities in the Balkan region. GHM is a member of the European Implementation Network (EIN); GHM’s Spokesperson Panayote Dimitras has been a member of EIN’s Board since 2018; GHM is a member too of the World Organization Against Torture (OMCT) Network and GHM’s Spokesperson Panayote Dimitras is an OMCT General Assembly member. GHM is also member of the Justicia European Rights Network, the International Detention Coalition (IDC), the International Network Against Cyber Hate (INACH), the Network Against the Extreme Right, the Campaign for the access to asylumand the Greek Network for the Right to Housing. Panayote Dimitras is the correspondent of Hope not hate in Greece.

  1. Preamble

Greece mentions that its country report “was prepared in cooperation with … the National Confederation of Disabled People (ESAMEA). Yet, on the ESAMEA website, very rich in information about all ESAMEA activities, meetings, reports, etc., there is no reference to such a contribution, nor is Greece’s report available there. In fact, Greece’s report does not seem to be available on line anywhere. Moreover, unlike for all other reports to UN Treaty Bodies, the Greek National Commission for Human Rights (NCHR) was not asked to comment on the draft before its submission to CRPD.

The report was prepared by the Directorate of International Relations of the Ministry of Labor, Social Security and Social Solidarity, which was at the time the focal point for Greece, but on the Ministry’s website, neither is the report available, nor is there any reference to its focal point role.

Since 2017, with Law 4488/2017, the central focal point is the General Secretariat for Human Rights at the Ministry of Justice. Yet on its website there is no reference to its focal point role or to any related action it may have taken, nor is the report available. On the personal website of the General Secretary Maria Yannakaki there is only one statement on the 2017 National and International Day for Persons with Disabilities which is declaratory of its intentions. It was not repeated in 2018. Additionally, hundreds of focal points have been established: one in every Ministry (that must inter alia publish an annual report), plus all Mayors and Regional Governors themselves (no obligation for annual reports). In no Ministry website as well as in no Municipality or Region website is information about such responsibility or related action available, although occasionally some action related to the rights of persons with disabilities may be listed.

Since 2017 as well, the Coordination Mechanism is the Minister of State who appointed in June 2018 on of his assistants as Director for the Operation of the Coordination Mechanism. On the Ministry’s website one will find two broad declaratory statements from 2016 and 2017 on the implementation of the CRPD and a Statement on the 2018 National and International Day for Persons with Disabilities. There is also a webpage with actions taken through 2018. There is however a very rich and active Facebook page that informs about several related activities including new related legislation. Yet the report is not there either.

Finally, since 2017 there is also a Framework for the Promotion of the Implementation of the CRPD who is the Greek Ombudsman. This Independent Authority has mediated in several individual cases following complaints related to the rights of persons with disabilities. However, its first comprehensive annual report that is mandated to evaluate also legislation and policies is due for publication in March 2019. Also, the report is not available on its website either, as it appears to be “Greece’s best kept secret!”

It is worth mentioning that, soon after the adoption of the CRPD by Greece, then City of Athens Ombudsperson issued a legal advice on the 2013 National and International Day for Persons with Disabilities. The table of contents is indicative of everyday problems faced by people with diability: “Priority in cases of people with disabilities pending before the services of the Municipality of Athens and not yet processed – Documents requested when submitting applications for the provision of parking spaces even though not provided for in the relevant Municipal Council Act – Discontinuation of financial aid to persons with disabilities only after issuing of a relative social worker’s report – From the beginning, inform the person concerned of the possibility to pay any overpayments in installments – Consultation with organizations representing people with disabilities, to review the City Council Act for parking facilities and the overall institutional framework for conducting audits on behalf of municipal services when targeting acts of disabled people for the exercise of the right of accessibility – Forwarding of requests to third party services, outside the City of Athens – Collection of all information on the rights of people with disability that can be exercised through the City of Athens Portal more easily accessible website with a clear mark on the home page.” The Mayor of Athens (who was before the Greek Ombudsman) never replied to that report, nor did he implement the recommendations, not even the one to introduce a clear mark in the homepages of the Municipality and of the Municipal Multi-Purpose Centers linking to related information.

Greece should therefore be asked to provide:

  1. Αn explanation of the procedure used to consult [for the drafting of the report] with civil society and in particular with representative organizations of persons with disabilities and the measures taken to ensure that this process was fully accessible,” as well as on the availability (if any) of the report in Greek and in English on state websites.
  2. Comprehensive summary reports of the actions of the Central and other Focal Points, the Coordination Mechanism and the Framework for the effective implementation of the Convention and the transparency of their activities through easily accessible websites; and in particular the first forthcoming report of the Greek Ombudsman in its role as Framework.
  1. Information as to whether focal points in all Ministries, Municipalities and Regions have been appointed and if so where is a list of all of them available as well as where is information oν their work available on line.
  1. Exhaustive list of all new legislated developments since 2015, as well as of their implementation along with a critical evaluation and an impact assessment. 
  2. Information on the implementation of the 2013 recommendations of the City of Athens Ombudsperson. 

Article 1-4

In paragraph 9 of the report it is correctly stated that “disability is not treated as a medical problem through the assignment to it of a specific percentage of disability, but as a result of the interaction between people with disabilities and behavioural disorders and obstacles, which derive from their physical environment and from existing social prejudices and can prevent their equal access to and participation in society.” Except that this is not applied in Greece. The criteria for the assignment of a percentage of disability are established by Decision Φ. 80000/45219/1864 and are exclusively medical. There is no assessment of possible “interaction with various barriers.”

Additionally, the report reports that most complaints received by the Greek Ombudsman concern “reasonable accommodation.” Yet, the Ombudsman’s conclusions and recommendations are not reported.

Greece should therefore be asked to explain why in Decision Φ. 80000/45219/1864 the assessment of disability is strictly made as a medical problem; as well as to provide at least a comprehensive summary of the Ombudsman’s recommendations on the basis of the complaints it has received.

Article 5 – Equality and non-discrimination

There is indeed antiracism Law 927/79 applicable since 2014 also to cases with persons with disabilities as victims. There is also Article 81A of the Criminal Code on racist crimes that includes disability in the criteria to discern racist motive. However, there has never been any training of prosecutors and judges and/or lawyers on the treatment of disability as a concept, the persons with disabilities as subjects who turn to justice for the defense of their rights. The result is that there is a widespread impression that the related case law is very thin and there is no known conviction to date.

Greek Helsinki Monitor, on 1 October 2018, monitored a trial, before an Athens Three-Member Misdemeanors Court, of a taxi driver accused of “illegal violence motivated by the disability of the victim” because on 25 May 2015 he had used violence to refuse a ride to a person with spastic tetraplegia, who also happened to be an activist for the rights of persons with disabilities. It is noteworthy that at the time the taxi company who had sent the driver to the client offered her apologies and dismissed the driver. In the hearing, the evidence was compelling and the prosecutor, who happened to be also the special Athens Prosecutor for Racist Crimes but also OSCE’s Contact Point in Greece for Racist Crimes, asked for the conviction of the defendant delivering an eloquent explanation why there was such a crime. Yet the court, with judgment AT2573/2018, acquitted the defendant fully subscribing to the defendant’s version of the event, not corroborated by any eyewitness, who stated that he thought that the victim was drunk… It is commendable that the Prosecutor’s Office appealed the acquittal and a trial before an Athens Three-Member Appeals Court will be held on 18 September 2019, but the judges who delivered the acquittal are not known to have been the subsect of any disciplinary procedure.

Moreover, anti-discrimination Law 3304/2005 was abolished in 2016 and was replaced with Law 4443/2016. Greece fails to provide any statistical data on the implementation of Law 3304/2005 and information on the administrative or criminal sanctions it may have led to, let alone any impact assessment.

Yet an important deficiency of the Greek legal system is that sanctions against those who park in special parking places for persons with disabilities, or in ramps for persons with disabilities, or in pathways for the blind are only administrative and can only be imposed by police officers present to record them. There is repeated experience of reluctance of police to respond to such calls promptly or sometimes not at all, usually because of the severity of the sanction, i.e. removal for 60 days of the car license plates and license permit as well as the driver’s license, but only for the parking places and the ramps. So this is a regular scene in related public spaces in Greece (pictures from January 2019 GHM complaints; they were taken in Greater Athens suburbs Kallithea and Glyka Nerawhen the emergency police number 100 was called for the Glyka Nera violation they refused to send anyone).

There is no special sanction for those parking in pathways for the blind, which is treated as mere parking οn pedestrian walks with a fine of 40 euros. Let alone that most pathways for the blind are unusable. So this is a regular scene in related public spaces in Greece, namely of a police bus parked in the Athens Appeals Court (on the left – the Athens Appeals Court is around the corner from the Supreme Court) and from the very center of Athens (by the National Theater) on the right where the pathway for the blind is interrupted by water and electricity metal constructions giving access to underground instruments, let alone that it is in terrible shape (GHM pictures from a complaint filed in December 2018 on the left and a not yet public report to the City of Athens in January 2019 on the right – GHM has on file scores of similar pictures and has filed half a dozen complaints for the police abuse at the Athens Appeals Court all ignored by the Prosecutor for Racist Crimes!).

In its complaints, GHM has argued that the antiracism legislation is applicable as those parking in these places deliberately and publicly cause an actual discrimination against persons with disabilities as they deny those persons the right to circulate in the respective places without discrimination since in effect they hinder the accessibility to those places.

Greece should therefore be asked to provide statistics from the use of Laws 927/79 and 3304/2005 and its replacement 4443/2106 with administrative and criminal sanctions imposed; explain why the administrative sanctions imposed for parking in ramps and in parking places for persons with disabilities are not also applicable for parking in pathways for the blind; also explain the acquittal in the October 2018 trial and inform is after the appeal sanctions were imposed on the judges and provide information on training of judicial and law enforcement officials on how to treat complaints from persons with disabilities; and inform if it considers introducing criminal legislation to punish parking in places or pathways reserved for person with disabilities and why no sanctions have been imposed in several cases reported by GHM and other organizations or individuals.

Article 6 – Women with disabilities

Greece does not keep statistics for women with disabilities, related to criminality, victimization, employment, participation in political life, etc. Several campaigns and informational social spots do not meet the standards of accessibility, e.g. the spot for the eradication of violence against women. Information, particularly of those who are highly vulnerable, like women with intellectual or mental disabilities, is inadequate if not non-existent. Shelters for victimized women are not accessible. Policies for women with disabilities are not included in mainstream policies. No initiatives have been taken to support women with disabilities during pregnancy. Medical staff should properly inform disabled women about the versions of prenatal screening and decision-making regarding serious operations like abortion, sterilization, etc. The information should be fully accessible so as to be understood. Women with mental disabilities are highly vulnerable to sterilization. Modern technology is a help and can improve the daily living of women with disabilities. There is no evidence that medical staff is systematically informed about all these issues.

Greece should therefore be asked to provide if available statistical data on women with disabilities in relation to criminality, victimization, employment, participation in political life; also inform on accessibility of information for women with disabilities through campaigns or other material, as well as accessibility of shelters for victimized women; and finally inform on support to and information for women with disabilities during pregnancy.

Article 8 – Awareness-raising

The public television program does not provide programs with an acoustic description for the Blind. Newscasts in sign language to the deaf after the 2018 Ministerial Decision are only 7 minutes a day … Accessible decoders for people with disabilities were never given in 2008-2009 although announced. There is no adaptation of subtitling to a very simple text for People with Intellectual Disabilities. All that apply to the private television stations as well.

Greece in the report mentions that the text of the UN Convention on the Rights of Persons with Disabilities is now available in various accessible formats, including in Greek Sign Language and Greek Braille writing, but does not mention where: neither is the original form nor in these formats is the Convention available in the websites of the three governments agencies referred to above, or of the NCHR or –for the accessible formats- of the ESAMEA.

Greece should therefore be asked to provide detailed information on the relevant programs available on public and on private television, including newscasts and of the availability of accessible decoders; as well as on the availability of the Convention in all formats in public websites as well as in the ESAMEA one.

Article 9 – Accessibility

The legal provisions on accessibility submitted by Greece are to a large extent satisfactory. Yet, there is no information as to their implementation, including most crucially which qualified body assesses the effective accessibility of all facilities that are supposed to have adapted to the regulations. As already stated above, in a large number of cases, pathways for the blind are totally inadequate, and the same is true with many ramps for persons with disabilities that are two steep or too rough to be able to be used effectively. There are no effective remedies against such inappropriate constructions, which is why none is reported by Greece.

Let alone the fact that, as mentioned above, these facilities are often abused by persons without disabilities with very rare to be efficient control and sanctions by police.

While indeed the Athens Metro and the main airports are accessible, the trains and most ships including ferries and most ports are not.

Ramps in buses often do not operate because of lack of adequate maintenance. Additionally although guide dogs are allowed in public transports, many drivers are not informed let alone trained and there are frequently reported incidents of refusals to allow those dogs aboard buses. Again, even when reported including with complaints, GHM experience shows that authorities often fail to impose administrative or criminal sanctions.

The portal www.prosvasi-amea.gov.gr was launched in 2013 in the framework of an EU-funded project but as it is no longer available nor are traces of it available in the Internet Archive one can assume that is was discontinued soon after its launch when the project ended.

Greece should therefore be asked to provide concrete information on state agencies that inspect and evaluate the accessibility of all facilities provided by law, including with statistics on inspections, conclusions, possible rejections, sanctions etc.; as well as on effective accessibility of buses, trains, ships including ferries, and ports, and on training of drivers to accept if not facilitate access of guide dogs and sanctions when they refuse; and finally, as to the fate of the portal www.prosvasi-amea.gov.gr and any replacement.

Article 13 – Access to justice

Access to justice for people with disabilities as well as for judicial officials with disabilities including lawyers is extremely difficult, as most courts or court buildings –including in Greece’s largest court house, the Athens First Instance Court- lack accessibility.

Moreover, there is a lack of training of police officers on the treatment of persons with disabilities in detention of any kind. For example, it has been reported that they wear handcuffs to the deaf and do not remove them so that they can sense or use the sign language in the investigative and other processes that require communication.

Greece should therefore be asked to provide information as to the accessibility of all court houses; as well as to the training of police officers on how to treat persons with disabilities in detention especially the deaf.

Article 21 – Freedom of expression and opinion, and access to information

The “Guide for the Disabled Citizen” (paragraph 182) is indeed a very good practice except that it dates from 2007 and therefore needs updating.

Article 24 – Education

As ActionAid Greece stated based on their 2014 research, “the most shameful element of our survey is that only 15% of the children with disabilities in Greece go to school! Only 15%! The remaining 85%, that is some 170,000 children remain invisible to the education community, limiting their chances to become visible in the future to our society.” “According to head ActionAid researcher Pelagia Papanikolaou, a PhD [in criminology] at Athens Law School, the main obstacles keeping disabled children from receiving an education are shortages in transportation, infrastructure such as ramps, audio-visual aids, staff and regular funding.”

In the survey it was also highlighted that there is no national database of children with disabilities or of persons with disabilities in general. Additionally, data is provided to the effect that for the school year 2014-2015, according to an ESAMEAGeneral Confederation of Workers in Greece (GSEE) comprehensive study, only 1,740 out of some 4,000 applications for provision of parallel support to children with disabilities to attend general schools were approved, while it is not known if and where the remaining approximately 2,300 children attended school in that school year. The limited number of applications approved is attributed to the lack of funds as a result of the crisis. Moreover, there is no updated database and evaluation of the functioning and the needs of special education schools especially at the time of financial crisis and the effects of the latter on those schools. There was a general promise by the Ministry of Education that such data bases will be created in 2015-2016 but it was not materialized, which was confirmed by the fact that there is no such reference in Greece’s report.

In 2015, GHM submitted this information to the UN CESCR and UN HRCttee requesting them to reiterate the UN CRC’s 2012 recommendations to Greece on children with disabilities GHM included in the reports:

Disability, basic health and welfare (arts. 6, 18 (para. 3), 23, 24, 26, 27 (paras. 1-3) of the Convention)

Children with disabilities

  1. The Committee notes that the State party has adopted laws and established services and institutions with the aim of supporting children with disabilities, promoting their social participation, including joint learning in schools, and developing their independence. However, the Committee remains concerned that deep-rooted discrimination still exists and that measures for children with disabilities are not carefully monitored, as well as the unavailability of the statistical data on children with disabilities in the State party. It is deeply concerned at the widespread use of institutionalization, mainly because of lack of day care and community services for children with the most serious forms of disabilities. The Committee is further deeply concerned about the recently reported case of Children’s Care Centre in Lechaina of children with disabilities living under inhumane and unacceptable conditions including being systematically sedated and subject to practices such as being tied to their beds, and the use of cage beds due to shortage of staff.
  2. The Committee recommends that the State party, in accordance with its General comment No.9 (2006) on the rights of children with disabilities: 

(a) Revise and adopt specific legislation in order to fully protect all children with disabilities, and establish a monitoring system, which carefully records progress made and identifies shortcomings in implementation; 

(b) Provide community-based services that focus on enhancing the quality of life of children with disabilities, meeting their basic needs and ensuring their inclusion and participation; 

(c) Make every effort to provide programmes and services for children with disabilities with adequate human and financial resources and periodic monitoring of placement of children with disabilities and to adopt, as a matter of priority, measures to ensure that no children with disabilities are placed under such inhumane conditions. Furthermore, placement in residential institutions should be the last resort, depending on the needs of the child; 

(d) Equip schools with the necessary facilities for the inclusive education of children with disabilities and ensure that they can choose their preferred school or move between regular schools and special needs schools according to their best interests; 

(e) Provide assistance to non-governmental organizations (NGOs) working for and with children with disabilities; and 

(f) Ensure that residential centres for children and persons with disabilities are adequately staffed and that training is provided for professional staff working with children with disabilities, such as teachers, social workers, health, medical, therapeutic and care personnel.

The two UN Committees issued the following related concluding observations and recommendations:

Inclusive education for children with disabilities (CESCR – 27 October 2015)

  1. Despite measures taken by the State party, including Law 4115/2013 which facilitates integration of students with special education needs in mainstream schools, the Committee is concerned at reports indicating extremely low rate of enrolment of children with disabilities in schools, indicating that only 15% of the children with disabilities go to school (arts. 13 and 2, para. 2).
  2. The Committee recommends that the State party collect disaggregated data on school enrolment and drop-out rates at various levels of education of children with disabilities, disaggregated by sex and national or ethnic origin, to identify obstacles to accessing and continuing education and to devise appropriate strategies. The State party should also ensure that all children with disabilities have access to quality and inclusive education.

Persons with disabilities  (HRCttee – 3 December 2015)

  1. The Committee notes with concern the discrimination faced by persons with disabilities, in particular with regard to access to education, employment and health services and further regrets the impact of the economic crises and austerity measures on their situation. While noting the information provided by the State party that physical restraints on mental health patients are only used as a measure of last resort, the Committee is concerned at reports indicating the continuing widespread use of such measures, including the use of enclosed restraint beds (cages/net beds) and systematic sedation as a means to restrain patients with intellectual disabilities, including children, in institutions. (arts. 2, 7, 9, 10 and 24)
  2. The State party should strengthen the measures taken to protect persons with disabilities from discrimination, particularly with regard to access to education, employment and health services. The State party should take immediate measures to abolish the use of enclosed restraint beds and systematic sedation in psychiatric and related institutions. Furthermore, the State party should establish an independent monitoring and reporting system, and ensure that abuses are effectively investigated and prosecuted and that redress is provided to the victims and their families.

Greece should therefore be asked to provide detailed and documented in transparent way information on how it implemented the recommendations of UN CRC, UN CESCR and UN HRCttee including whether a comprehensive and transparent data base on children with disabilities’ school attendance and provision to them of parallel support (as well as applications for such support) has been or is being established.

Article 25 – Health

On 17 August 2016, the Council of Europe Commissioner for Human Rights (CHR) sent a letter to the Greek government with concerns on “the human rights of persons with intellectual and psychosocial disabilities and their de-institutionalization” following his visit to Greece. We reproduce below in facsimile his grave concerns, mainly on the extensive use of sedatives and restraints including cages, as well as on very high rates of compulsory psychiatric confinement, often in violation of national legislation as confirmed by two ECtHR judgments in 2011. Greece for the first time in the history of CHR visits and ensuing letters or reports on Greece did not provide any replies! Moreover, Greece has also failed for more than six years to provide the Council of Europe Committee of Ministers, supervising the execution of the two judgments, with “an action plan on the measures taken to address all the shortcomings identified by the Court regarding the procedure of involuntary placement for psychiatric examination” (see summery below).

Commissioner for Human Rights letter to the Greek government (excerpts)


Committee of Ministers summary of the state of execution of
Venios & Karamanof judgments (2019)

Case Description: Involuntary placement for psychiatric examination in breach of domestic law (violation of Article 5 §1 e). More specifically the Court found that competent authorities did not comply with the timeframe set in domestic law for the involuntary placement of the applicants for psychiatric examination.

General measures: action plan received on 23/04/2012. Up-dated action plan/report is awaited on the measures taken to address all the shortcomings identified by the Court regarding the procedure of involuntary placement for psychiatric examination (see in particular par. 48 of the Karamanof judgment).

Moreover, the CHR made reference to the mental health facility (KEPEP) in Lechaina (Pleoponnese). Its case became widely known in Greece from 16 February 2011 onwards with a series of almost daily articles by in the daily “Eleftherotypia.” The articles were based on a report “Working with people with compromised development and their rights to access a full and rewarding life. Report about the children’s human rights inside ΚΕΡΕΡ Lechainon, IIlias Prefecture, Greece” written in November 2009 by a group of five volunteers who worked for a period of seven months in Greece as part of the Youth in Action Program – European Voluntary Service.[1] The articles include pictures of children tied all day to their cages or beds (see one here). The summary impressions of those volunteers were:

“We have reached the conclusion that ΚΕΡΕΡ, Lechainon does not manage to promote basic human rights that ensure that these children with disabilities can live a worthy life in optimum conditions, developing their own abilities and some amount of self-care. We would like to think that the subhuman conditions that these children live currently in will change someday. At the same time, we feel a great ethical responsibility to bring their plight to the attention of somebody who has the ability to make changes. We are calling for a commitment and strategic action from the Greek state with respect to the population with special needs and in particular to Greek children with disabilities. At present (November 2009) there is no psychological therapy available and it has been like this since December (2008) .The physiotherapists do not have a specific room within ΚΕΡΕΡ, so even though there are 2 hired and paid physiotherapists they do not actively work and provide this service. The therapy sessions are mainly lead by the Occupational therapist but she has to work with little resources and motivation. From what we have seen of the sessions, there is little production and the small tasks that take place are simple for even an unqualified person to administer. There is only one doctor present in ΚΕΡΕΡ to diagnoses and administer prescriptions. She is newly qualified and has little experience in such an extreme care centre. When the passage refers to the ‘inmates’ receiving therapy, in actuality only a very small percentage really do. Αll the inmates have some form of disability and therefore should be eligible for therapy. Only 14 get the opportunity to attend therapy, and unfortunately these are not the children most in need of this service. Calling the children ‘Inmates’ doesn’t promote an image of free, happy, life full people that a care centre should promote, but instead images of criminals in cages, looked away in prison. Therefore this observation may actually me the only truth in the whole passage, because in fact the children and young people are treated like criminals; being deprived of their luxuries and freedom of choice. In fact there are many cages that these children have to live in day in day out, and in fact the place feels like a prison, with a life sentence for all, but only for the crime that these children where born disabled with unfortunate social situations. We ask the law and state is this fair and justified?”

On 23 March 2010, the Ombudsman, based on this information, alerted the Ministry of Health but nothing changed through the time of the revelations. Such conditions exist in similar institutions, as documented in 2016 CHR report.

Finally, in April 2018, the Council of Europe Committee for the Prevention of Torture (CPT) visited inter alia several psychiatric establishments. Soon after it published its preliminary observations and subsequently submitted its comprehensive report, which though for the first time in Greece’s history of reviews by the CPT, has not be published as Greece has not authorized its publication! Yet, the preliminary conclusions reprinted below are telling:

Preliminary observations made by Georg HØYER, Head of Delegation, and Jari PIRJOLA, Head of Sub-delegation, of the European Committee for the Prevention of Torture and Inhuman or Degrading Treatment or Punishment (CPT) at the end of the CPT’s ad hoc visit to Greece (10 to 19 April 2018)

  1. The focus of the ad hoc visit was two-fold: on the one hand, the delegation looked into the treatment, living conditions and safeguards offered to civil and forensic patients in psychiatric establishments; on the other hand, it examined the situation of foreign nationals deprived of their liberty under aliens’ legislation. A list of the establishments visited is attached. (…)

Psychiatric establishments

  1. The delegation notes positively that, in most of the establishments visited, patients spoke well of staff, and that hardly any allegations of ill-treatment of patients by staff were received. In general, the delegation observed a caring attitude towards patients and a relaxed atmosphere, especially in those establishments in which patients generally enjoy a less confined environment. Nevertheless, the delegation received some isolated allegations of verbal abuse and disrespectful behaviour by staff. A clear message should be communicated to staff that such behaviour is unacceptable.
  2. Most of the establishments visited by the delegation are seriously understaffed. Given the strain that they are under, it is impressive to see the level of motivation and caring attitude demonstrated by staff during the visit. Careful consideration must be given to the management of resources in the current context of austerity: essential services, such as providing for vulnerable patients, cannot be taken care of properly given the current low staffing levels.
  3. One of the most serious findings during the visit concerns the widespread practice of excessive use of mechanical restraints. A combination of factors has converged to result in a situation which needs to be urgently reviewed. These factors include low staffing levels, a lack of appropriate training on restraints, a lack of strict criteria for the use of restraints in line with international standards, inappropriate restraints methods and inadequate or absent recording of the use of restraints. The delegation found no properly kept, dedicated register on restraints in use at the establishments visited. The delegation urges the Greek authorities to carry out a review of the use of mechanical restraints in all psychiatric establishments, including private institutions, with a view to bringing the policy and practice in line with the specific standards of the CPT. The delegation would like to be informed of the steps taken to review and improve the situation. 
  4. Any review of the policy and practice regarding restraints should not come at the expense of the open regime conditions, which are one of the most positive aspects of the situation observed in a number of the establishments visited, particularly at Dromokaiteio Psychiatric Hospital and at the Psychiatric Unit at Sotiria General Hospital. In contrast, the absence of outdoor exercise for patients placed at the Psychiatric Unit in Evangelismos General Hospital, some of them there for months or even years, is unacceptable. The delegation requests that this situation be remedied as a matter of urgency.
  5. As regards material conditions, overcrowding at all three psychiatric units of general hospitals visited meant that patients’ beds are regularly placed in the corridor for extended periods. In particular, at Evangelismos Psychiatric Unit certain bedridden and/or restrained patients are accommodated in the corridor, some in diapers which are changed by staff in full view of others. This unacceptable situation must be urgently addressed. The delegation invokes Article 8, paragraph 5, of the European Convention for the Prevention of Inhuman or Degrading Treatment or Punishment (the Convention) and calls upon the Greek authorities to put an immediate stop to the practice, at the Psychiatric Unit of Evangelismos General Hospital, of placing people in need of intensive care and supervision in the corridor. Patients in need of restraint or requiring assistance as regards their hygiene needs should be cared for in hospital rooms, under close monitoring by staff, and under conditions which respect their privacy and dignity.
  6. Transfers of individuals by the police to an establishment for psychiatric assessment remain a problem, which the CPT has already pointed out previously. The police should not be the default transportation option for such cases. Persons with health-care needs should, primarily, be transported by health-care staff. As is borne out by interviews with patients, health-care staff and police officers themselves, the police are not the appropriate service to carry out such transfers. The delegation heard of the frequent use of tight, painful handcuffs, sometimes for extended transfers, lasting many hours, from remote locations. It also heard one allegation of excessive use of force by the police during such a transfer. In the delegation’s view, it is for the Ministry of Health to lead efforts to find a humane solution to this problem as a matter of priority.
  7. At the time of the visit, Korydallos Prison Psychiatric Hospital was still entirely under the responsibility of the Ministry of Justice, in spite of the 2009 law (n. 3772, Article 13) providing for its integration into the Greek national health services. The delegation would like to be informed of the timeline for completion of the transfer of responsibility for medical services at this establishment. 
  8. In the delegation’s view, the practice concerning the use of the so-called “blue” or protective cells is totally unacceptable and must cease immediately. These basement cells are unfit for holding persons for any longer than the shortest time necessary to address an acute situation to prevent self-harm or harm to others. The delegation observed, however, that patients are placed in these cells for periods of several days, stripped naked, and left unattended for hours, which resulted in them defecating and urinating in the cell. The delegation invokes Article 8, paragraph 5, of the Convention and urges the Greek authorities to immediately put an end to the current practice regarding the use of the “blue” or protective cells at Korydallos Prison Psychiatric Hospital. It is totally unacceptable to place people naked, without supervision, and for extended periods, in these cells. In accordance with the standards applicable for a proper psychiatric hospital, if there is a need to seclude patients for protective purposes, this should be done for the shortest possible time necessary to resolve the acute situation and during that time the person should be permanently monitored by staff.

Greece should therefore be asked to provide its comments and replies to the above CHR and CPT documents, as well as the long overdue action plan on the execution of the ECtHR judgments, including in particular whether it has substantially decreased the use of sedatives and restraints, has stopped the compulsory confinement in violation of national legislation, the placing of people in need of intensive care and supervision in corridors, and the use of “blue cells.” Greece should also be asked to provide a copy of the final CPT report, preferably also after asking for its publication by CPT.


Athens, a city to live … if you are not a person with disabilities.
An inhospitable capital that does not respect people with disabilities
[translated by Greek Helsinki Monitor from the original in Greek available at  https://www.in.gr/2019/02/08/apopsi/athina-poli-gia-na-zeis-den-eisai-amea/]

Olga Stefou
8 February 2019

Athens is a city for you to walk and enjoy, it is sunny, with beautiful buildings, and bitter orange trees. In spring your heart opens in its streets. Unless you are a person with disabilities. If you are a person with disabilities, you will stay home.

The city is inhospitable for people with disabilities. A simple ride with the eyes of a a person with disabilities will convince you: The sidewalks are broken and do not help the cane or the wheelchair, the ramps on one sidewalk are not available in the next  sidewalk and which satanic mind thought on a fifty centimeter sidewalk to put α flowerbed to plant a bitter orange tree?

And this is the scenario that concerns those who are mobility impaired (and the reality of the elderly and the parents with pushchairs, too). When we talk now about people with visual impairments, then we learn that they are faced with the same problems (especially poles and bitter orange trees), plus the private initiative.

In the special lanes for visually impaired people, on their way, one can find a lot of things. You can into a pole. Or into a tree. You can, more often than not, bump into a restaurant table that has never been removed from the municipal police, which is usually too busy as it is chasing street vendors.

Athens – A city to park in parking for persons with disabilities

Inhospitable Athens. Indicatively, 11% of parking violations for 2017 were for parking in ramps for the disabled. But the problem with the ramps is not the only one. Athens is a city with almost no awareness for people with disabilities. Infrastructures are few or blocked or damaged and do not have full accessibility paths to help people with disabilities. Infrastructure is either scarce or blocked or damaged and has no pathways fully accessible that will help persons with disabilities to move around.

Buildings for the few and  … upright

The problem is not only the streets, but also the buildings of the city. Even public buildings. Very rarely, admittedly, but even nowadays, you will still find public buildings that have not followed the instructions for accessibility for the persons with disabilities or have not repaired damages that prevent the circulation of citizens with disabilities. As for private buildings, no question. The entrances to restaurants, businesses and, above all, multi-apartment buildings are often prohibitive for people with disabilities. And especially in apartment buildings, it is prohibitive for everything: if someone cannot go down the stairs of the entrance, how is he supposed to be able to get out of his home?

City for living in only with help

If you are a person with disabilities, you cannot live in Athens. At least, not easily. You cannot go out on the road alone and even if you do, you cannot move. Of course, in the life of the city the absence of persons with disabilities has no cost, as it has not learned to integrate people in wheelchairs or with walking sticks. It is, however, a matter of dignity of the city itself towards its citizens. It has, if anything, an obligation to allow them to leave their home.

[1] The report and the pictures are on file with GHM and can become available on request.


[Report in word format: submission to crpd february 2019]