24 & 25/07/2019: UN Committee against Torture consideration of report of Greece [videos]

Committee against Torture concludes its consideration of the report of Greece

24 – 25 July 2019 [videos at the bottom of this page]

25 July 2019 – The Committee against Torture this afternoon concluded its consideration of the seventh periodic report of Greece on the efforts made by the State party to implement the provisions of the Convention against Torture.

Introducing the report, Panos Alexandris, Secretary General for Justice and Human Rights, Ministry of Justice of Greece, said that it was his deepest belief and duty to ensure that, during his tenure as a political appointee in this Ministry, all policies concerned should be enhanced, aiming at further respecting, promoting and protecting human rights.  Greece attached particular importance to the fight against torture and other cruel, inhuman or degrading treatment or punishment.  The prevention and elimination of such phenomena had been and continued to be a high priority for the Government.  He stressed that parliamentary elections had been held on 7 July, and that a new parliamentary majority had been formed.  The new Government was sworn in on 9 July; consequently, the present review of Greece’s periodic report coincided with a transitional phase concerning decision-making, the shaping of policies, and the undertaking of new legislative initiatives.  Since the second half of 2014, a policy to curb prison overcrowding, further developed in April 2015, had been implemented.  Police officers were subjected to strict disciplinary control.  Actions amounting to torture or other insults to human dignity incurred the penalty of dismissal.

In the ensuing discussion, Committee Experts welcomed the participation of various State and other entities in the preparation of the report.  Starting with the definition of torture, they said multiple sources had told the Committee that Parliament had voted on the complete text of the new penal code in June 2019 which would render it incompatible with the Convention.   The Committee was particularly concerned about the requirement that suffering be inflicted in a “planned manner,” which excessively reduced the scope of the crime of torture and seemed to limit its applicability to situations where the practice was systematic, thus excluding isolated cases of torture.  This contravened the provisions of the Convention.  On legal safeguards, they said that it seemed that they were not implemented sufficiently.  There was no system of regular medical visits to examine patients in police stations.  They asked what measures, legislative or otherwise, had the State party adopted to implement the recommendations of the European Committee for the Prevention of Torture regarding legal safeguards.  Were all detained persons registered from the outset of the detention?

In his concluding remarks, Mr. Alexandris thanked the Committee.  The dialogue had been frank, open and constructive.  The delegation was looking forward to receiving the Committee’s concluding observations, which would be carefully examined and taken into consideration in the development of human rights policies.

Jens Modvig, Committee Chairperson, thanked the delegation for the replies and the diligent manner in which they had been provided.  Three of the most urgent recommendations would be identified by the Committee for follow-up within a year, he added.

The delegation of Greece consisted of representatives of the Ministry of Foreign Affairs, the Ministry of Citizen Protection, the Ministry of Labour and Social Affairs, the Ministry of Health, the Ministry of Justice, the Ministry of Shipping and Island Policy, and the Permanent Mission of Greece to the United Nations Office at Geneva.

The Committee will next meet in public on Friday, 26 July, at 10 a.m. when it will start its consideration of the initial report of Togo (CAT/C/TGO/3).


The Committee has before it the seventh periodic report of Greece (CAT/C/GRC/7)

Presentation of the Report

PANOS ALEXANDRIS, Secretary General for Justice and Human Rights, Ministry of Justice of Greece, said that it was his deepest belief and duty to ensure that, during his tenure as a political appointee in this Ministry, all policies concerned should be enhanced, aiming at further respecting, promoting and protecting human rights.  The periodic report was based on the Committee’s list of issues.  Greece attached particular importance to the fight against torture and other cruel, inhuman or degrading treatment or punishment.  The prevention and elimination of such phenomena had been and continued to be a high priority for the Government.  Parliamentary elections had been held on 7 July, and a new parliamentary majority had been formed.  The new Government was sworn in on 9 July; consequently, the present review of Greece’s periodic report coincided with a transitional phase concerning decision-making, the shaping of policies, and the undertaking of new legislative initiatives.

Since the second half of 2014, a policy to curb prison overcrowding, further developed in April 2015, had been implemented.  Thanks to the overall reduction of the prison population by 20 per cent within two years, and the subsequent stand-still policy, the number of prisoners had been stabilized, and stood between 10,000 and 10,500 — an affordable and manageable population for the current size and capacity of the Greek prison system.  Further, police officers were subjected to strict disciplinary control.  Actions amounting to torture or other insults to human dignity incurred the penalty of dismissal.  The Greek Ombudsman, an independent authority, had been designated as the national mechanism for the investigation of arbitrary incidents allegedly committed by law enforcement personnel.  All persons deprived of liberty were treated with humanity and respect for the inherent dignity of the human person: they were informed of their rights and allowed to establish contact with their legal representatives and family members; particular attention was given to the situation of vulnerable persons.

Police officers were given specific instructions and orders regarding the protection of the fundamental rights of migrants and refugees, paying special attention to vulnerable groups.  All the procedures that fell under the responsibility of the Hellenic Police were implemented in accordance with national and international law. Within this framework, officials of the Hellenic Police were constantly monitored and evaluated by the chain of command.

Greece remained under a disproportionate migratory pressure, despite the significant decrease of flows following the European Union-Turkey Statement of 18 March 2016.  The Ministry of Labour and Social Affairs had enacted the framework for the institution of guardianship of unaccompanied and separated minors.  Other necessary legislative regulations were being forwarded to facilitate the full implementation of the guardianship of unaccompanied minors.  The Hellenic Coast Guard deployed enormous efforts during emergency situations at sea, with a focus on the protection of vulnerable individuals or groups.  A new curriculum included a specific module for the protection of fundamental rights and a chapter on the prevention of torture.  Greece pursued a comprehensive and victim-centred action plan to combat trafficking in persons.  On gender issues, there had been significant steps taken by the Government, such as the emphasis on support for women belonging to vulnerable social groups, including refugees.  As far as the fight against racism was concerned, a robust legislative framework had been created.

Questions by the Country Co-Rapporteurs

DIEGO RODRÍGUEZ-PINZÓN, Committee Member and Country Co-Rapporteur for Greece, started by welcoming the representatives of the State party.  He welcomed the participation of various State and other entities in the preparation of the report.  Starting with the definition of torture, he said multiple sources had told the Committee that Parliament had voted on the complete text of the new penal code in June 2019 which would render it incompatible with the Convention.  The Committee was particularly concerned about the requirement that suffering be inflicted in a “planned manner,” which excessively reduced the scope of the crime of torture and seemed to limit its applicability to situations and instances where the practice was systematic, thus excluding isolated cases of torture.  This contravened the provisions of the Convention.

On legal safeguards, he said that it seemed that they were not implemented sufficiently.  A number of foreign detained persons were not informed of their rights or the reasons of their detention in a language that they could understand, according to the European Committee for the Prevention of Torture.  There were situations in which lawyers advised their clients not to report abuse.  There was no system of regular medical visits to examine patients in police stations.  Detainees failed to receive adequate information on existing complaint mechanisms to which they had access.  The European Committee for the Prevention of Torture said that several foreign persons that it had interviewed had not been able to contact a lawyer or family members, and had not been entitled to access to a doctor throughout the detention period.  Access to a lawyer was dependent on the defendant having the financial means to hire one, leaving those who did not without judicial support.  Mr. Rodríguez-Pinzón asked what measures, legislative or otherwise, had the State party adopted to implement the recommendations of the European Committee for the Prevention of Torture regarding legal safeguards.

Were all detained persons registered from the outset of the detention?  He asked how the right to be brought before a judge without delay was implemented.  He sought clarification on the status of the Criminal Procedure Code.  What had led the committee responsible for drafting it to refrain from modifying the maximum length of pre-trial detention, notably that of minors?  What measures was the Government implementing to address the scarcity of penitentiary centres, which was preventing it from complying with rules regarding the separation of different types of prisoners?

The Committee had received information on the excessive use of force, notably against unaccompanied minors.  He asked the delegation to comment on the persistence of such instances of excessive violence and indicate what measures were being adopted to ensure this would not continue.  Could the delegation provide updated information on the criminal proceedings against the perpetrators of the assassination of 15-year-old Alexis Gregoropoulos?  He also asked if the victim’s family had received compensation and reparation.

Turning to gender-based violence, Mr. Rodríguez-Pinzón requested information on steps undertaken by the State party to address this issue, notably to combat sexual and domestic violence; establish evaluation mechanisms; ensure that victims could fully exercise their right to denounce such violence before courts and receive abortion services and post-exposure prophylaxis, amongst others; and put in place additional security measures in the islands, or hotspots, to prevent gender-based and sexual violence.  The Committee would also need information on human trafficking, including up-to-date statistical information on this practice, including on the number of prosecutions related to sexual exploitation and forced labour.

What measures had been adopted to prevent the pushback of individuals who may wish to seek asylum, asked Mr. Rodríguez-Pinzón.  Had the monitoring of officials exercising control over the borders in the Evros region been strengthened in light of reports of informal forced returns?  He asked the delegation to indicate the reasons why administrative investigations did not include alleged victims or complainants.  It was preoccupying that the applicable asylum system in the hotspots differed from the one that was in place on the continent.  The Committee had received information to the effect that, in the context of the European Union-Turkey agreement, individuals from certain countries were automatically detained to be deported because they came from “pre-determined countries” that were deemed to produce “economic migrants” rather than refugees.  Such “pre-determination” amounted to presumption against the asylum request.  The Committee wanted to know if this was indeed how the State party proceeded.  Mr. Rodríguez-Pinzón also requested information on diplomatic assurances.

ABDELWAHAB HANI, Committee Member and Country Co-Rapporteur for Greece, noted that the report had been submitted with a slight delay.  The Committee would like Greece to make up for that delay in the presentation of future reports.  He asked for information about the training programmes put in place so that all individuals who were involved in the implementation of the law understood their responsibilities with regard to the prevention of torture and ill-treatment.  Had an evaluation of this training been conducted?  Regarding the memorandum of understanding that the Government had signed with the Organization for Security and Co-operation in Europe on the training of prosecutors, could the delegation provide the Committee with updated information?  The Committee echoed concerns expressed by non-governmental organizations regarding the implementation of the Istanbul Protocol, notably in hotspots.  Could the delegation provide information on the training programmes for law-enforcement officials that dealt with the Mandela Rules and the Istanbul Protocol?

Had there been an evaluation of the implementation of the European Union-Turkey agreement in light of the State party’s obligations under international law?  The national prevention mechanismdid not seem to have enough resources to fully implement the Optional Protocol.  How did the Government intend to overcome this lack of human and financial resources?  Within the Ombudsman’s office, were there staff members working on prevention issues and carrying out preventive work?

Mr. Hani asked how the Government ensured the cooperation and coordination of the three mechanisms working on the deprivation of liberty.  How did the Government ensure that their interlinked work met its obligations under international law?  He requested information about the involvement of civil society organizations in monitoring practices as well as on the announced and unannounced visits conducted in detention centres, including those where migrants were held.  Turning to overcrowding issues, he asked for information on transfers to rural prisons and the way in which the efficiency of this measure had been evaluated.

Could the delegation provide statistics on the detention of minorities and additional information on the detention of foreigners and asylum seekers, in light of allegations that the latter were systematically detained?  According to some figures, the reception and identification centres for asylum seekers held twice as many persons as they had been designed to.  Could the delegation comment on these numbers and give the Committee an idea of the average duration of detention in these centres?  The deplorable living conditions of migrants amounted to a form of unacceptable treatment.  How was the State party addressing this issue?

Citing the principle of the “right to hope” put forth in the European Court of Human Rights decision, Mr. Hani asked about the number of people who had been condemned to life sentences.  Turning to mental health, he requested information on the transfer of patients to community-based centres, which had been enacted following the adoption of a circular in November 2018.  Had the Government examined other similar policies implemented in other countries, such as South Africa?  It was important that such practices did not lead the State party to shirk its responsibility.  Could civil society organizations visit psychiatric institutions?  How did the State ensure that non-governmental organizations with which it had partnered had the scientific and technical expertise to provide adequate mental care?  It was important to avoid the mistakes that had been made in South Africa.

The frequent use of certain interrogation techniques had been criticized by the European Committee for the Prevention of Torture.  How was the State party addressing this situation?  Mr. Hani sought clarifications on the efficacy of the complaint system, and asked for statistics on the number of complaints filed and their outcome.  He also enquired about the assistance offered to victims of torture.  Did the State party intend to contribute to the United Nations Voluntary Fund for Victims of Torture?  Were victims of torture or ill-treatment able to seek reparation in the country?  Odious crimes should not fall under statutes of limitations.  Given that a high percentage of migrants and asylum seekers had been victims of torture (up to 35 per cent of the global migrant population according to Doctors without Borders), had the State party taken steps to provide this segment of the population with rehabilitation services?

Mr. Hani noted that there was no criminalization of cruel, inhuman or degrading treatment.  He asked for statistics or information on instances where judges had discarded information that had been obtained through torture.  Were there adequately trained doctors who acted as experts in judicial proceedings in the context of which allegations of torture were made?

He asked if training on the Convention was provided to personnel interacting with persons with disabilities and if the national prevention mechanism conducted visits to institutions where they stayed.  Pointing that there was a trend of criminalization of solidarity, he requested information on steps taken by the State party to address the intimidation of humanitarian workers.  He also expressed concern about discrimination against lesbian, gay, bisexual and transgender persons and Roma persons.

Questions by Other Committee Members

Other Committee Members asked information on torture and abuse by police officers, notably during demonstrations, and practices targeting minorities held in detention; the detention of adults alongside juveniles; the way in which body cavity searches were conducted and the use of electronic tools in that context; as well as on violence against Roma and refugees, the increase in such attacks involving law enforcement officials, and the way in which they were prosecuted.

Replies by the Delegation

The delegation, addressing the issue of legal safeguards, explained that all detained persons, as soon as they were taken to the police station, were fully informed of the reasons of their detention, as well as of the rights they could exercise during their detention.  If the detained person was a foreign national who did not understand the Greek language, care was taken to explain their rights to them in the most appropriate way.  The Hellenic Police ensured that detained persons could establish telephone and personal communications with their lawyer.  Regarding the issue of registration of detainees, it must be understood that all persons who were detained were fully registered as per internal regulations, the implementation of which was constantly monitored by heads of services.  With regard to allegations of excessive use of force,the police undertook investigations into complaints made by foreign citizens, whether they were detained or not, if they alleged ill-treatment, affront to their personality, or physical abuse by police officers.  Turning to the use of chemical products by the police during demonstrations, the delegation said that it should be noted that the decision had been made to use tear gas rationally and not abusively, in full respect of the principle of necessity.  It was only used in open spaces when it was considered absolutely necessary.

When foreigners were in police custody, they were required to be escorted by the police when circulating outside of places of detention.  Any allegations of breach of the non-refoulement principle were thoroughly investigated.  Body searches were sometimes necessary, such as when electronic detectors were not available.  The role of the police was to preserve peace and bring before justice any person who behaved in an unlawful manner.  On ethnic profiling, the delegation explained that, in Greece, there was only one recognized religious minority, people of Muslim faith.

Moving on to the definition of torture, the delegation said that for there to be torture as per the Greek law, it must be proved that the crime had been committed for specific purposes such as obtaining a confession, a testimony, information or punishing the victim or intimidating them or any other third parties.  The Greek legislation’s requirement for the acts to be carried out in a methodical manner could correspond to the term “with intent” used in article 1 of the Convention.  Regarding penalties, the delegation said that the crime of torture continued to be punished with the same degree of severity even though the overall length of imprisonment had changed — it was now 5 to 15 years as opposed to 5 to 20 years in the previous version of the Penal Code.  Under Greek law, the crime of torture was subject to a statute of limitations of 15 years, except for cases where the acts of torture led to the death of the victim, in which case it was 20 years.  As in many other countries, the main reason for this provision was the principle of legal certainty.  A special provision of the Penal Code stipulated that the victim of acts of torture and ill-treatment was entitled to seek from the irrevocably convicted person, as well as from the State, compensation for the damages suffered, the mental suffering incurred and property damage.  The penal case of Alexis Grigoropoulos was on its way to completion.  After using the available remedies, his family had finally reached a settlement with the State — approximately 1 million euros.

Pre-trial detention was only imposed as a measure of last resort.  Its duration or extension was obligatorily re-examined by judicial authorities every six months or upon the prisoner’s request.  It could never exceed 18 months.  For children aged 15 to 18 years, the time-limit was 6 months.  Rules on the separation and categorization of prisoners according to their legal status were still not implemented due to insufficiency of the prison system structure.  Further, other separation needs had been prioritized, namely sex, age, ethnicity, health and religion.  Prison and probation officer training included human rights issues, in line with the United Nations and the Council of Europe’s rules and recommendations.  For the prison staff, particular attention was given to the Nelson Mandela rules.  On overcrowding, it was common knowledge that the number of prisoners had been reduced by 20 per cent over the 2014-2017 period, and then stabilized at approximately 10,000 persons.  The reduced number of prisoners had contributed to the improvement of everyday living conditions, in combination with the implementation of various educational, vocational, therapeutic, athletic, cultural and other constructive activities for prisoners.  In addition, measures improving prisoners’ social contacts (conjugal visits, children’s visits, teleconferencing, etc.) were gradually being implemented.

All prisons services used electronic metal detectors and drug urine tests to search prisoners, staff and visitors, as alternatives to invasive body searches.  When indications existed that illicit substances or objects were hidden in a prisoner’s body, the concerned prisoner was transferred to a public hospital to undergo the necessary examinations.

Prisoners with disabilities were eligible for early conditional release on the basis of their disability.  Those of them with serious mobility problems and incapacities were treated at the Korydallos prison hospital while in detention.  Prisoners were transferred to agricultural prisons exclusively upon their request and for work purposes only.  The treatment in such semi-open conditions had not been evaluated yet.

Since 2011, Greece had proceeded to overhauling the country’s asylum system, as reflected in its national legislation and operational capacity.  Over 1 million refugees had crossed through Greece.  The flows had significantly decreased following the European Union-Turkey Statement of 18 March 2016.  However, it was worth noting that Greece remained under disproportionate migratory pressure. The Asylum Service had registered approximately 235,000 applications for international protection as of 30 June 2019.  The average recognition rate for refugee status and subsidiary status stood at almost 44 per cent.  Third country nationals or stateless persons held in detention facilities or present at border crossing points — including transit zones and external borders — received information on the possibility to submit an application for international protection.  There, interpretation services were provided as it was necessary to facilitate access to the asylum procedure.

The safe third country concept corresponded to specific articles of the Asylum Procedure Directive as they had been transposed into Greek legislation.  It did not lead to automatic detention.  Fair and impartial treatment was guaranteed for all asylum seekers, on the basis of specific criteria and timeframes.

On gender-based violence, the delegation said that women suffering from multiple discrimination, in particular refugee women, benefitted from first line services, including psycho-social support, legal counselling and accommodation.  As of July 2019, 612 refugee women had benefited from the services of the counselling centres; and 44 migrant women and 54 children had found safe accommodation in the Network Shelters.  The General Secretariat had established a bilateral partnership with the United Nations High Commissioner for Refugees in Greece, which had led to, inter alia, a memorandum of understanding for joint actions to protect refugee women and children at risk, and the translation of the shelters’ documents in Arabic, Farsi, French, Urdu and Sorani.  Furthermore, following Greece’s ratification of the Istanbul Convention in 2017, the law on domestic violence had been amended to improve its implementation.

Unaccompanied minors were moved to special accommodation facilities either on the islands or on the mainland, based on the availability of places.  Given the urgency of their protection needs, Greece was currently in the process of creating many more accommodation centres, especially for minors.  Various recreational and educational activities were organized with a view to offer them opportunities to learn and grow.  Regarding reports of doctors refusing to perform abortions on the islands, the delegation stated that no specific provisions applied on the islands; the general Greek law was applied throughout the country.  While some doctors had refused to carry out abortions on grounds of conscience, it was not the general practice and there was no discriminatory approach to migrant and refugee women.

Regarding involuntary hospitalization, a Ministry of Health Circular from November 2018 stipulated that all injuries suffered by the patients must be registered in each patient’s medical record as well as in a specific record; the doctor examining the patient had to describe the injury mentioning if, in their view, it was indicative of possible ill-treatment or inter-patient violence; and the director of the hospital must bring to the attention of the relevant prosecutor all aforementioned medical reports.

Hellenic Coast Guard officers received training which included a specific module on the protection of human rights and a chapter about the prevention of torture and other cruel, inhuman or degrading treatment or punishment.  This training also included a presentation and analysis of the Convention, focusing on methods that could be used to recognize victims of torture through the observation of behavioural and physical indicators.  The Hellenic Coast Guard was also actively participating in the Train of Trainers initiative, which was coordinated by Frontex, and aimed to enhance human rights capacities through the development of a pool of accredited experts that delivered training to other staff members.

Follow-up Questions by Country Co-Rapporteurs

DIEGO RODRÍGUEZ-PINZÓN, Committee Member and Country Co-Rapporteur for Greece, said the definition of torture had been targeted by recent reform efforts in Greece.  The notion of “planning” torture was problematic.  It may result in limiting the application of the relevant legal provisions.  He asked the delegation to clarify under which conditions rape could amount to torture under Greek law, and the meaning of “methods” or “methodical” in the Penal Code.  Turning to the registration of detainees, he asked if there was a control system in place to ensure the law was applied.  Was there a central database?

It was important to see the State as a whole, and avoid laying blame at the feet of one entity or the other.  How was the State ensuring that the privacy of detainees was respected in hospitals?  Noting that various agencies were involved in border control activities in Greece, he asked what was the specific role of Frontex.  On extraditions, he requested figures and information on the countries involved.  He reiterated that the situation in the hotspots was of great concern and required urgent action to prevent people who were already vulnerable from suffering from gender-based violence.

ABDELWAHAB HANI, Committee Member and Country Co-Rapporteur for Greece, noting that the delegation had said that the situation in the hotspot tents was under control, asked which standards had been used to reach such a conclusion.  What methods were used for calculating tents’ capacity?  He asked about measures, such as guarantees of non-repetition, that had been taken following the decisions of the European Court of Human Rights to address the harassment of humanitarian workers.  Highlighting the difficult detention conditions faced by children, he requested the delegation to comment and provide more information on that matter.  Regarding the 18 March 2016 European Union-Turkey Statement, he asked for information about safeguards against refoulement, and collective refoulement.  What methods were used to calculate the capacity for hosting on islands?  He requested information on plans to improve data collection concerning compensation and reparations.

How did the State party approach article 3 of the Convention?  Did it take this article and the Committee’s case law in consideration when deciding on extraditions?  He asked to what extent the State party’s “special procedure” met the Convention’s requirements and if the State party intended to include the Committee’s case law in the training provided to civil servants?

Follow-up Questions by Other Committee Members

Other Committee Members asked for information about allegations of police violence, notably against children.

Replies by the Delegation

The delegation recalled that the rulings of the European Court of Human Rights were legally binding.  With regard to individual cases, the Government was following the situation closely.  The Government had appointed the Ombudsperson to review cases of allegations of abuse by policemen; it was a very effective body to prevent such abuse.  The authors of the complaints filed with the Human Rights Committee could benefit from settlements outside of the courts, a remedy which had not been used by the individuals mentioned by the Committee Members.  There had been few recent similar cases.

Registration at the hotspots and registration at police stations were two different things, the delegation underscored.  The registration of migrants was only amended when it was absolutely necessary.  There was no reason to amend registration records at police stations in principle; when it was done, the chain of command had to be informed.  Regarding police violence, to provide security, additional staff had been sent to the hotspots.  These additional deployments were a burden for the national budget.  On pushbacks, the national authorities enjoyed full powers at the borders, notably exclusive power on return operations.  European authorities sought to enhance the Greek authorities’ capacities.  Frontex had an internal complaint mechanism, to monitor the implementation of fundamental rights in the context of border operations.

The delegation stressed that the bilateral readmission protocol that Greece had signed with Turkey was separate and different from the 2016 European Union-Turkey Statement.  On non-refoulement, the delegation said that, when it came to readmissions and returns, decisions were made on a case-by-case basis.  On police violence against minors, from the Hellenic police’s perspective, there had been no intention to act in an improper manner.  If there had been cases of minors who had been beaten up with batons, the delegation said it was important to understand that when faced with rioters covering their faces, it was not possible for the police to know precisely with whom they were dealing before apprehending them.

Concluding Remarks

PANOS ALEXANDRIS, Secretary General for Justice and Human Rights, Ministry of Justice of Greece, thanked the Committee.  The dialogue had been frank, open and constructive.  The delegation was looking forward to receiving the Committee’s concluding observations, which would be carefully examined and taken into consideration in the development of human rights policies.

JENS MODVIG, Committee Chairperson, thanked the delegation for the replies and the diligent manner in which they had been provided.  Three of the most urgent recommendations would be identified by the Committee for follow-up within a year, he added.


Related videos

Consideration of Greece – 1761st Meeting, 67th Session of Committee Against Torture (24 July 2019)

Consideration of Greece (Cont’d) – 1764th Meeting, 67th Session of Committee Against Torture (25 July 2019)  

Στο μικροσκόπιο του ΟΗΕ η Ελλάδα για τα βασανιστήρια (Επιτροπή κατά των Βασανιστηρίων – 23-25 Ιουλίου)

Στη σύνοδο της Επιτροπής του ΟΗΕ κατά των Βασανιστηρίων (CAT) που αρχίζει αύριο 22 Ιουλίου, εξετάζεται η Ελλάδα για τη (μη) εφαρμογή της αντίστοιχης Σύμβασης στις 23 Ιουλίου (ενημέρωση από ΜΚΟ μεταξύ των οποίων και το Ελληνικό Παρατηρητήριο των Συμφωνιών του Ελσίνκι – ΕΠΣΕ), 24 Ιουλίου (παρουσίαση από την Ελλάδα και ερωτήσεις από την Επιτροπή) και 25 Ιουλίου (απαντήσεις από την Ελλάδα και ενδεχόμενα νέες ερωτήσεις από την Επιτροπή). Οι καταληκτικές παρατηρήσεις και συστάσεις της CAT θα δημοσιοποιηθούν στις 9 Αυγούστου.

Στην ιστοσελίδα της CAT υπάρχουν οι ακόλουθες εκθέσεις από ΜΚΟ και (στο τέλος) την ΕΕΔΑ:

Greek Council for Refugees View document

Greek Helsinki Monitor; Minority Rights Group – Greece; Refugee Rights Europe; Coordinated Organizations and Communities for Roma Human Rights in Greece (SOKADRE); World Organization Against Torture (OMCT) View document View Appendix

Greek Helsinki Monitor; Minority Rights Group – Greece; Refugee Rights Europe; Coordinated Organizations and Communities for Roma Human Rights in Greece (SOKADRE); World Organization Against Torture (OMCT) – update View document

Human Rights Watch View document

Médecins Sans Frontières (MSF) View document

Office for the Defense of Rights and Intersectionality (ODRI) View document

REDRESS View document

Survivosr2 Group View document

Greek National Commission for Human Rights
(NHRI) View document

Η Έκθεση της Ελλάδας:

State party report under LoIPR View document 

Annex to State party report View document

(Common) Core Document View document

Για τις προηγούμενες εξετάσεις της Ελλάδας από την CAT βλπ. εδώ και εδώ.


Η Εφημερίδα των Συντακτών: «Αόρατη Ιστορία: Διαδρομές, βιώματα, πολιτικές των ΛΟΑΤΚΙ+ στην Ελλάδα»

«Αόρατη Ιστορία: Διαδρομές, βιώματα, πολιτικές των ΛΟΑΤΚΙ+ στην Ελλάδα»

FireShot Capture 111 - Από το 2005 μέχρι σήμερα_ Εκρηξη ακτιβιστικής δραστηριότητας και ενδο_ - www.efsyn.gr.jpg

Κυκλοφόρησε με την Εφημερίδα των Συντακτών –  Σαββατοκύριακο στις 8 Ιουνίου 2019.

Μπορείτε να διαβάσετε τα κείμενα σε ηλεκτρονική μορφή επιλέγοντας το αντίστοιχο λινκ από τον κατάλογο περιεχομένων που ακολουθεί ή να ξεφυλλίσετε και να διαβάσετε ολόκληρο το τεύχος στην εφαρμογή issuu μετά τον κατάλογο περιεχομένων.

Περιεχόμενα Τεύχους

● Εισαγωγή, σελ. 2
● Νίκος Μυλωνάς (συνέντευξη στο Θεοδόση Γκελτή), Ένας «φίλος της Ντόροθυ» στην Ελλάδα, σελ. 3
● Σόνια, Λεσβίωμα, σελ. 4
● Ι.Κ., Το ζητούμενο είναι το τέλος της ντροπής, σελ. 4
● Αρης Μπατσιούλας, 20th Century Boy, σελ. 5
● Ρηνιώ Συμεωνίδου, Το υπέροχα ποικιλόμορφο φάσμα του βιολογικού φύλου: Ιντερσεξ παιδιά και άνευ όρων αγάπη, σελ. 6
● Ελενα – Ολγα Χρηστίδη, Μεγαλώνοντας σε μια κουίρ οικογένεια τη δεκαετία του ‘90, σελ. 7
● Αννα Κουρουπού, Συγγρού… σελ. 8
● PASSPORT, Καμία ομοφοβική στολή, καμία τρανσφοβική εντολή, καμία ρατσιστική εξουσία, σελ. 9
● Μπέττυ Βακαλίδου, Το τρανς κίνημα όπως το έζησα, σελ. 10
● Θωμάς Ξωμερίτης, Ηρωική έξοδος, δύσκολη ελευθερία, σελ. 11
● Δήμητρα Τζανάκη, Από το 1871 μέχρι το 1950: Γενεαλογία φύλου και σεξουαλικότητας, σελ. 12-13
● Κώστας Γιαννακόπουλος, Μια διάχυτη ομοφυλοφιλία στη μεταπολεμική Ελλάδα, σελ. 14-15
● Θεοδόσης Γκελτής, Από το 1976 μέχρι το 1990, Το κίνημα για την απελευθέρωση της ομοφυλόφιλης επιθυμίας, σελ. 16-18
● Πάολα Ρεβενιώτη (συνέντευξη στο Θεοδόση Γκελτή), Όταν βάζεις τη φούστα δεν την ξαναβγάζεις, σελ. 18
● Χρήστος Ρούσος (συνέντευξη στο Θεοδόση Γκελτή), Στη φυλακή γνώρισα έρωτες που τους λέω κινηματογραφικούς, σελ. 19
● Ειρήνη Πετροπούλου, Από το 1990 μέχρι το 2004: Δράσεις, ορατότητα, συνεργασίες, σελ. 20 – 21
● Νέλη Καούνη, Από το 2005 μέχρι σήμερα: Εκρηξη ακτιβιστικής δραστηριότητας και ενδοσκόπηση, σελ. 22-25
● Λεσβιακή Ομάδα Αθήνας, 18 χρόνια, 700 συναντήσεις, σελ. 26
● Φίλιππος Παγάνης, Σπάζοντας το καλούπι, σελ. 27
● Γιώργος – Κυβέλη, Εξω από το δίπολο, σελ. 27
● Μενέλας, Επιζώντες της ετεροκανονικότητας: η πορνογραφία και εγώ, σελ. 28
● ΕΜΑΝΤΕΣ, ΛΟΑΤΚΙ+ πρόσφυγες: Μειονότητα μέσα στη μειονότητα, σελ. 29
● Νάνσυ Παπαθανασίου, Ελενα-Ολγα Χρηστίδη, Αμφισβητώντας την αυθεντία: τα κινήματα απέναντι στην «επιστήμη», σελ. 30-31
● Γιώργος Παπαδοπετράκης, Αντώνης Πούλιος, Το HIV/AIDS και η μετάδοση του στίγματος, σελ. 32-33
● Δέσποινα Χρονάκη, Κατασκευάζοντας τη μη ετεροκανονική συνθήκη στη δημοφιλή κουλτούρα, σελ. 34
● Γιώργος Σαμπατακάκης, Κουίρ σαν χώρα ή βγαίνοντας με κέφι από την ντουλάπα της Μεταπολίτευσης, σελ. 35
● Κωνσταντίνος Κυριακός, Για την ερωτική διαφορά στην ελληνική σκηνή: παραστάσεις με σημασία, σελ. 36-37
● Αν Πελεγκρίνι, Fuck Stonewall, σελ. 38-39
● Αλεξάνδρα Χαλκιά, Εχουν πράγματι αλλάξει τα πάντα;, σελ. 39
● Ελενα – Ολγα Χρηστίδη, Νάνσυ Παπαθανασίου, Ο δρόμος έχει τη δική σου ιστορία, σελ. 40

25/4/2019: Facebook blocks sharing from Golden Dawn websites – Facebook μπλοκάρει κοινοποιήσεις από ιστολόγια Χρυσής Αυγής

RACIST CRIMES WATCH - Παρατηρητηριο Ρατσιστικων Εγκληματων

golden dawn block by Facebook 25-4-2019

Since 25 April 2019, Facebook blocks sharing from the official websites of the Greek neo-Nazi party Golden Dawn because they “violate community standards.”

Από τις 25 Απριλίου 2019, το Facebook μπλοκάρει κοινοποιήσεις από τα επίσημα ιστολόγια της Χρυσής Αυγής γιατί “παραβιάζουν τους όρους της κοινότητας.”

View original post

UN: Greece at the lowest end in gender equality among EU countries

End of mission statement by the UN Working Group on the issue of discrimination against women in law and in practice to its visit to Greece

Athens, 12 April 2019

During its official visit to Greece from 1 to 12 April 2019, the expert delegation, comprised of Elizabeth Broderick and Alda Facio, held meetings in Athens, Thessaloniki, and Lesvos. We also visited a school, a prison and a migrant and refugee camp. The experts shared their preliminary observations in the following statement:

We would like to extend our deep appreciation to the Government of Greece for inviting us to undertake this official visit and for its cooperation during the visit. We would also like to thank all our interlocutors: Government representatives, public officials, civil society organizations, school teachers, prison staff, camp management, individuals, and UN officials for their engagement and valuable insights.  In particular, we wish to thank those women prisoners and migrant and refugee women who shared their stories.

Context: A time of transition and opportunity 

The prolonged period of austerity measures of the past years has impacted profoundly on every aspect of people’s lives in Greece.  Some 600,000 people, mostly young and educated, have emigrated and this, coupled with a low birthrate, has resulted in Greece losing 3% of its population between 2011 and 2016.  The arrival of unprecedented numbers of migrants and refugees since 2015, has added to the stress already imposed on the limited human and material resources.  We recognise that the challenges are many.

Due to deep-rooted stereotypes about the role of women in the family and in society, the austerity measures have disproportionately impacted on women. According to the Gender Equality Index among European Union (EU) countries, Greece is at the lowest end.

Our visit took place at a moment of optimism as the country emerges from this period and embarks on a new path of economic recovery.  We believe Greece now has a unique opportunity to simultaneously drive progress on gender equality and women’s human rights and strengthen its economy. The full and equal participation of women in the country’s recovery is essential and must be a priority. As we heard during our visit, “Gender equality is not a luxury for better times”.

These preliminary observations do not cover all issues of gender inequality but rather focus on the key issues drawn to our attention by the interlocutors we met during the visit.

Legal and institutional frameworks are in place, but a greater focus on implementation and monitoring is needed, along with adequate resourcing

Legal frameworks

Greece has ratified nearly all the core international human rights treaties, including the Convention on the Elimination of all Forms of Discrimination against Women and its Optional Protocol enabling individual complaints. It has still not ratified the International Convention on the Rights of Migrant Workers and their Families. Greece took the important step in June 2018 to ratify the Council of Europe Convention on Preventing and Combating Violence against Women and Domestic Violence (Istanbul Convention), the first legally-binding instrument providing a comprehensive prevention, protection, prosecution and support framework to combating gender-based violence against women.

Greece has strong constitutional guarantees for equality between men and women and the right to equal pay for work of equal value. The Constitution requires the State to undertake positive measures to promote gender equality, including through affirmative actions. Marriage, family, motherhood and childhood are explicitly protected by the Constitution.

Further, an equal treatment legislative framework covering a range of areas has been established transposing and implementing EU Directives. We welcome the adoption on 26 March 2019 of the new Law No. 4604/2019 on the “Enhancement of Substantive Gender Equality, Prevention and Combating of Gender Based Violence”. While the text is not yet available in English for full review, on the basis of discussions with relevant stakeholders, we welcome a comprehensive legal framework on substantive gender equality which goes beyond the concept of equal treatment to focus on equality of outcomes across all spheres of women’s lives.  We are pleased the framework focusses on multiple and intersecting forms of discrimination, including sexual orientation and gender identities. Addressing gender-based violence and mainstreaming gender across the public administration through the establishment of equality bodies at the regional and local levels are integral parts of the law. Importantly, the law also includes combatting gender stereotypes in the education system and in the media. There is also a provision for a quota of 40% of candidates from each political party running for elections, which represents an increase from the current 33% quota.

Although a comprehensive legal framework for the protection and promotion of women’s human rights is in place, implementation lags behind.  This was pointed out by many of our interlocutors throughout the visit with one commenting “Our legislative framework is good, but when it comes to the application of the law we face serious challenges due to the obstacles of the old mindset and the old practices”. The lack of available data and strong monitoring capacity is also a key challenge that impedes progress.

Institutional mechanisms

The General Secretariat of Gender Equality (GSGE), located within the Ministry of Interior, is a governmental body dedicated to gender equality with a broad mandate of designing, implementing and monitoring the implementation of gender equality policies in all areas.  It runs an observatory on gender equality issues, providing a publicly available online platform which tracks and analyzes statistical data from different sources on a broad range of policy areas. The observatory is a useful tool for identifying progress or regression, thus providing a basis for advocacy and policy making. A challenge for the GSGE is its inadequate human and financial resources which limits its influence and capacity to achieve its full potential.

There is no dedicated independent national institution for monitoring and eliminating discrimination against women. Gender equality is included in the mandate of the Ombudsman’s Office, a national body with a dedicated department for equal treatment which includes gender equality, among several other grounds. The Ombudsman’s Office monitors discrimination mostly in the field of employment in both the public and the private sectors. Complaints on gender-based discrimination have increased from 40% in 2017 to 57% in 20181 and represent by far the largest number of all complaints handled by the Ombudsmen. There is limited jurisprudence on discrimination against women.  We believe that the Ombudsman should be able to seek leave to act as amicus curiae before the court on discrimination cases to provide expert opinion. We are pleased to learn that the Ombudsman’s office is working on ways to increase its visibility and raise awareness in the general public. Further investment in outreach is essential to ensure effective access to this important complaints mechanism by the most marginalized women.

The Greek National Commission for Human Rights (GNCHR), a consultative and advisory body to the State, is an important independent voice on human rights, with ‘A-list’ accreditation.  The GNCHR does not have a dedicated focus on monitoring and eliminating discrimination against women embedded in its structure but addresses the issue in a crosscutting manner in different areas of its work. As an independent national human rights institution, GNCHR has a critical role in the monitoring of women’s rights and needs to be adequately resourced and able to function independently and effectively.

Women’s employment outcomes continue to be disproportionately impacted by the economic crisis and austerity measures

Women’s labor force participation

Despite the adoption of Law 3896/2010 concerning equality of opportunity and treatment, the deregulation of the labor market due to the growing financial crisis and the consecutive austerity measures continue to affect women negatively in the labor market, rendering them more vulnerable to poverty. This has been recognised by several international and regional monitoring bodies2.

In recognition of the adverse impact of the austerity measures on women’s employment, the National Action Plan for Gender Equality 2016-2020 sets out a number of targeted initiatives to strengthen efforts to enhance women’s access to economic opportunities and to reduce women’s unemployment and underemployment. Increasing women’s workforce participation will require economic and social policies to build women’s equal access to the labor market and deliver improved pay and conditions at work.

Greece has always had low women’s labor force participation and one of the lowest rates of women’s employment in the EU.  One serious impact of the financial crisis and austerity measures is the high level of women’s unemployment and underemployment. In 2018, 23.7% of women in the active population were unemployed, compared to 14.7% of men. The data shows that the gender gap in unemployment has been prevalent for many years and in the period 2013 – 2018, the largest difference appeared in December 2017 (with 26% of women unemployed vs. 16.7% of men)3. This is a significantly larger gap than the EU average (0.5%)4.

There is limited data on the size of the informal labor market. It is estimated that the magnitude of undeclared work is equivalent of 24% of GDP, which puts Greece among the countries with one of the largest undeclared economies in Europe. Informal forms of work include domestic work, cleaning, care for elderly and children, tutoring for students, employment in the hospitality sector, all sectors which have a higher share of female workers. The informal sector appears to be an under-studied sector requiring further attention by the Government.

Women’s employment in the private sector

We were unable to obtain meaningful sex-disaggregated data about women’s employment and representation in the private sector.  However, discussions held during the country visit reveal that discrimination against women whilst present in the public sector is also evident in the private sector and contributes to a national mindset that women should exit paid work earlier than men. Women’s representation on the top 50 publicly listed company boards has marginally increased from 7% in 2005 to 9% in 2017.  In the same period the EU average has increased from 15% in 2005 to 26.7% 2017.  The new law on substantive gender equality encourages the development of equality plans by both the public and private sector to prevent all forms of discrimination against women and to ensure their promotion to senior roles.  However these plans are voluntary in the private sector,  with the incentive of an “equality medal” to drive progress. Our Expert Group’s research reveals that mandatory and not voluntary interventions are the most effective way to increase the number of women at decision making level5. The requirement to regularly report and publish data on women’s leadership is another effective strategy.

We heard that in recent years, the economic context has meant that women have increasingly been employed in part-time or casual employment with reduced pay, conditions and security, as well as employment in precarious work. In the private sector, the rapid growth of flexible forms of employment as well as the replacement of contracts of indefinite duration by fixed term contracts has led to a reduction in wages and created a context where women are more fearful to report workplace gender-based violence including sexual harassment.

Women’s unequal share of unpaid care and domestic work

In addition to the loss of jobs associated with the crisis, the unemployment and under-employment of women in the labor market is due in part to the unpaid care burden which falls largely on women.

A major issue of concern for gender equality is the severe reduction of state provided care services for children and dependent persons (aged and disability care). This intensifies women’s unpaid care work, limiting their ability to take up even low-paid forms of employment, so they can better balance their caring responsibilities. At the same time, rigid stereotypes perpetuate the idea that caring is largely if not exclusively the domain of women. In Greece, 85% of women do cooking and housework every day for at least 1 hour, compared to only 16% of men. Greece has very low rates of childcare compared with other European countries6.  Men’s time caring for children and grandchildren in Greece is amongst the lowest in the EU.

Childcare is costly in Greece, with 61% of households giving “economic difficulty” as a reason for not using childcare7. School timetables do not correspond to normal working hours, which necessitates parents working less or relying on family members, usually women, to provide care. The Government is partially addressing these concerns though a “Harmonisation of Family and Work Life” funding programme. Additional policy measures and the better implementation of current measures are necessary to encourage higher rates of childcare and pre-school education. This will support parents, particularly women, to better balance paid work and care.

Prioritizing investments in social protection and public services is critical for ensuring that women benefit equally from the economic recovery. This includes investments in accessible, affordable and high-quality child-care, aged and disability care services to reduce the unpaid care workload for women and enable their economic participation. Further, resources are urgently needed to close the gaps in the social protection system, particularly those benefits that lift women and their families out of poverty. A key priority also is the introduction of measures to support more equal sharing of caring responsibilities between women and men, helped by increasing the entitlement of paid leave specifically for fathers which is low by EU and OECD standards.  This will require shifting the stereotype that caring is the domain of women.

Maternity protection

Women’s access to the labor market is also hampered by the lack of protection provided to employees who have been absent from work due to maternity or parental leave. As documented by the Greek Ombudsman, access to maternity leave is not uniform but rather differs based on employment status and employment sector, public and private.  Women who return to work following maternity leave, are legally entitled to return to the same job or an equivalent one, with no less favorable working terms and conditions, while benefitting from any improvement of their working conditions that they would have been entitled to, during their absence. However, in practice, a serious deficiency is observed in the application of the law for these matters, particularly in relation to women in high-rank positions8. Some working women face strict restrictions including the refusal to count the maternity leave period in the total length of service, negatively impacting their career development. In some cases, women are totally excluded from exercising their rights relating to maternity, wrongful dismissals from employment and changes in work terms, such as reduced hours, imposed by employers due to pregnancy and caring responsibilities. There are also gaps in regard to maternity protections for self-employed persons.

One of our interlocutors told us:

“Three times in job interviews I was told you’re a woman, you’re going to get pregnant, this will bring us a difficult situation so we cannot hire you”.

Sexual harassment in the workplace

Sexual harassment in the workplace is prohibited under Greek law but there is no national data collected about its prevalence.  There is complaints data from the independent Ombudsman but it is likely that the number of incidents of sexual harassment that occur is much higher than those reported. Individuals are fearful to report such behaviour because they fear reprisals, stigmatization, losing their jobs or facing judicial counter measures9. We were told:

“Due to the financial crisis, acceptance of sexual harassment has increased.  The women need to keep their jobs”.

Stronger regulatory measures and accountability mechanisms in the public and private sector will be critical to progress change. The administration of a national survey to measure the prevalence of sexual harassment and discrimination related to pregnancy and return to work from parental leave is also recommended.

Education and the media hold potential to shift gender stereotypes


We are pleased to note the high level of educational attainment for girls at all levels, with 53.2% of those finishing secondary education being women and 52.7% of graduates from university female (GSGE). Women dominate in the arts and humanities, and health-related subjects, and are also in the majority in business and law subjects. They are the minority however in science and engineering-related subjects, signaling that more attention is needed in these areas.

Women’s achievement in education does not translate into their progression in the economic sphere or ensure their career advancement. Even in educational institutions women hold a lower percentage of senior leadership roles.  For example, whilst women make up two thirds of educational personnel in public high schools, they hold only 40% of director level positions, although this is improving over time.

In addition to enabling women and girls to achieve their potential, education can be a key site to shift rigid gender norms and stereotypes. Education on gender equality and gender norms starts in the family, continues at school, in the workplace and through society at large.  Many interlocutors considered that an increased focus on gender equality in education was a significant preventative measure to address the deeply held gender stereotypes that were inhibiting the ability of women to enjoy their rights fully.

In relation to gender equality education in the school curriculum, whilst we were pleased to learn from the Ministry for Education that there are three streams of gender equality, sexual orientation and gender identity content within the school curriculum, other interlocutors described the content as limited and on occasions piecemeal. Firstly, gender equality content is included in the “democratic citizenship” subjects which are mainstreamed throughout the school curriculum; secondly, there is a small amount of gender equality content built into religious instruction which involves asking students to reflect on the place of women in religion and finally gender equality and gender identity is included as one subject choice for the thematic week conducted in every school once a year.  However, in the thematic week gender equality is one choice among many and whilst there is no data, we were told it is a theme that is not often selected. Additionally there appears to be a gap in the teaching of comprehensive sexuality education.

When we asked about the effectiveness of school-based education to combat gender based stereotypes we heard “gender equality education is sporadic, is not consistent, not developed and not really part of young people’s lives”.  Given this prevailing narrative we believe it would be valuable for the government to evaluate the effectiveness of the current curriculum with a view to strengthening it so it is delivered in a systematized manner.

Promising practices observed in other countries include a ‘whole school approach’ where gender equality is embedded into the main curriculum throughout all subjects.  Gender equality is prioritized as a core value of the educational institution and guidance is provided to teachers on the mandatory teaching of gender equality issues. The objectives of the course work are to present a realistic picture of the status of women and men in society; demonstrate that gender stereotypes are damaging for everyone; help children critically analyse cultural gender constructs; foster positive norms of respectful and equal relationships; and importantly, raise awareness and encourage action on women’s rights. Gender equality education as part of human rights education, is indispensable for shifting problematic gender stereotypes which hold back both women and men and also for addressing the problem of gender-based violence, including harassment and sexual harassment.


In 2016, the Ministry of Digital Policy, Telecommunications and Information entered into a memorandum of cooperation with the GSGE to identify and eliminate gender stereotypes in the media. Research identified that some 31% of 1,500 print articles reviewed, reproduced gender stereotypes.  In only 9.5% of these articles are women presented as experts. Recognizing this problem, the new law on substantive gender equality requires the mass media (print, electronic and advertising) to promote gender equality by not reinforcing adverse gender stereotypes.  This requirement is implemented through the codes of conduct and self-regulation mechanisms for public communication entities, and data will be collected by the GSGE.  We welcome this positive development given the prevalence of gender stereotyping in the media and the influential role of the media.  The National Radio and Television Council plays an important role in issuing guidelines and monitoring compliance. To be truly effective, the Council should undertake proactive measures and be adequately resourced.

Women remain under-represented in political and public life

Political and Public Life

Women’s participation in the political life of the country lags behind at every level – national, regional, local and European. Although there has been gradual progress over the years, change has been too slow.

At the national level, since the first women entered the Hellenic Parliament in 1952 when women in Greece obtained the right to vote and to stand for elections, women’s representation has increased gradually over the past decades but remains very low. Currently, with 18.7% women parliamentarians, Greece ranks 112 out of 191 globally and stands towards the bottom of all EU countries10. The current Government Cabinet has 13 women (5 ministers, 1 deputy minister, and 7 vice ministers) out of a total of 52 members, which amounts to 25% of the cabinet11.  The rate of women ministers is even lower at 21% (5 out of 24 ministers).

At the regional level, two out of 13 regional governors are women (15.4%), which is an improvement from the 0% in 2010. The representation of women in the regional councils at 19.5% is somewhat better. At the municipal level, merely 4.9% of the majors are women and the municipal councils have 18.1% women12.

There has been regression in Greek women’s representation in the European Parliament from 32% in 2009 to 28% in 2014, despite the introduction of the one-third quota system.

Women are well represented in the justice sector generally. In 2011, the first woman president was appointed to the Supreme Court. There has been a consistent increase of women judges in the Supreme Court from 2% in 2004 to 31% in 2014.

In public administration women are generally well represented including at senior levels. Some areas of the public service remain male dominated. The Foreign Service now has 34.3% female diplomats although the number of women has been increasing over the last decade.  At the level of heads of missions and heads of directorates in the Ministry of Foreign Affairs, the rate is lower, at 27.5% and 30.6% respectively.

The picture of women’s participation in the country’s political and public life calls for further actions, including reviewing the effectiveness of the quota system in the context of the current electoral system (focused on candidate selection rather than elected representatives). Additional measures should be adopted to encourage and support women to run for public office and support women candidates to have a better chance of success.

Non-Government Organisations and the Women’s Movement

We met with members of civil society who are actively engaged in working on issues relevant to women’s rights. Many of them work on the frontline assisting the needs of migrant and refugee women. These individuals and organizations have played an important role in the country’s response to the flow of migrants and refugees. Most are project based and face sustainability challenges. They have developed valuable experience and expertise and should continue to play a role in the current efforts of integration of refugees in the Greek society including through the implementation of the recently developed national integration strategy.

Non-governmental organizations working on broad issues of women’s rights and gender equality rely on committed volunteers and are in need of support and sustainable funding to play a transformative role in society for women’s empowerment and gender equality. They should be able to benefit from public funding aimed at strengthening civil society through a transparent and efficient process. Strategic collaboration and solidarity among women’s organizations will be essential in energizing the women’s movement for equality.

More measures to combat gender-based violence are needed

According to data collated by the EIGE, around 1 in 4 women have experienced physical and/or sexual violence from an intimate partner at least once since the age of 15. Further, 5.8% of women reported physical and/or sexual violence from an intimate partner in the last 12 months. 21 % of women who had experienced physical and/or sexual violence by any perpetrator in the past 12 months had not told anyone (8 percentage points higher than the EU average of 13 %)13. 

Responding to gender-based violence against women

We commend Greece for complying with the Istanbul Convention by including the prevention, prosecution and elimination of gender-based violence in law 4604/2019 and for amending Law No 3500/2006 on domestic violence to expand the scope of its application to cover members of the extended family (such as life partners and their children) and allowing injunctive orders to be issued against the perpetrator.

We are very concerned about the current proposed amendments to provisions in the Greek Criminal Code relating to rape.  They appear to be inconsistent with international legal obligations under the Istanbul Convention as they fail to introduce a consent-based definition and restrict further the circumstances in which the crime of rape can be established. We urge the government to ensure that the amended Criminal Code incorporates a consent-based definition of rape and are encouraged by reassurances from government interlocutors that the government will abide by its obligations under international law. We believe that the proposed reform of the Criminal Code provides an opportunity to have a wider social conversation on the stigma and stereotypes that surround sexual violence in general and rape in particular.

We were informed by government interlocutors that whilst mediation may not be mandatory under Greek law, it is routinely suggested to women victims of domestic and family violence. This is contrary to the Istanbul Convention which explicitly states that mandatory mediation should be prohibited.  The prevailing social norms in Greece related to the importance of the family unit and preservation of family unity, can present a significant barrier for women who wish to leave abusive relationships.

We are also concerned about the lack of gender disaggregated data in relation to crimes which would enable the tracking of femicide and domestic violence as mandated by the Istanbul Convention and General Recommendation 35 of the CEDAW Committee. Sex-disaggregated data on all forms of gender-based violence against women is essential to understanding its prevalence and tailoring response and prevention efforts.

Although we acknowledge that the constrained financial situation in Greece makes it more difficult to ensure a high level of services for victims of violence against women, we are concerned that there is uneven coordination of support services for victims of different forms of gender-based violence as well as programmes for perpetrators. There are currently 21 shelters for victims of gender-based violence across the country.  Demand on shelters has increased dramatically with the flow of migrant and refugee women.  There are insufficient shelters and emergency accommodation and inconsistent coordination of the different services.

We welcome specific training for judges, prosecutors, police officers, health-service providers, journalists and teaching staff to increase awareness of all forms of violence against women and girls and, to ensure these actors are able to provide adequate gender-sensitive support to victims. We welcome the recent decision by the Police to establish dedicated domestic violence units with a view to enhancing their capacity to address gender-based violence sensitively and effectively.  We recommend that these units be established throughout the country as quickly as possible.

Preventing gender-based violence against women

As part of Greece’s efforts to prevent gender-based violence against women, we welcome efforts by the Prosecutor´s office, the GSGE and other state entities, to raise public awareness through the media and educational programmes. However, a more strategic approach to prevention is needed, including targeted and long-term education and awareness-raising on the causes and consequences of gender-based violence, particularly in rural areas.  Prevention efforts must also consider the diversity of women in Greece and their specific needs, especially those facing intersectional forms of discrimination or those in more vulnerable situations, such as minority, migrant and refugee women, women with disabilities, as well as older women and lesbian, transgender and intersex women.

Marginalized groups of women experience greater vulnerability and exclusion 

Migrant and refugee women

The Government, local authorities and people in Greece, as a first line reception country, have faced the challenge of receiving unprecedented numbers of migrants and refugees since 2015. New arrivals are still occurring daily. This has placed additional pressures on government resources, services and infrastructures. In close coordination with UNHCR, other international organisations and with support from civil society institutions, the Government has committed to upholding the principle of universal human rights such as access to education for all children and universal medical care to all including undocumented migrants and asylum seekers, and protection against GBV against women. However, in practice there are serious challenges and gaps.

We spoke with women migrants, asylum seekers and refugees in Athens, Thessaloniki and Lesvos and visited women’s centres run by NGOs and Moria camp in Lesvos. We were struck by their stories of resilience and strength and their hope for a better future. We were impressed with the work of civil society organisations including those which provide space and support for women and their children. These organisations enable women to build confidence, empowerment and agency and we were fortunate to see this first hand at the Melissa centre in Athens and the Bashira centre in Lesvos.

There are a number of positive developments to support refugee women including the 2018 law 45/31 giving “undocumented persons” the right to report GBV without fear of deportation. Despite the law, survivors of GBV continue to lack access to support and safety. In some instances, women are unable to report their cases because of the lack of trained staff at police stations or their unwillingness to take the case considering it a “family matter”. The lack of interpretation at hospitals was systematically reported to us as a key concern directly affecting the ability of women to receive the medical care they need.

We learned that the overwhelming majority of the women in Moria Camp are considered vulnerable, from multiple points of view. Many have been victims of human rights violations in their countries and endured further suffering on their journeys including in the hands of human traffickers and smugglers. Many stakeholders pointed out that the current migration policy of containment of asylum seekers in camps exacerbates women’s vulnerability, as they have no options other than living in the difficult conditions in the camps while waiting for the processing of their asylum applications. We are pleased to learn that the authorities have revised the protocol guidelines for the transfer of vulnerable women.

In Moria camp, we witnessed women’s vulnerable situation, despite the efforts employed by the authorities to provide separate spaces for single women with and without kids. Women we met told us that they do not feel safe and experience harassment, especially during nights and when accessing toilets in common spaces.

We learned of concerns about the poor health conditions of some women in the camp and the difficulty accessing medical care. When it comes to exposure to GBV including domestic violence, within the confines of the camp, the available solutions are not working in practice, often breaching the requirement of confidentiality and making the victim an easily identifiable target to all including the perpetrator. There is limited availability to the shelter, a lack of awareness by police of the need for a gender sensitive response, and a need for more female police. Interpretation capacity at hospitals and police stations needs to be increased.

Women’s health and safety conditions should be regularly monitored and reviewed. Refugee women should be involved in decision making on matters affecting their lives in the camp and must be treated with dignity and respect.  The migrant and refugee women with whom we spoke, expressed a strong desire to have educational opportunities for themselves and their children. They want to become a positive asset to enrich and contribute to the economy and cultural development of the country.

Satisfactory system wide solutions for women refugees can only be found with the improvement of overall institutional procedures, processes and culture.  The reliance on the good will of individuals is insufficient.  A systemic response which holds institutions accountable is what is required.  External donors including the EU should ensure that their support addresses the needs of women migrants and refugees.

Roma women

Despite efforts by the Government to improve outcomes for Roma women and girls including through the 2012-2020 National Strategy for the Social Inclusion of Roma, high levels of discrimination, exclusion and stereotypes persist.

Roma women encounter serious obstacles in gaining access to basic social services, such as housing, employment, education and health care, including the persistence of instances of educational barriers and poor living conditions. They reportedly continue to be disproportionately subjected to arbitrary arrests by the police and other law enforcement officialsRoma women make up one third of the detained female population in Greece despite making up a very small percentage of the Greek population.

Roma women have very limited access to employment and economic opportunities, due to early marriage and high rates of school drop-out for Roma girls.  During our visit we were inspired by individual school principals who were working with families to support Roma girls to stay in school.

We met with Roma women who shared with us their stories and concerns. “We have a lot of problems but there are no ears that can listen to us, can hear us. We have been trying for years to live better lives.”

The lack of statistical data on the enjoyment of human rights by Roma people including women is concerning. In 2016, the Committee on the Elimination of Racial Discrimination (CERD) recommended that Greece diversify its data collection activities, on the basis of anonymity and self-identification of persons and groups, to provide an adequate empirical basis for policies to enhance the equal enjoyment by all of the rights enshrined in the Convention. The Committee noted that reliable, detailed socioeconomic information is necessary for the monitoring and evaluation of policies in favour of minorities and for assessing the implementation of the Convention.  We reiterate this recommendation.

We welcome positive steps taken by the Greek authorities in recent years to improve the situation of Roma women, including the creation of the Special Secretariat for the Inclusion of Roma. A focus on implementation and monitoring will be critical to ensure it delivers on its objectives.

Women in prison

We visited the largest women’s prison in Greece and were pleased by efforts to uphold women’s human rights in detention including through the provision of primary, secondary and higher education and rehabilitation programmes. Childcare is available at the prison, and children can stay with their mothers until the age of 3 years.  In certain circumstances, women with children under the age of 8 years are entitled to alternative forms of detention. However, some inmates we spoke to shared concerns regarding the judicial system and barriers to accessing justice.


Our visit to Greece has revealed a number of key challenges but also, as the State transitions, immense opportunities.

There is a comprehensive legal and policy framework in place but it requires much stronger implementation.  The persistence of discriminatory norms and stereotypes and the lingering impacts of the crisis and austerity measures, means that women in Greece are lagging behind their counterparts in the EU on women’s rights. The situation for marginalized groups of women, such as migrant and Roma women, is even worse.

Greece now has a significant opportunity to ensure that women’s right to equality in all spheres of life is central to the country’s economic and social renewal.

To harness this opportunity, the General Secretariat of Gender Equality will need to play a pivotal and transformative role under the new law 4604/2019 on Substantive Gender Equality ensuring its position as a significantly strengthened centrally placed governmental body on gender equality.

Our conclusions and recommendations will be more fully developed in a report to be presented to the Human Rights Council in June 2020.


1. Provided at the meeting during the visit

2. Greece: progress in combating racism, but concerns remain about the impact of austerity (visit to greece) (2016)

3. General Secretariat for Gender Equality “Women’s Unemployment”, Table 3 Unemployment rates by gender 2013-2018.

4. EIGE database EU – 28 for 2017

5. A/HRC/26/39

6. General Secretariat on Gender Equality, Love as Labor, pg 4, Figure 2

7. General Secretariat on Gender Equality, Love as Labor, pg 6, Table 3

8. Equal Treatment, Special Report 2017, Greek Ombudsman’s report pg 30

9. Equal Treatment, Special Report 2017, Greek Ombudsman’s report, pg 36

10. IPU figures as of January 2019.

11. https://eurogender.eige.europa.eu/posts/gender-aspect-greek-government-after-reshuffle-28-8-2018

12. http://old.isotita.gr/var/uploads/ANNOUNCEMENTS/2016/Paratiritirio_Second%20report_eng.pdf

13. 2012 data, EU average is 4.2%

Greece must put gender equality at the heart of economic and social recovery, say UN independent experts

GENEVA / ATHENS (12 April 2019) – Greece has a unique opportunity to simultaneously strengthen its economy and drive progress on women’s human rights by prioritising gender equality in its social and economic recovery, says a group of UN independent experts.

“Greece has established a strong legal and institutional framework for advancing gender equality. We welcome all measures to boost women’s participation in political, social and economic life,” said the UN Working Group on Discrimination Against Women in Law and Practice, presenting a statement after visiting the country.

“The country is now at a critical point of transition after an unprecedented and prolonged period of austerity measures, which have impacted profoundly on every aspect of people’s lives. The loss of jobs and rise in precarious work because of the financial crisis continue to disproportionately affect women, rendering them more vulnerable to poverty.

“As people in Greece highlighted to us, gender equality is a human right. It is not a luxury for better times. It must be placed at the heart of the country’s economic and social recovery.”

The experts said Greece was lagging behind other countries in the European Union on women’s rights despite legal and policy frameworks being in place, because of poor implementation, the persistence of discrimination and the lingering impacts of the crisis and austerity measures.

“Currently, Greece has one of the lowest rates of women’s employment in the European Union and is the lowest ranking country in the Gender Equality Index for EU countries. The situation for marginalised groups, such as migrant and Roma women, is even worse,” the experts said.

The experts also noted that the law in relation to maternity protection was not being implemented uniformly, and expressed concern about ongoing discrimination based on pregnancy and family responsibilities, as well as the persistence of a gender pay gap and the absence of women in leadership roles.

“We have also observed challenges in providing adequate support to women who have suffered violence, and are particularly concerned about the recent retrogressive proposal to amend the Criminal Code concerning the definition of rape,” they said.

“A concerted effort is now needed for implementation, monitoring and accountability of measures to address the issues, as well as the allocation of adequate resources for social protection and other services, particularly steps aimed at reducing women’s unpaid care workload and in efforts to prevent gender-based violence.

“Efforts to change current social norms and gender stereotypes through the education system and the media are also critical. Without strong intervention, the opportunity to accelerate the economic recovery through women’s equal participation in the social and economic recovery of Greece will not be realised.”

The experts called for Greece to prioritise the strengthening of its institutional mechanisms such as the General Secretariat for Gender Equality to support the new substantive gender equality law, the Gender Equality National Action Plan and the Ombudsman. They also proposed the use of targets and data collection.

The experts added: “We commend the government for its commitment to upholding the human rights of the unprecedented number of migrants and refugees who have arrived since 2015. However, we are concerned about the serious challenges and gaps in practice. We witnessed the particular vulnerability of women and were concerned about their safety and access to health services. ”

The Working Group delegation visited Athens, Thessaloniki and Lesvos and met national and local Government officials, as well as representatives of State institutions and civil society organisations and individuals. They also visited a school, a prison and a camp for migrants and refugees.

The experts will submit their full report to the UN Human Rights Council in June 2020. Their findings will inform national and international efforts to advance gender equality and the protection of human rights for women and girls across the world.


The UN Working Group on the issue of discrimination against women in law and in practice was created by the Human Rights Council in 2011 to identify, promote and exchange views, in consultation with States and other actors, on good practices related to the elimination of laws that discriminate against women. The Group is also tasked with developing a dialogue with States and other actors on laws that have a discriminatory impact where women are concerned.

The Working Group is composed of five independent experts: Ms Ivana Radačić (Croatia) Chairperson; Ms Alda Facio (Costa Rica), Ms Elizabeth Broderick (Australia); Ms Meskerem Geset Techane (Ethiopia) and Ms Melissa Upreti (Nepal).

This year marks the 40th anniversary of the Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination against Women, adopted by the UN General Assembly on 18 December 1979.

UN Human Rights, Country Page – Greece


For the Greek version, click here.

ΟΗΕ: Ελλάδα τελευταία σε ισότητα φύλων μεταξύ χωρών Ευρωπαϊκής Ένωσης

Αθήνα (12 Απριλίου 2019)

Κατά τη διάρκεια της επίσημης επίσκεψής τους στην Ελλάδα, από την 1η έως τη 12η Απριλίου 2019, οι εμπειρογνώμονες Elizabeth Broderick και Alda Faccio, διεξήγαγαν συναντήσεις στην Αθήνα, τη Θεσσαλονίκη και τη Λέσβο. Μεταξύ άλλων, επισκέφθηκαν ένα σχολείο, ένα σωφρονιστικό κατάστημα και μια δομή φιλοξενίας μεταναστών και προσφύγων. Οι εμπειρογνώμονες με την ακόλουθη δήλωση θέλουν να μοιραστούν τις αρχικές τους παρατηρήσεις:


Θα θέλαμε να εκφράσουμε τη βαθύτατη εκτίμησή μας για την Κυβέρνηση της Ελλάδας που μας προσκάλεσε επισήμως να επισκεφθούμε τη χώρα και για τη συνεργασία της κατά τη διάρκειά της επίσκεψης αυτής. Θα θέλαμε επίσης να ευχαριστήσουμε όλους τους συνομιλητές μας: κυβερνητικούς αξιωματούχους, δημόσιους λειτουργούς, οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, δασκάλους, σωφρονιστικούς υπαλλήλους, τη διοίκηση της δομής φιλοξενίας και τους αξιωματούχους των ΗΕ για τη συμβολή τους και τις πολύτιμες πληροφορίες που μας έδωσαν. Θα θέλαμε να ευχαριστήσουμε ιδιαιτέρως τις κρατούμενες και τις μετανάστριες και πρόσφυγες που μοιράστηκαν τις ιστορίες τους.
Πλαίσιο: Εποχή μετάβασης και ευκαιριών
Η παρατεταμένη περίοδος λιτότητας τα τελευταία χρόνια έχει επηρεάσει βαθύτατα κάθε πτυχή της ζωής των ανθρώπων της Ελλάδας. Περίπου 600.000 άτομα, κυρίως μορφωμένοι νέοι, μετανάστευσαν στο εξωτερικό και αυτό, σε συνδυασμό με το χαμηλό ποσοστό γεννήσεων, είχε ως αποτέλεσμα να χαθεί το 3% του πληθυσμού της Ελλάδας μεταξύ του 2011 και του 2016. Η άφιξη πρωτοφανούς αριθμού μεταναστών και προσφύγων από το 2015 επιβάρυνε την πίεση που ήδη ασκείτο στο περιορισμένο ανθρώπινο δυναμικό και τους περιορισμένους υλικούς πόρους. Αναγνωρίζουμε ότι οι προκλήσεις είναι πολλές.
Εξαιτίας των βαθιά ριζωμένων στερεοτύπων για τον ρόλο των γυναικών στην οικογένεια και την κοινωνία, τα μέτρα λιτότητας έχουν επηρεάσει δυσανάλογα τις γυναίκες. Σύμφωνα με τον Δείκτη Ισότητας των Φύλων, η Ελλάδα είναι στην τελευταία θέση μεταξύ των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η επίσκεψή μας έλαβε χώρα σε μια στιγμή αισιοδοξίας καθώς η χώρα βγαίνει σιγά σιγά από την περίοδο αυτή και ξεκινάει να ανακάμπτει οικονομικά. Πιστεύουμε πως η Ελλάδα έχει μια μοναδική ευκαιρία να ενδυναμώσει την οικονομία της και παράλληλα να σημειώσει πρόοδο σε ζητήματα ισότητας φύλων και ανθρωπίνων δικαιωμάτων των γυναικών. Η πλήρης και ίση συμμετοχή των γυναικών στην ανάκαμψη της χώρας είναι απαραίτητη και θα πρέπει να καταστεί προτεραιότητα. Όπως ακούσαμε κατά τη διάρκεια της επίσκεψής μας, «η ισότητα των φύλων δεν αποτελεί πολυτέλεια που μας ενδιαφέρει μόνο σε καιρούς παχιών αγελάδων».
Οι αρχικές αυτές παρατηρήσεις δεν καλύπτουν όλα τα ζητήματα της ανισότητας των φύλων αλλά αντίθετα εστιάζουν στα βασικά ζητήματα που υπέπεσαν στην αντίληψή μας κατά τη διάρκεια των συνομιλιών μας.
Υπάρχει το νομικό και το θεσμικό πλαίσιο αλλά πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στην εφαρμογή και την παρακολούθησή του, παράλληλα με τους απαραίτητους πόρους.
Νομικό πλαίσιο
Η Ελλάδα έχει κυρώσει σχεδόν όλες τις βασικές διεθνείς συνθήκες ανθρωπίνων δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένης της Σύμβασης για την εξάλειψη όλων των μορφών των διακρίσεων κατά των γυναικών και του προαιρετικού πρωτοκόλλου της. Δεν έχει κυρώσει ακόμη τη Διεθνή Σύμβαση για την προστασία των δικαιωμάτων των διακινούμενων εργαζομένων και των οικογένειών τους. Η Ελλάδα τον Ιούνιο του 2018 έκανε ένα σημαντικό βήμα με την κύρωση της Σύμβασης του Συμβουλίου της Ευρώπης για την πρόληψη και την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και της ενδοοικογενειακής βίας (Σύμβαση Κωνσταντινούπολης), το πρώτο νομικά δεσμευτικό εργαλείο που παρέχει ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο πρόληψης, προστασίας, δίωξης και υποστήριξης για την καταπολέμηση της έμφυλης βίας κατά των γυναικών.
Η Ελλάδα έχει ισχυρές συνταγματικές εγγυήσεις για την ισότητα μεταξύ ανδρών και γυναικών και για το δικαίωμα σε ίση αμοιβή για εργασία ίσης αξίας. Το Σύνταγμα απαιτεί από την Πολιτεία να παίρνει μέτρα για την προώθηση της ισότητας των φύλων, μεταξύ άλλων και μέσω θετικών δράσεων. Ο έγγαμος βίος, η οικογένεια, η μητρότητα και η παιδική ηλικία προστατεύονται ρητά από το Σύνταγμα.
Επιπλέον, έχει θεσπιστεί ένα νομοθετικό πλαίσιο για την ίση μεταχείριση που καλύπτει μια σειρά τομέων, μέσω της ενσωμάτωσης στο ελληνικό δίκαιο και της εφαρμογής των Οδηγιών της Ε.Ε. Χαιρετίζουμε την ψήφιση στις 26 Μαρτίου 2019 του νέου Νόμου 4604/2019 για την «Προώθησης της ουσιαστικής ισότητας των φύλων, πρόληψη και καταπολέμηση της έμφυλης βίας». Το κείμενο δεν είναι ακόμη διαθέσιμο στα αγγλικά για πλήρη επισκόπηση, με βάση όμως τις συζητήσεις που είχαμε με τους σχετικούς φορείς, χαιρετίζουμε το ολοκληρωμένο αυτό νομικό πλαίσιο για την ουσιαστική ισότητα των φύλων που δεν μένει στη γενική έννοια της ίσης μεταχείρισης αλλά εστιάζει στην ισότητα σε όλες τις εκφάνσεις της ζωής των γυναικών. Μας ικανοποιεί ιδιαίτερα το γεγονός ότι εστιάζει σε πολλές και διασταυρούμενες μορφές διακρίσεων, συμπεριλαμβανομένου του σεξουαλικού προσανατολισμού και της ταυτότητας φύλου. Η καταπολέμηση της έμφυλης βίας και η ενσωμάτωση της διάστασης της ισότητας των φύλων σε όλες τις πτυχές της δημόσιας διοίκησης μέσω της δημιουργίας φορέων ισότητας σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο αποτελούν βασικά σημεία του νόμου. Εξίσου σημαντικό είναι το γεγονός ότι ο Νόμος περιέχει αναφορές στην καταπολέμηση των έμφυλων στερεοτύπων στο εκπαιδευτικό σύστημα και στα ΜΜΕ. Συμπεριλαμβάνεται, επίσης, διάταξη για την αύξηση της υποχρεωτικής ποσόστωσης των υποψηφίων γυναικών στο ψηφοδέλτιο κάθε πολιτικού κόμματος από το 33% στο 40%.
Αν και υπάρχει λοιπόν ένα ολοκληρωμένο νομικό πλαίσιο για την προστασία και την προώθηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων των γυναικών, η εφαρμογή του χωλαίνει. Αυτό μας επισημάνθηκε από διάφορους συνομιλητές μας κατά τη διάρκεια της επίσκεψής μας, με έναν να σχολιάζει: «Το νομοθετικό μας πλαίσιο είναι καλό αλλά αντιμετωπίζουμε σοβαρές προκλήσεις στην εφαρμογή των νόμων εξαιτίας παλαιάς νοοτροπίας και παλαιότερων πρακτικών». Η έλλειψη διαθέσιμων δεδομένων και δυνατότητας σωστής παρακολούθησης αποτελούν επίσης τροχοπέδη στην πρόοδο.
Θεσμικοί φορείς
Η Γενική Γραμματεία Ισότητας Φύλων (ΓΓΙΦ), η οποία υπάγεται στο Υπουργείο Εσωτερικών, είναι ο κυβερνητικός φορέας που είναι επιφορτισμένος με τα ζητήματα της ισότητας φύλων και με μια ευρεία εντολή για τον σχεδιασμό, την εφαρμογή και την παρακολούθηση των πολιτικών που άπτονται της ισότητας φύλων σε όλους τους τομείς. Λειτουργεί παρατηρητήριο σε θέματα ισότητας φύλων, παρέχοντας μια δημόσια online πλατφόρμα η οποία παρακολουθεί και αναλύει στατιστικά στοιχεία από διαφορετικές πηγές για ένα ευρύ φάσμα πολιτικών. Το παρατηρητήριο αποτελεί ένα χρήσιμο εργαλείο για την ταυτοποίηση της προόδου ή της οπισθοδρόμησης, στην ουσία μια βάση για τη συνηγορία και τη χάραξη πολιτικής. Μια από τις δυσκολίες της ΓΓΙΦ είναι η έλλειψη ανθρώπινων και οικονομικών πόρων που περιορίζουν την επιρροή της και την ικανότητά της να αξιοποιήσει πλήρως τις δυνατότητές της.
Δεν υπάρχει ανεξάρτητος εθνικός φορέας που να εξειδικεύεται στην παρακολούθηση και την εξάλειψη των διακρίσεων κατά των γυναικών. Η ισότητα των φύλων περιλαμβάνεται στην εντολή της Υπηρεσίας του Συνηγόρου του Πολίτη, ενός εθνικού φορέα με ένα ξεχωριστό τμήμα που ασχολείται αποκλειστικά με την ίση μεταχείριση και στις αρμοδιότητές του συμπεριλαμβάνεται μεταξύ άλλων και η ισότητα των φύλων. Ο Συνήγορος του Πολίτη παρακολουθεί τις διακρίσεις κυρίως στον τομέα της εργασίας τόσο στον δημόσιο όσο και στον ιδιωτικό τομέα. Οι καταγγελίες για έμφυλες διακρίσεις αυξήθηκαν από 40% το 2017 σε 57% το 2018 και αποτελούν τον μεγαλύτερο αριθμό καταγγελιών που χειρίζεται ο Συνήγορος του Πολίτη. Υπάρχει περιορισμένη νομολογία σχετικά με τις διακρίσεις κατά των γυναικών. Κατά τη γνώμη μας, ο Συνήγορος του Πολίτη θα έπρεπε να έχει τη δυνατότητα να ενεργεί ως amicus curiae σε υποθέσεις διακρίσεων για να παρέχει τη γνώμη του ως εμπειρογνώμονας. Μας ικανοποίησε το γεγονός ότι το γραφείο του Συνηγόρου εργάζεται προς την κατεύθυνση εξεύρεσης τρόπων αύξησης της προβολής τους και της ενημέρωσης του κοινού. Η περαιτέρω επένδυση για την προβολή του είναι απαραίτητη έτσι ώστε να έχουν πρόσβαση και οι περιθωριοποιημένες γυναίκες σε αυτό τον εξαιρετικά σημαντικό μηχανισμό καταγγελιών.
Η Εθνική Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕΕΔΑ) αποτελεί συμβουλευτικό όργανο της Πολιτείας. Είναι ένας σημαντικός ανεξάρτητος φορέας προάσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η δομή της ΕΕΔΑ δεν προβλέπει κάποιο μηχανισμό που να εστιάζει αποκλειστικά στην παρακολούθηση και την εξάλειψη των διακρίσεων κατά των γυναικών αλλά αντιμετωπίζει το ζήτημα οριζόντια σε διαφορετικές πτυχές των εργασιών της. Ως ανεξάρτητος εθνικός φορέας για τα ανθρώπινα δικαιώματα, η ΕΕΔΑ παίζει ουσιαστικό ρόλο στην παρακολούθηση των δικαιωμάτων των γυναικών και πρέπει να διαθέτει επαρκείς πόρους και να μπορεί να ενεργεί ανεξάρτητα και αποτελεσματικά.
Η απασχόληση των γυναικών συνεχίζει να επηρεάζεται ασύμμετρα από την οικονομική κρίση και τα μέτρα λιτότητας.
Η συμμετοχή των γυναικών στην αγορά εργασίας
Παρά την ψήφιση του Νόμου 3896/2010 για την εφαρμογή της αρχής των ίσων ευκαιριών και της ίσης μεταχείρισης ανδρών και γυναικών σε θέματα εργασίας και απασχόλησης, η απορρύθμιση της αγοράς εργασίας εξαιτίας της αυξανόμενης οικονομικής κρίσης και τα συνεχιζόμενα μέτρα λιτότητας συνεχίζουν να επηρεάζουν αρνητικά τη συμμετοχή των γυναικών στην αγορά εργασίας κάνοντάς τις πιο ευάλωτες στη φτώχεια. Αυτό έχει αναγνωριστεί από αρκετούς διεθνείς και περιφερειακούς οργανισμούς παρακολούθησης.
Αναγνωρίζοντας τις δυσανάλογες επιπτώσεις των μέτρων λιτότητας στην απασχόληση των γυναικών, το Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την Ισότητα των Φύλων της περιόδου 2016-2020 περιγράφει έναν αριθμό στοχευμένων πρωτοβουλιών για την ενίσχυση της πρόσβασης των γυναικών σε οικονομικές ευκαιρίες και τη μείωση της ανεργίας των γυναικών καθώς και της υποαπασχόλησης. Για την αύξηση της συμμετοχής των γυναικών στο εργατικό δυναμικό απαιτούνται οικονομικές και κοινωνικές πολιτικές που θα εξασφαλίσουν την ίση πρόσβαση των γυναικών στην αγορά εργασίας και θα έχουν ως αποτέλεσμα τη βελτίωση των αμοιβών και των συνθηκών εργασίας.
Η Ελλάδα είχε πάντα χαμηλή συμμετοχή των γυναικών στην αγορά εργασίας και ένα από τα χαμηλότερα ποσοστά απασχόλησης των γυναικών στην Ε.Ε. Μια από τις βασικές επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης και των μέτρων λιτότητας είναι το υψηλό ποσοστό ανεργίας και υποαπασχόλησης των γυναικών. Το 2018, το 23,7% των γυναικών του ενεργού πληθυσμού ήταν άνεργες σε σύγκριση με το 14,7% των ανδρών. Σύμφωνα με τα στοιχεία, η διαφορά μεταξύ των δύο φύλων στην ανεργία κυριαρχεί πολλά χρόνια και, στην περίοδο 2013-2018, η μεγαλύτερη διαφορά εμφανίζεται το Δεκέμβριο του 2017 (με το 26% των γυναικών να είναι άνεργες σε σύγκριση με το 16,7% των ανδρών). Η διαφορά αυτή είναι πολύ μεγαλύτερη από τον μέσο όρο των χωρών της Ε.Ε. (0,5%).
Υπάρχουν περιορισμένα δεδομένα για το μέγεθος της μαύρης εργασίας . Σύμφωνα με υπολογισμούς, η αξία της αδήλωτης εργασίας ισούται με το 24% του ΑΕΠ, γεγονός που κατατάσσει την Ελλάδα μεταξύ των χωρών με τις μεγαλύτερες αδήλωτες οικονομίες στην Ευρώπη. Οι άτυπες μορφές εργασίας συμπεριλαμβάνουν την οικιακή βοήθεια, την καθαριότητα, τη φροντίδα των ηλικιωμένων και των παιδιών, τα ιδιαίτερα μαθήματα, την απασχόληση στον τομέα του τουρισμού, σε όλους τους τομείς που έχουν υψηλότερο μερίδιο γυναικών εργαζομένων. Η κυβέρνηση θα έπρεπε να δώσει περισσότερη προσοχή στον τομέα της μαύρης εργασίας καθώς δεν φαίνεται να έχει μελετηθεί αρκετά.
Οι εργαζόμενες στον ιδιωτικό τομέα
Δεν μπορέσαμε να συγκεντρώσουμε χρήσιμα δεδομένα με βάση το φύλο σχετικά με τον αριθμό των γυναικών που εργάζονται στον ιδιωτικό τομέα. Παρ΄ όλα αυτά, οι συζητήσεις που διεξήγαμε στην επίσκεψή μας μάς οδήγησαν στο συμπέρασμα ότι οι διακρίσεις σε βάρος των γυναικών, αν και υπάρχουν και στον δημόσιο τομέα, είναι εμφανείς και στον ιδιωτικό και συντηρούν τη νοοτροπία ότι οι γυναίκες θα πρέπει να συνταξιοδοτούνται από την αμειβόμενη εργασία νωρίτερα από τους άνδρες. Η συμμετοχή των γυναικών στα Δ.Σ. 50 κορυφαίων εισηγμένων εταιρειών έχει αυξηθεί ελάχιστα, από 7% το 2005 στο 9% το 2017. Την ίδια χρονική περίοδο, ο μέσος όρος της Ε.Ε. έχει αυξηθεί από 15% το 2005 σε 26,7% το 2017. Ο νέος νόμος για την ουσιαστική ισότητα των φύλων ενθαρρύνει τη δημιουργία σχεδίων ισότητας τόσο στον δημόσιο όσο και στον ιδιωτικό τομέα για την πρόληψη όλων των μορφών διακρίσεων κατά των γυναικών και τη διασφάλιση της προαγωγής τους σε ανώτερες θέσεις. Παρ’ όλα αυτά, το σχέδιο παραμένει προαιρετικό για τον ιδιωτικό τομέα, δίνεται όμως το κίνητρο ενός «βραβείου ισότητας» ως μοχλός προόδου. Η έρευνα της Ομάδας των Εμπειρογνωμόνων έχει καταδείξει ότι τα υποχρεωτικά και όχι τα προαιρετικά μέτρα είναι εκείνα που είναι περισσότερο αποτελεσματικά για την αύξηση του αριθμού των γυναικών σε θέσεις λήψης αποφάσεων. Μια άλλη αποτελεσματική στρατηγική είναι η υποχρέωση τακτικής υποβολής έκθεσης και η δημοσιοποίηση των δεδομένων σχετικά με τις γυναίκες σε θέσεις ηγεσίας.
Ακούσαμε ότι τα τελευταία χρόνια, οι οικονομικές συνθήκες ανάγκαζαν τις γυναίκες να δουλεύουν σε θέσεις μερικής ή περιστασιακής απασχόλησης με μειωμένες αμοιβές, άσχημες συνθήκες και μειωμένο επίπεδο ασφάλειας καθώς και σε θέσεις επισφαλούς εργασίας. Στον ιδιωτικό τομέα, η ραγδαία άνοδος των ευέλικτων μορφών εργασίας καθώς και η αντικατάσταση των συμβάσεων αορίστου χρόνου με συμβάσεις ορισμένου οδήγησε σε μείωση μισθών και δημιούργησε ένα περιβάλλον στο οποίο οι γυναίκες διστάζουν να καταγγείλουν έμφυλη βία στην εργασία, συμπεριλαμβανομένης και της σεξουαλικής παρενόχλησης.
Η άνιση επιβάρυνση των γυναικών με την μη αμειβόμενη εργασία και την οικιακή φροντίδα.
Εκτός από την απώλεια θέσεων εργασίας λόγω της κρίσης, η εργασία και η υποαπασχόληση των γυναικών στην αγορά εργασίας οφείλεται εν μέρει και στις ευθύνες της μη αμειβόμενης φροντίδας που επιβαρύνει κυρίως τις γυναίκες των οικογενειών.
Ένα σημαντικό ζήτημα που υπονομεύει την ισότητα των φύλων είναι η μεγάλη μείωση των κοινωνικών υπηρεσιών του κράτους για τη φροντίδα των παιδιών και των εξαρτώμενων ατόμων (όπως οι ηλικιωμένοι και οι ανάπηροι). Η κατάσταση αυτή διογκώνει τη μη αμειβόμενη εργασία στο πλαίσιο της φροντίδας της οικογένειας, μειώνοντας έτσι τη δυνατότητά τους να αναλάβουν έστω και χαμηλά αμειβόμενες θέσεις, για να μπορούν να επιτυγχάνουν καλύτερη ισορροπία με τις ευθύνες της φροντίδας που τους αναλογούν. Ταυτόχρονα, τα άκαμπτα στερεότυπα διαιωνίζουν την ιδέα ότι η φροντίδα αποτελεί κυρίως – αν όχι αποκλειστικά – ευθύνη των γυναικών. Στην Ελλάδα, το 85% των γυναικών μαγειρεύουν και ασχολούνται με το σπίτι κάθε μέρα τουλάχιστον για μια ώρα σε σύγκριση με το 16% των ανδρών. Η Ελλάδα έχει πολύ χαμηλά ποσοστά παιδικής φροντίδας σε σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Ο χρόνος που οι άνδρες φροντίζουν τα παιδιά και τα εγγόνια τους στην Ελλάδα είναι μεταξύ των χαμηλότερων στις χώρες της Ε.Ε.
Η παιδική φροντίδα είναι ακριβή στην Ελλάδα με το 61% των νοικοκυριών να λένε ότι οι οικονομικές δυσκολίες είναι ο λόγος για τον οποίο δεν καταφεύγουν σε λύσεις παιδικής φροντίδας . Το πρόγραμμα των σχολείων δεν αντιστοιχεί στις συνήθεις ώρες εργασίας, που απαιτεί ή οι γονείς να δουλεύουν λιγότερο ή να βασίζονται σε μέλη της οικογένειάς τους, κυρίως γυναίκες, για να φροντίζουν τα παιδιά. Η κυβέρνηση αντιμετωπίζει εν μέρει αυτό το ζήτημα μέσω ενός προγράμματος χρηματοδότησης «Εναρμόνιση οικογενειακής και επαγγελματικής ζωής». Χρειάζονται επιπρόσθετα μέτρα πολιτικών και καλύτερη εφαρμογή των υπαρχόντων μέτρων για να έχουμε μεγαλύτερη συμμετοχή στην προσχολική εκπαίδευση και τις δομές παιδικής φροντίδας. Αυτό θα υποστηρίξει τους γονείς, ιδιαίτερα τις γυναίκες, ώστε να επιτύχουν καλύτερη ισορροπία αμειβόμενης εργασίας και φροντίδας.
Η προτεραιοποίηση των επενδύσεων στην κοινωνική προστασία και τις δημόσιες υπηρεσίες είναι αναγκαία για να διασφαλιστεί ότι οι γυναίκες θα ωφεληθούν εξίσου από την οικονομική ανάκαμψη. Κάτι τέτοιο περιλαμβάνει επενδύσεις σε υψηλής ποιότητας προσιτή φροντίδα των παιδιών και υπηρεσίες φροντίδας για τους ηλικιωμένους και τους ανάπηρους για να μειωθεί το βάρος της μη αμειβόμενης φροντίδας που έχουν επωμιστεί οι γυναίκες και να τους επιτραπεί η οικονομική συμμετοχή. Επιπλέον, απαιτούνται άμεσα πόροι για να γεφυρωθεί το χάσμα στο σύστημα κοινωνικής προστασίας, ειδικότερα τα επιδόματα εκείνα που θα βοηθήσουν τις γυναίκες και τις οικογένειές τους να ξεφύγουν από την ανέχεια. Βασική προτεραιότητα αποτελούν επίσης τα μέτρα για το διαμοιρασμό των ευθυνών φροντίδας μεταξύ ανδρών και γυναικών, που θα βοηθηθούν με την αύξηση της αμειβόμενης γονικής άδειας ειδικά για πατεράδες, η οποία είναι χαμηλή σύμφωνα με τα πρότυπα της Ε.Ε. και του ΟΟΣΑ. Για να γίνει κάτι τέτοιο θα πρέπει να αλλάξουν τα στερεότυπα σύμφωνα με τα οποία η φροντίδα αποτελεί ευθύνη των γυναικών.
Προστασία της μητρότητας
Η πρόσβαση των γυναικών στην αγορά εργασίας παρεμποδίζεται επίσης από την ελλιπή προστασία που παρέχεται σε εργαζόμενες που απουσίαζαν από την εργασία τους λόγω άδειας μητρότητας ή γονικής άδειας. Όπως καταγράφει ο Συνήγορος του Πολίτη, η πρόσβαση στην άδεια μητρότητας δεν είναι ενιαία αλλά μάλλον διαφέρει ανάλογα με το κύρος της θέσης εργασίας και με το αν πρόκειται για θέση στο δημόσιο ή τον ιδιωτικό τομέα. Οι γυναίκες που επιστρέφουν στην εργασία τους μετά την άδεια μητρότητας δικαιούνται βάσει νομοθεσίας να επιστρέψουν στην ίδια θέση εργασίας ή σε αντίστοιχη θέση με εξίσου ευνοϊκούς εργασιακούς όρους και συνθήκες, ενώ ταυτόχρονα να επωφεληθούν από οποιαδήποτε βελτίωση στις εργασιακές συνθήκες την οποία θα δικαιούντο κατά την απουσία τους. Ωστόσο, στην πράξη παρατηρούνται σημαντικά ελλείμματα στην εφαρμογή της νομοθεσίας, ειδικά όσον αφορά τις γυναίκες που βρίσκονται υψηλά στην ιεραρχία . Ορισμένες εργαζόμενες αντιμετωπίζουν σημαντικούς περιορισμούς, μεταξύ των οποίων και η άρνηση να προσμετρηθεί η άδεια μητρότητας στα χρόνια υπηρεσίας τους, πράγμα που επιφέρει αρνητικές συνέπειες ως προς την επαγγελματική τους εξέλιξη. Σε κάποιες περιπτώσεις, οι γυναίκες αποκλείονται εντελώς από την άσκηση των δικαιωμάτων που σχετίζονται με τη μητρότητα, απολύονται καταχρηστικά ή τους επιβάλλονται από τους εργοδότες αλλαγές στους εργασιακούς όρους, όπως π.χ. μειωμένο ωράριο, λόγω της εγκυμοσύνης και των ευθυνών γονικής φροντίδας. Επιπλέον, υπάρχουν κενά στις διατάξεις προστασίας της μητρότητας που ισχύουν για τις αυτοαπασχολούμενες.
Μία από τις συνομιλήτριές μας είπε:
«Τρεις φορές σε συνέντευξη για θέση εργασίας μου είπαν: Είσαι γυναίκα, θα μείνεις έγκυος, θα βρεθούμε σε δύσκολη θέση, οπότε δεν μπορούμε να σε προσλάβουμε».
Σεξουαλική παρενόχληση στον χώρο εργασίας
Η σεξουαλική παρενόχληση στον χώρο εργασίας απαγορεύεται από την ελληνική νομοθεσία. Ωστόσο, δεν συλλέγονται δεδομένα για τη συχνότητά της σε εθνικό επίπεδο. Υπάρχουν στοιχεία από τις καταγγελίες που γίνονται στην ανεξάρτητη αρχή του Συνηγόρου του Πολίτη, αλλά πιθανόν να είναι πολύ υψηλότερος ο αριθμός των περιστατικών σε σχέση με αυτά που καταγγέλλονται. Οι γυναίκες διστάζουν να καταγγείλουν τέτοιες συμπεριφορές επειδή φοβούνται τα αντίποινα, τον στιγματισμό, την απόλυση ή την πιθανότητα νομικών αντιμέτρων. Μας είπαν:
«Κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης, η αποδοχή της σεξουαλικής παρενόχλησης αυξήθηκε. Οι γυναίκες δεν μπορούν να χάσουν τη δουλειά τους».
Για να αλλάξει η κατάσταση προς το καλύτερο, είναι κρίσιμης σημασίας η λήψη πιο ισχυρών κανονιστικών μέτρων και η δημιουργία μηχανισμών λογοδοσίας. Επιπλέον, προτείνεται η διεξαγωγή έρευνας σε εθνικό επίπεδο ώστε να καταγραφεί η συχνότητα της σεξουαλικής παρενόχλησης και των διακρίσεων που σχετίζονται με την εγκυμοσύνη και την επιστροφή στην εργασία μετά από γονική άδεια.
Η εκπαίδευση και τα μέσα ενημέρωσης μπορούν να αλλάξουν τα έμφυλα στερεότυπα
Με χαρά επισημαίνουμε το υψηλό εκπαιδευτικό επίπεδο των κοριτσιών σε όλα τα επίπεδα, με το 53,2% των αποφοίτων δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης να είναι γυναίκες, όπως επίσης και το 52,7% των αποφοίτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης (ΓΓΙΦ). Οι γυναίκες κυριαρχούν στις τέχνες, τις ανθρωπιστικές επιστήμες και τις επιστήμες υγείας, ενώ αποτελούν την πλειοψηφία και στις νομικές σχολές και τις σχολές διοίκησης. Ωστόσο, αποτελούν τη μειονότητα στις θετικές επιστήμες και στις σχολές μηχανικών. Άρα, περισσότερη προσοχή πρέπει να δοθεί σε αυτούς τους τομείς.
Τα εκπαιδευτικά επιτεύγματα των γυναικών δεν οδηγούν στην περαιτέρω οικονομική τους εξέλιξη ούτε διασφαλίζουν την επαγγελματική τους άνοδο. Ακόμα και στα εκπαιδευτικά ιδρύματα, το ποσοστό των γυναικών σε ανώτερες θέσεις ηγεσίας είναι μικρότερο από το αντίστοιχο ποσοστό των ανδρών. Για παράδειγμα, ενώ οι γυναίκες αποτελούν τα δύο τρίτα του εκπαιδευτικού προσωπικού στη δημόσια δευτεροβάθμια εκπαίδευση, μόνο το 40% είναι διευθύντριες, αν και το ποσοστό αυτό βελτιώνεται με την πάροδο του χρόνου.
Η εκπαίδευση δίνει στις γυναίκες και στα κορίτσια τη δυνατότητα να αξιοποιήσουν τις δυνατότητές τους. Πέρα από αυτό, τα σχολεία μπορούν να παίξουν καθοριστικό ρόλο στην αλλαγή των αυστηρών έμφυλων στερεοτύπων και νορμών. Η εκπαίδευση για την ισότητα των φύλων και για τις έμφυλες νόρμες ξεκινάει από την οικογένεια, συνεχίζεται στο σχολείο, στον εργασιακό χώρο και στην κοινωνία γενικότερα. Πολλοί συνομιλητές μας επεσήμαναν ότι η αυξημένη εστίαση στην ισότητα των φύλων στην εκπαίδευση είναι ένα σημαντικό προληπτικό μέτρο για την αντιμετώπιση των βαθιά ριζωμένων στερεοτύπων που εμποδίζουν τις γυναίκες από την πλήρη απόλαυση των δικαιωμάτων τους.
Όσον αφορά την ενσωμάτωση της εκπαίδευσης για την ισότητα των φύλων στο πρόγραμμα σπουδών των σχολείων, ενώ μας ικανοποίησε η ενημέρωση από το Υπουργείο Παιδείας ότι στο πρόγραμμα σπουδών συμπεριλαμβάνονται τα ζητήματα ισότητας των φύλων, σεξουαλικού προσανατολισμού και έμφυλης ταυτότητας, άλλοι συνομιλητές μας περιέγραψαν το περιεχόμενο ως περιορισμένο και σε κάποιες περιπτώσεις αποσπασματικό. Πρώτον, γίνεται αναφορά στα ζητήματα αυτά στο μάθημα της «αγωγής του πολίτη», σε διάφορες βαθμίδες της εκπαίδευσης. Δεύτερον, περιεχόμενο που αφορά την ισότητα των φύλων συναντάται σε μικρό βαθμό και στο μάθημα των θρησκευτικών, όπου ζητάται από τους μαθητές να αναλογιστούν τη θέση της γυναίκας στη θρησκεία και, τέλος, η ισότητα των φύλων και η έμφυλη ταυτότητα αποτελεί μία από τις επιλογές για τη θεματική εβδομάδα που διοργανώνει κάθε σχολείο μία φορά τον χρόνο. Ωστόσο, στη θεματική εβδομάδα, η ισότητα των φύλων είναι μόνο μία από τις πολλές διαθέσιμες επιλογές ενώ, παρόλο που δεν υπάρχουν επίσημα στοιχεία, ακούσαμε ότι δεν επιλέγεται συχνά η θεματική αυτή. Επιπλέον, φαίνεται να υπάρχει κενό στην ολοκληρωμένη διδασκαλία της σεξουαλικής αγωγής.
Όταν ρωτήσαμε για την αποτελεσματικότητα της σχολικής εκπαίδευσης στην καταπολέμηση των έμφυλων στερεοτύπων, ακούσαμε ότι η «εκπαίδευση για την ισότητα των φύλων είναι αποσπασματική, χωρίς συνέχεια και δεν αποτελεί πραγματικά μέρος της ζωής των νεαρών μαθητών». Δεδομένης της κυριαρχίας τέτοιων αφηγήσεων, θεωρούμε ότι θα ήταν πολύτιμο η Κυβέρνηση να αξιολογήσει την αποτελεσματικότητα του τρέχοντος προγράμματος σπουδών και να την ενισχύσει ώστε να υπάρχει συστηματικότητα.
Ελπιδοφόρες πρακτικές που έχουν παρατηρηθεί σε άλλες χώρες συμπεριλαμβάνουν μια «ολιστική» προσέγγιση, όπου η ισότητα των φύλων ενσωματώνεται στο πρόγραμμα σπουδών σε όλα τα επιμέρους μαθήματα. Η ισότητα των φύλων αποτελεί προτεραιότητα και βασική αξία του εκπαιδευτικού συστήματος, ενώ δίνονται και στους εκπαιδευτικούς οδηγίες για την υποχρεωτική διδασκαλία θεμάτων που άπτονται της ισότητας των φύλων. Στόχος είναι να παρουσιάζεται μια ρεαλιστική εικόνα της κατάστασης των γυναικών και των ανδρών στην κοινωνία, να καταδεικνύεται η επιβλαβής επίδραση των έμφυλων στερεοτύπων, να βοηθιούνται τα παιδιά στην κριτική ανάλυση των πολιτισμικών έμφυλων αφηγημάτων, να προωθούνται θετικά πρότυπα σχέσεων που βασίζονται στον σεβασμό και στην ισότητα και, κυρίως, να υπάρχει ευαισθητοποίηση και ενίσχυση των δράσεων για τα δικαιώματα των γυναικών. Η εκπαίδευση για την ισότητα των φύλων ως κομμάτι της εκπαίδευσης για τα ανθρώπινα δικαιώματα είναι απαραίτητη για την κατάργηση των προβληματικών έμφυλων στερεοτύπων που κρατούν πίσω τόσο τις γυναίκες όσο και τους άντρες και για την αντιμετώπιση του προβλήματος της έμφυλης βίας, συμπεριλαμβανομένης της παρενόχλησης και της σεξουαλικής παρενόχλησης.
Μέσα Ενημέρωσης
Το 2016, το Υπουργείο Ψηφιακής Πολιτικής, Τηλεπικοινωνιών και Ενημέρωσης σύναψε μνημόνιο συνεργασίας με την ΓΓΙΦ για τον εντοπισμό και την εξάλειψη των έμφυλων στερεοτύπων στα μέσα ενημέρωσης. Σύμφωνα με έρευνα που έχει διεξαχθεί, το 31% από 1.500 έντυπα άρθρα που εξετάστηκαν, αναπαρήγαγε έμφυλα στερεότυπα. Μόνο στο 9,5% αυτών των άρθρων, οι γυναίκες εμφανίζονταν ως ειδικοί. Αναγνωρίζοντας το πρόβλημα αυτό, ο νέος νόμος περί ουσιαστικής ισότητας των φύλων απαιτεί από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης (έντυπα, ηλεκτρονικά, διαφημίσεις) μεριμνούν για την προώθηση της ισότητας των φύλων με την προβολή μιας εικόνας απαλλαγμένης από έμφυλα στερεότυπα. Η απαίτηση αυτή εφαρμόζεται μέσα από Κώδικες Δεοντολογίας και μηχανισμούς αυτορρύθμισης για τoυς παράγοντες δημόσιας επικοινωνίας, ενώ σχετικά στοιχεία θα συλλέγονται από τη ΓΓΙΦ. Καλωσορίζουμε αυτή τη θετική εξέλιξη δεδομένης της κυριαρχίας των έμφυλων στερεοτύπων στα μέσα ενημέρωσης και της επίδρασης των μέσων αυτών στην κοινωνία. Το Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης παίζει σημαντικό ρόλο στην έκδοση οδηγιών και στην παρακολούθηση της συμμόρφωσης. Για να είναι αποτελεσματικό στον ρόλο του, το Συμβούλιο θα πρέπει να λαμβάνει και μέτρα πρόληψης και να διαθέτει επαρκείς πόρους.
Οι γυναίκες συνεχίζουν να υποεκπροσωπούνται στον πολιτικό και δημόσιο βίο
Πολιτικός και δημόσιος βίος
Η συμμετοχή των γυναικών στην πολιτική ζωή της χώρας υστερεί σε όλα τα επίπεδα – εθνικό, περιφερειακό, τοπικό και ευρωπαϊκό. Παρόλο που έχει σημειωθεί σταδιακή πρόοδος με την πάροδο των ετών, η αλλαγή είναι αργή.
Σε εθνικό επίπεδο, από την είσοδο της πρώτης γυναίκας βουλευτή στο Ελληνικό Κοινοβούλιο το 1952, όταν οι γυναίκες απέκτησαν το δικαίωμα του εκλέγειν και του εκλέγεσθαι, η εκπροσώπηση των γυναικών έχει σταδιακά αυξηθεί αλλά παραμένει πολύ χαμηλή. Με 18,7% των βουλευτών αυτή τη στιγμή να είναι γυναίκες, η Ελλάδα βρίσκεται στην 112η θέση ανάμεσα σε 191 χώρες παγκοσμίως και αρκετά χαμηλά μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών. Στην τρέχουσα Κυβέρνηση συμμετέχουν 13 γυναίκες (5 Υπουργοί, 1 Αναπληρώτρια Υπουργός και 7 Υφυπουργοί) σε σύνολο 52 μελών, αριθμός που αντιστοιχεί στο 25% του κυβερνητικού επιτελείου. Το ποσοστό που αντιστοιχεί στις γυναίκες Υπουργούς είναι ακόμα χαμηλότερο, στο 21% (5 σε σύνολο 24 Υπουργών).
Σε επίπεδο περιφερειών, δύο εκ των 13 Περιφερειαρχών είναι γυναίκες (15,4%), ποσοστό μεγαλύτερο από το 0% του 2010. Η εκπροσώπηση των γυναικών στα περιφερειακά συμβούλια είναι κάπως υψηλότερη, στο 19,5%. Στο επίπεδο των δήμων, μόλις το 4,9% των Δημάρχων είναι γυναίκες ενώ συμμετέχουν στα Δημοτικά Συμβούλια με ποσοστό 18,1%.
Η εκπροσώπηση των Ελληνίδων στο Ευρωκοινοβούλιο σημείωσε πτώση από 32% το 2009 σε 28% το 2014, παρά τη θέσπιση της ποσόστωσης του ενός τρίτου.
Οι γυναίκες έχουν σε γενικές γραμμές καλή εκπροσώπηση στη Δικαιοσύνη. Το 2011, διορίστηκε η πρώτη γυναίκα Πρόεδρος του Αρείου Πάγου. Σημειώνεται συνεχής αύξηση του αριθμού των γυναικών δικαστών στον Άρειο Πάγο από 2% το 2004 σε 31% το 2014.
Στη Δημόσια Διοίκηση, οι γυναίκες έχουν σε γενικές γραμμές καλή εκπροσώπηση και στα ανώτερα διοικητικά κλιμάκια. Κάποιοι κλάδοι των δημόσιων υπηρεσιών παραμένουν ανδροκρατούμενοι. Αυτή τη στιγμή, το 34,3% του Διπλωματικού Σώματος είναι γυναίκες, αν και ο αριθμός των γυναικών αυξάνεται κατά την τελευταία δεκαετία. Στο επίπεδο των επικεφαλής διπλωματικών αποστολών και Προϊσταμένων Διευθύνσεων στο Υπουργείο Εξωτερικών, το ποσοστό είναι χαμηλότερο, δηλαδή 27,5% και 30,6% αντιστοίχως.
Με βάση την τρέχουσα εικόνα της συμμετοχής των γυναικών στον πολιτικό και δημόσιο βίο της χώρας, απαιτούνται περισσότερες ενέργειες, όπως είναι η εξέταση της αποτελεσματικότητας του συστήματος ποσοστώσεων στο ισχύον εκλογικό σύστημα (που εστιάζει στην επιλογή των υποψηφίων αντί στους εκλεγμένους αντιπροσώπους). Επιπλέον μέτρα θα πρέπει να υιοθετηθούν για να ενθαρρυνθούν και να υποστηριχτούν οι γυναίκες ώστε να θέσουν υποψηφιότητα για δημόσια αξιώματα και να δοθεί στήριξη στις υποψήφιες ώστε να έχουν περισσότερες πιθανότητες επιτυχίας.
Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις και το γυναικείο κίνημα
Συναντηθήκαμε μέλη της κοινωνίας των πολιτών που ασχολούνται ενεργά με τα ζητήματα των δικαιωμάτων των γυναικών. Πολλά από αυτά δουλεύουν στην πρώτη γραμμή, παρέχοντας βοήθεια για την κάλυψη των αναγκών των μεταναστριών και των προσφύγων. Αυτά τα άτομα και οι οργανώσεις έχουν παίξει σημαντικό ρόλο στην ανταπόκριση της χώρας στις μεταναστευτικές και προσφυγικές ροές. Οι περισσότερες οργανώσεις λειτουργούν με βάση τα τρέχοντα project και αντιμετωπίζουν θέματα βιωσιμότητας. Έχουν συγκεντρώσει πολύτιμη εμπειρία και τεχνογνωσία και θα πρέπει να συνεχίζουν να διαδραματίζουν ρόλο στις τρέχουσες προσπάθειες ενσωμάτωσης των προσφύγων στην ελληνική κοινωνία, όπως για παράδειγμα στην εφαρμογή της πρόσφατης εθνικής στρατηγικής ενσωμάτωσης.
Οι μη κυβερνητικές οργανώσεις που εργάζονται για την αντιμετώπιση των ζητημάτων των δικαιωμάτων των γυναικών και της ισότητας των φύλων στηρίζονται σε αφοσιωμένους εθελοντές και χρειάζονται υποστήριξη και βιώσιμη χρηματοδότηση ώστε να διαδραματίσουν έναν ρόλο υπέρ της ενδυνάμωσης των γυναικών και της ισότητας των φύλων που θα μεταμορφώσει την κοινωνία. Θα πρέπει να μπορούν να επωφεληθούν από τη δημόσια χρηματοδότηση, με στόχο την ενδυνάμωση της κοινωνίας των πολιτών μέσα από διαφανείς και αποδοτικές διαδικασίες. Η στρατηγική συνεργασία και η αλληλεγγύη μεταξύ των γυναικείων οργανώσεων θα είναι καθοριστικής σημασίας για την κινητοποίηση του γυναικείου κινήματος ισότητας.
Χρειάζονται περισσότερα μέτρα για την καταπολέμηση της έμφυλης βίας
Σύμφωνα με στοιχεία του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου για την Ισότητα των Φύλων (EIGE), περίπου 1 στις 4 γυναίκες έχει βιώσει σωματική ή/και λεκτική βία από σύντροφό της τουλάχιστον μία φορά μετά την ηλικία των 15 ετών. Επιπλέον, το 5,8% των γυναικών κατήγγειλαν περιστατικά σωματικής ή/και σεξουαλικής βίας από τον σύντροφό τους μέσα στους τελευταίους 12 μήνες. Το 21% των γυναικών που υπέστησαν σωματική ή/αι σεξουαλική βία από οποιαδήποτε δράστη τους τελευταίους 12 μήνες δεν το είπε σε κανέναν (ποσοστό υψηλότερο κατά 8 ποσοστιαίες μονάδες από τον μέσο όρο του 13% της ΕΕ).
Αντιμετώπιση της έμφυλης βίας κατά των γυναικών
Συγχαίρουμε την Ελλάδα για τη συμμόρφωσή της προς τη Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης συμπεριλαμβάνοντας την πρόληψη, τη δίωξη και την εξάλειψη της έμφυλης βίας στον Ν.4604/2019 και για την τροποποίηση του Ν.3500/2006 περί ενδοοικογενειακής βίας ώστε να περιλαμβάνει στο πεδίο εφαρμογής του και μέλη της ευρύτερης οικογένειας (όπως σύντροφοι και τα παιδιά τους) και να επιτρέπεται η λήψη ασφαλιστικών μέτρων κατά του δράστη.
Μας προβληματίζουν ιδιαίτερα οι προτεινόμενες αυτή τη στιγμή τροποποιήσεις των διατάξεων περί βιασμού στον ελληνικό Ποινικό Κώδικα. Μοιάζουν να μην συμβαδίζουν με τις διεθνείς νομικές υποχρεώσεις σύμφωνα με τη Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης, καθώς ο βιασμός δεν ορίζεται βάσει της συναίνεσης και περιορίζει ακόμα περισσότερο τις συνθήκες που πρέπει να συντρέχουν για να στοιχειοθετηθεί το ποινικό αδίκημα του βιασμού. Προτρέπουμε την Κυβέρνηση να διασφαλίζει ότι ο τροποποιημένος Ποινικός Κώδικας περιλαμβάνει τον ορισμό του βιασμού βάσει της συναίνεσης. Οι συνομιλητές μας στην Κυβέρνηση μας διαβεβαίωσαν ότι η Κυβέρνηση θα τηρήσει τις υποχρεώσεις της που πηγάζουν από τη διεθνή νομοθεσία. Πιστεύουμε ότι η προτεινόμενη αναθεώρηση του Ποινικού Κώδικα προσφέρει ευκαιρία για να γίνει ένας ευρύτερος κοινωνικός διάλογος για το στίγμα και τα στερεότυπα γύρω από τη σεξουαλική βία εν γένει και τον βιασμό πιο συγκεκριμένα.
Ενημερωθήκαμε από την Κυβέρνηση ότι ενώ η διαμεσολάβηση δεν είναι υποχρεωτική βάσει της ελληνικής νομοθεσίας, προτείνεται συνήθως στις γυναίκες θύματα ενδοοικογενειακής βίας. Αυτό αντίκειται στη Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης όπου ρητά αναφέρεται ότι θα πρέπει να απαγορεύεται η υποχρεωτική διαμεσολάβηση. Οι κυρίαρχες κοινωνικές νόρμες στην Ελλάδα σε σχέση με τη σημασία της οικογένειας και τη διατήρηση της οικογενειακής ενότητας μπορούν να αποτελέσουν σημαντικό εμπόδιο για τις γυναίκες που επιθυμούν να φύγουν από κακοποιητικές σχέσεις.
Μας προβληματίζει επίσης η έλλειψη ομαδοποιημένων ανά φύλο στοιχείων για τα εγκλήματα, πράγμα που θα επέτρεπε τον εντοπισμό των γυναικοκτονιών και της ενδοοικογενειακής βίας, όπως προτάσσει η Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης και η Γενική Σύσταση 35 της Επιτροπής CEDAW (Επιτροπή για την Εξάλειψη των Διακρίσεων κατά των Γυναικών). Τα ομαδοποιημένα βάσει φύλου δεδομένα για όλες τις μορφές έμφυλης βίας κατά των γυναικών είναι απαραίτητα ώστε να κατανοήσουμε τη συχνότητά της και να προσαρμόσουμε αναλόγως της προσπάθειες αντιμετώπισής και πρόληψής της.
Αν και αναγνωρίζουμε ότι η δύσκολη οικονομική κατάσταση της Ελλάδας καθιστά πιο δύσκολη την παροχή υπηρεσιών υψηλού επιπέδου για τις γυναίκες-θύματα βίας, μας προβληματίζει ο άνισος συντονισμός των υποστηρικτικών υπηρεσιών για τα θύματα διαφορετικών μορφών έμφυλης βίας, καθώς και των προγραμμάτων που απευθύνονται στους δράστες. Αυτή τη στιγμή, υπάρχουν 21 ξενώνες για τα θύματα έμφυλης βίας σε ολόκληρη τη χώρα. Η ζήτηση για θέσεις στους ξενώνες αυξήθηκε δραματικά με την έλευση των μεταναστριών και των γυναικών προσφύγων. Ο αριθμός των ξενώνων είναι ανεπαρκής, όπως και η άμεση στέγαση σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, ενώ δεν υπάρχει συνέπεια στον συντονισμό των διαφορετικών υπηρεσιών.
Χαιρετίζουμε την ειδική εκπαίδευση σε δικαστές, εισαγγελείς, αστυνομικούς, παρόχους υπηρεσιών υγείας, δημοσιογράφους και εκπαιδευτικό προσωπικό, ώστε να υπάρξει ευαισθητοποίηση και ενημέρωση για όλες τις μορφές βίας κατά των γυναικών και των κοριτσιών και να διασφαλιστεί ότι όλοι αυτοί οι φορείς μπορούν να παρέχουν υποστήριξη προς τα θύματα, επιδεικνύοντας την αρμόζουσα ευαισθησία. Χαιρετίζουμε την πρόσφατη απόφαση της Αστυνομίας να συστήσει ειδικές μονάδες ενδοοικογενειακής βίας, με σκοπό να βελτιώσει την ικανότητά της να αντιμετωπίσει την έμφυλη βία με ευαισθησία και αποτελεσματικότητα. Προτείνουμε οι μονάδες αυτές να συστηθούν σε ολόκληρη τη χώρα το συντομότερο δυνατόν.
Πρόληψη της έμφυλης βίας κατά των γυναικών
Στο πλαίσιο των προσπαθειών της Ελλάδας για την πρόληψη της έμφυλης βίας κατά των γυναικών, χαιρετίζουμε τις προσπάθειες της Εισαγγελίας, της ΓΓΙΦ και άλλων κρατικών φορέων να ενημερώσουν και να ευαισθητοποιήσουν μέσω των μέσων ενημέρωσης και μέσω εκπαιδευτικών προγραμμάτων. Ωστόσο, απαιτείται πιο στρατηγική προσέγγιση στην πρόληψη, συμπεριλαμβανομένης της στοχευμένης και μακροπρόθεσμης εκπαίδευσης και ευαισθητοποίησης πάνω στα αίτια και τις συνέπειες της έμφυλης βίας, ιδίως σε αγροτικές περιοχές. Οι προσπάθειες πρόληψης πρέπει επίσης να λάβουν υπόψη τη διαφορετικότητα μεταξύ των γυναικών στην Ελλάδα, ειδικά όσων βιώνουν πολλαπλές διακρίσεις ή είναι ακόμα πιο ευάλωτες, όπως οι μειονότητες, οι μετανάστριες και οι πρόσφυγες, οι γυναίκες με αναπηρία, καθώς και οι γυναίκες τρίτης ηλικίας και οι λεσβίες, οι τρανς και οι ίντερσεξ γυναίκες.
Οι περιθωριοποιημένες ομάδες γυναικών είναι πιο ευάλωτες και βιώνουν μεγαλύτερο αποκλεισμό
Γυναίκες μετανάστριες και πρόσφυγες
Από το 2015, η Κυβέρνηση, οι τοπικές αρχές και ο λαός της Ελλάδος, ως χώρα υποδοχής πρώτης γραμμής, έχουν κληθεί να αντιμετωπίσουν την υποδοχή ενός άνευ προηγουμένου μεγάλου αριθμού μεταναστών και προσφύγων. Ακόμα και σήμερα σημειώνονται νέες αφίξεις καθημερινά. Το γεγονός αυτό ασκεί πρόσθετες πιέσεις στους κυβερνητικούς πόρους, τις υπηρεσίες και τις υποδομές. Σε στενή συνεργασία με την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, άλλους διεθνείς οργανισμούς και με την υποστήριξη θεσμών της κοινωνίας των πολιτών, η Κυβέρνηση έχει δεσμευτεί να προστατεύσει την αρχή της οικουμενικότητας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων όπως η πρόσβαση στην εκπαίδευση για όλα τα παιδιά και την καθολική ιατρική περίθαλψη προς όλους, συμπεριλαμβανομένων των μεταναστών και των αιτούντων άσυλο και την προστασία από έμφυλη βία κατά των γυναικών. Στην πράξη ωστόσο υπάρχουν σοβαρές προκλήσεις και κενά.
Μιλήσαμε με γυναίκες μετανάστριες, αιτούσες άσυλο και πρόσφυγες στην Αθήνα, τη Θεσσαλονίκη και τη Λέσβο και επισκεφθήκαμε κέντρα γυναικών υπό την διαχείριση ΜΚΟ καθώς και τη δομή φιλοξενίας στη Μόρια της Λέσβου. Μείναμε άφωνοι από τις ιστορίες τους που δείχνουν την αντοχή, τη δύναμη και την ελπίδα τους για ένα καλύτερο μέλλον. Μας εντυπωσίασε το έργο των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, συμπεριλαμβανομένων όσων παρέχουν χώρο και στήριξη σε γυναίκες και τα παιδιά τους. Οι οργανώσεις αυτές επιτρέπουν στις γυναίκες να αποκτήσουν αυτοπεποίθηση, ενδυνάμωση και ικανότητα αυτενέργειας και είχαμε την τύχη να το διαπιστώσουμε από πρώτο χέρι στο κέντρο Μέλισσα στην Αθήνα και στο κέντρο Μπασίρα στη Λέσβο.
Υπάρχουν κάποιες θετικές εξελίξεις όσον αφορά την υποστήριξη των γυναικών προσφύγων, συμπεριλαμβανομένου του Νόμου 45/31 του 2018, που επιτρέπει στα «πρόσωπα χωρίς έγγραφα ταυτοποίησης» να καταγγέλλουν περιστατικά έμφυλης βίας χωρίς το φόβο απέλασης. Παρά την ύπαρξη σχετικής νομοθεσίας, οι επιζήσασες περιστατικών έμφυλης βίας συνεχίζουν να μην έχουν επαρκή πρόσβαση σε υπηρεσίες στήριξης και ασφάλειας. Σε κάποιες περιπτώσεις, οι γυναίκες δεν έχουν τη δυνατότητα καταγγελίας λόγω της απουσίας εκπαιδευμένου προσωπικού στα αστυνομικά τμήματα ή λόγω της απροθυμίας τους να καταγράψουν το περιστατικό θεωρώντας το «οικογενειακό ζήτημα». Η απουσία διερμηνέων στα νοσοκομεία μας αναφέρθηκε σταθερά ως βασικός προβληματισμός που επηρεάζει άμεσα την ικανότητα των γυναικών να λαμβάνουν την ιατρική φροντίδα που χρειάζονται.
Μάθαμε ότι η συντριπτική πλειοψηφία γυναικών στη δομή φιλοξενίας στη Μόρια θεωρείται ευάλωτη από πολλές απόψεις. Πολλές γυναίκες έχουν πέσει θύματα παραβίασης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στις χώρες τους και έχουν υποστεί και άλλα δεινά κατά τη διάρκεια του ταξιδιού τους, συμπεριλαμβανομένων μεταξύ άλλων από εμπόρους και διακινητές ανθρώπων. Πολλοί ενδιαφερόμενοι ανέφεραν ότι η τρέχουσα μεταναστευτική πολιτική της συγκράτησης του αριθμού των αιτούντων άσυλο στις δομές φιλοξενίας καθιστά ακόμα πιο ευάλωτες τις γυναίκες καθώς δεν έχουν άλλη επιλογή πέρα από το να ζουν στις δύσκολες συνθήκες των δομών φιλοξενίας περιμένοντας να ολοκληρωθεί η επεξεργασία των αιτήσεων ασύλου τους. Ακούσαμε με χαρά ότι οι αρχές έχουν επανεξετάσει τις κατευθυντήριες οδηγίες του πρωτοκόλλου για τη μεταφορά των ευάλωτων γυναικών.
Στη δομή φιλοξενίας της Μόρια είδαμε με τα μάτια μας πόσο ευάλωτες είναι οι γυναίκες, παρά τις προσπάθειες που καταβάλλουν οι αρχές να έχουν ξεχωριστούς χώρους για τις ανύπαντρες γυναίκες, με ή χωρίς παιδιά. Οι γυναίκες που συναντήσαμε μας είπαν ότι δεν αισθάνονται ασφαλείς και βιώνουν παρενοχλήσεις, ειδικά κατά τη διάρκεια της νύχτας όταν πηγαίνουν στις τουαλέτες στους κοινόχρηστους χώρους.
Ακούσαμε προβληματισμούς σχετικά με τα προβλήματα υγείας ορισμένων γυναικών που διαμένουν στη δομή φιλοξενίας και τη δυσκολία πρόσβασης σε ιατρική φροντίδα. Όσον αφορά την έκθεση σε περιστατικά έμφυλης βίας, συμπεριλαμβανομένης της οικογενειακής βίας εντός της δομής φιλοξενίας, οι τρέχουσες λύσεις δεν λειτουργούν στην πράξη, παραβιάζουν συχνά την απαίτηση εμπιστευτικότητας και καθιστώντας το θύμα εύκολα αναγνωρίσιμο στόχο για όλους, συμπεριλαμβανομένου του θύτη. Ο αριθμός των διαθέσιμων θέσεων σε ξενώνες είναι περιορισμένος. Ταυτόχρονα η αστυνομία δεν έχει αντιληφθεί την ανάγκη ύπαρξης τρόπων αντιμετώπισης που λαμβάνουν υπόψη τις ιδιαιτερότητες των φύλων, ενώ υπάρχει και ανάγκη για περισσότερες γυναίκες αστυνομικούς. Θα πρέπει να αυξηθεί η δυνατότητα παροχής υπηρεσιών διερμηνείας στα νοσοκομεία και τα αστυνομικά τμήματα.
Οι συνθήκες υγείας και ασφάλειας των γυναικών θα πρέπει να παρακολουθούνται και να επανεξετάζονται σε τακτά χρονικά διαστήματα. Οι γυναίκες πρόσφυγες θα πρέπει να συμμετέχουν στη λήψη αποφάσεων για θέματα που επηρεάζουν τη ζωή τους στη δομή φιλοξενίας και θα πρέπει να αντιμετωπίζονται με αξιοπρέπεια και σεβασμό. Οι γυναίκες μετανάστριες και πρόσφυγες με τις οποίες μιλήσαμε εξέφρασαν την έντονη επιθυμία τους να έχουν ευκαιρίες εκπαίδευσης για τις ίδιες και τα παιδιά τους. Θέλουν να αποτελέσουν θετικές συνιστώσες που θα εμπλουτίσουν και θα συμβάλλουν στην οικονομία και την πολιτιστική ανάπτυξη της χώρας.
Η ανεύρεση ικανοποιητικών, ολιστικών λύσεων για τις γυναίκες πρόσφυγες προϋποθέτει βελτίωση του συνόλου των θεσμικών διαδικασιών και κουλτούρας. Δεν αρκεί η καλή θέληση των μεμονωμένων ατόμων. Απαιτείται συστημική ανταπόκριση με λογοδοσία των θεσμών. Οι εξωτερικοί δωρητές, συμπεριλαμβανομένης της Ε.Ε., θα πρέπει να διασφαλίσουν ότι η στήριξη που παρέχουν, αντιμετωπίζει τις ανάγκες των γυναικών μεταναστριών και προσφύγων.
Γυναίκες Ρομά
Παρά τις προσπάθειες της Κυβέρνησης να βελτιώσει την έκβαση για τις γυναίκες και τα κορίτσια Ρομά μέσω της Εθνικής Στρατηγικής για την Κοινωνική Ένταξη των Ρομά 2012-2020, εξακολουθούν να υπάρχουν υψηλά επίπεδα διακρίσεων, αποκλεισμού και στερεοτύπων.
Οι γυναίκες Ρομά αντιμετωπίζουν σοβαρά εμπόδια όσον αφορά την πρόσβαση τους σε βασικές κοινωνικές υπηρεσίες όπως στέγαση, απασχόληση, εκπαίδευση και υγειονομική περίθαλψη, συμπεριλαμβανομένων των περιπτώσεων εκπαιδευτικών φραγμών και κακών συνθηκών διαβίωσης. Αναφέρουν ότι εξακολουθούν να υπόκεινται σε αυθαίρετες συλλήψεις από την αστυνομία και άλλους αξιωματούχους επιβολής του νόμου, σε δυσανάλογα μεγαλύτερο βαθμό. Οι γυναίκες Ρομά αποτελούν το ένα τρίτο των γυναικών κρατουμένων στην Ελλάδα παρά το γεγονός ότι εκπροσωπούν πολύ μικρό ποσοστό του πληθυσμού της χώρας.
Οι γυναίκες Ρομά έχουν πολύ περιορισμένη πρόσβαση σε οικονομικές ευκαιρίες και επιλογές απασχόλησης λόγω των γάμων σε μικρή ηλικία και τα υψηλά ποσοστά εγκατάλειψης του σχολείου. Κατά τη διάρκεια της επίσκεψής μας, εμπνευστήκαμε από τις ιστορίες των διευθυντών των σχολείων που δουλεύουν με τις οικογένειες προκειμένου να υποστηρίξουν την παραμονή των κοριτσιών Ρομά στο σχολείο.
Συναντήσαμε γυναίκες Ρομά που μοιράστηκαν μαζί μας τις ιστορίες και τους προβληματισμούς τους. «Αντιμετωπίζουμε πολλά προβλήματα αλλά κανείς δεν έχει διάθεση να μας ακούσει. Προσπαθούμε εδώ και χρόνια να βελτιώσουμε τη ζωή μας».
Είναι ανησυχητική η έλλειψη στατιστικών δεδομένων αναφορικά με τα ανθρώπινα δικαιώματα των Ρομά, συμπεριλαμβανομένων των γυναικών. Το 2016, η Επιτροπή για την Εξάλειψη των Φυλετικών Διακρίσεων (CERD) διατύπωσε τη σύσταση ότι η Ελλάδα θα πρέπει να αλλάξει τις δραστηριότητες συλλογής δεδομένων της επί της βάσης της ανωνυμίας και του αυτο-προσδιορισμού ατόμων και ομάδων, προκειμένου να δημιουργηθεί μια επαρκής, εμπειρική βάση για πολιτικές που θα ενισχύσουν την ισότιμη άσκηση των δικαιωμάτων που ορίζονται στη Συνθήκη από όλους. Η Επιτροπή σημείωσε ότι οι αξιόπιστες, λεπτομερείς κοινωνικοοικονομικές πληροφορίες είναι απαραίτητες για την παρακολούθηση και αξιολόγηση των πολιτικών προς όφελος των μειονοτήτων για την αξιολόγηση της εφαρμογής της Συνθήκης. Εμείς από πλευράς μας, επαναλαμβάνουμε την εν λόγω σύσταση.
Χαιρετίζουμε τα θετικά βήματα που έχουν γίνει τα τελευταία χρόνια από τις ελληνικές αρχές για τη βελτίωση της κατάστασης των γυναικών Ρομά, συμπεριλαμβανομένης της δημιουργίας της Ειδικής Γραμματείας για την Ένταξη των Ρομά. Η εστίαση στην εφαρμογή και παρακολούθηση είναι καθοριστικής σημασίας προκειμένου να διασφαλισθεί ότι θα εκπληρωθούν όλοι οι σχετικοί στόχοι.
Επισκεφθήκαμε το μεγαλύτερο σωφρονιστικό κατάστημα στην Ελλάδα και μείναμε ικανοποιημένοι από τις προσπάθειες που καταβάλλονται για τη διασφάλιση των δικαιωμάτων των κρατουμένων γυναικών, μεταξύ άλλων μέσω της παροχής πρωτοβάθμιας, δευτεροβάθμιας και ανώτατης εκπαίδευσης καθώς και προγραμμάτων επανένταξης. Προσφέρεται η δυνατότητα φύλαξης παιδιών και τα παιδιά μπορούν να μένουν με τις μητέρες τους μέχρι την ηλικία των 3 ετών. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι γυναίκες που έχουν παιδιά ηλικίας μέχρι 8 ετών δικαιούνται εναλλακτικές μορφές κράτησης. Ωστόσο, ορισμένες από τις κρατούμενες με τις οποίες μιλήσαμε μοιράστηκαν τις επιφυλάξεις τους απέναντι στο δικαστικό σύστημα και τα εμπόδια στην πρόσβαση σε δικαστικές υπηρεσίες.
Η επίσκεψή μας στην Ελλάδα ανέδειξε μια σειρά σημαντικών προκλήσεων αλλά τεράστιων ευκαιριών, καθώς το κράτος βρίσκεται σε μεταβατικό στάδιο.
Υπάρχει διεξοδικό νομοθετικό και πολιτικό πλαίσιο αλλά απαιτείται πολύ πιο ουσιαστική εφαρμογή του. Η διαιώνιση των προτύπων και στερεοτύπων διάκρισης καθώς και οι συνέπειες της κρίσης που παρατείνεται και των μέτρων λιτότητας συνεπάγονται ότι η Ελλάδα υστερεί όσον αφορά στη διασφάλιση των δικαιωμάτων των γυναικών σε σχέση με άλλα κράτη-μέλη της Ε.Έ. Η κατάσταση είναι ακόμα χειρότερη όσον αφορά τις περιθωριοποιημένες ομάδες γυναικών, όπως οι μετανάστριες και οι γυναίκες Ρομά.
Η Ελλάδα έχει σήμερα σημαντική ευκαιρία να διασφαλίσει ότι το δικαίωμα των γυναικών για ισότητα σε όλες της σφαίρες της δημόσιας ζωής βρίσκεται στην καρδιά της οικονομικής και κοινωνικής ανανέωσης της χώρας.
Προκειμένου να αξιοποιηθεί η εν λόγω ευκαιρία, η Γενική Γραμματεία Ισότητας των Φύλων θα πρέπει να παίξει κεντρικό και μετασχηματιστικό ρόλο στο πλαίσιο του νέου Νόμου 4604/2019 για την Ουσιαστική Ισότητα των Φύλων, διασφαλίζοντας τη θέση της ως σημαντικά ενδυναμωμένο, κεντρικό κυβερνητικό όργανο για την ισότητα των φύλων.
Τα συμπεράσματα και οι συστάσεις μας θα παρουσιαστούν πιο ενδελεχώς στην έκθεση που θα υποβληθεί στο Συμβούλιο των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων τον Ιούνιο του 2020.
12 Απριλίου 2019


ΓΕΝΕΥΗ/ΑΘΗΝΑ (12 Απριλίου 2019) – Η Ελλάδα έχει τη μοναδική ευκαιρία να ενδυναμώσει ταυτόχρονα την οικονομία της και να κάνει βήματα προόδου στον τομέα
των ανθρωπίνων δικαιωμάτων των γυναικών, θέτοντας την ισότητα μεταξύ των φύλων ως προτεραιότητα στο πλαίσιο της κοινωνικής και οικονομικής της ανάκαμψης, λέει η ομάδα ανεξάρτητων εμπειρογνωμόνων των Ηνωμένων Εθνών.

«Η Ελλάδα έχει θεσπίσει ένα ισχυρό νομοθετικό και θεσμικό πλαίσιο για την προώθηση της ισότητας των φύλων. Χαιρετίζουμε όλα τα μέτρα που αποσκοπούν στην ενίσχυση της συμμετοχής των γυναικών στην πολιτική, κοινωνική και οικονομική ζωή», αναφέρει η Ομάδα Εργασίας των Η.Ε. για τις διακρίσεις σε βάρος των γυναικών στη νομοθεσία και στην πράξη, στην ανακοίνωσή της μετά την επίσκεψή Οι εμπειρογνώμονες σημείωσαν επίσης ότι η νομοθεσία για την προστασία της μητρότητας δεν έχει καθολική εφαρμογή και εξέφρασαν τους προβληματισμούς τους για τις συνεχιζόμενες διακρίσεις λόγω εγκυμοσύνης και οικογενειακών υποχρεώσεων, καθώς και τις µισθολογικές διαφορές μεταξύ των δύο φύλων και την απουσία γυναικών σε ηγετικές θέσεις.
«Παρατηρήσαμε επίσης δυσκολίες στην παροχή επαρκούς στήριξης στις γυναίκες που έχουν υποστεί βία και μας προβληματίζει ιδιαίτερα η πρόσφατη αναχρονιστική πρόταση τροποποίησης του Ποινικού Κώδικα αναφορικά με τον ορισμό του βιασμού», είπαν.
«Αυτό που χρειάζεται σήμερα είναι συντονισμένη προσπάθεια για την υλοποίηση, την παρακολούθηση και τη λογοδοσία αναφορικά με μέτρα που θα αντιμετωπίσουν τα προβλήματα, καθώς και η δέσμευση των απαραίτητων πόρων για κοινωνική προστασία και λοιπές υπηρεσίες, ιδιαίτερα για δράσεις που αποσκοπούν στη μείωση του όγκου της μη αμειβόμενης εργασίας των γυναικών ως φροντιστών και στις προσπάθειες πρόληψης της έμφυλης βίας.
Εξίσου σημαντικές είναι οι προσπάθειες να αλλάξουν οι ισχύουσες κοινωνικές νόρμες και τα έμφυλα στερεότυπα μέσω του εκπαιδευτικού συστήματος και των μέσων ενημέρωσης. Χωρίς ισχυρή παρέμβαση, δεν θα αξιοποιηθεί η ευκαιρία επιτάχυνσης της οικονομικής ανάκαμψης μέσω της ισότιμης συμμετοχής των γυναικών στην κοινωνική και οικονομική ανάκαμψη της Ελλάδας».
Οι εμπειρογνώμονες καλούν την Ελλάδα να δώσει προτεραιότητα στην ενδυνάμωση των θεσμικών της μηχανισμών, όπως η Γενική Γραμματεία για την Ισότητα των Φύλων που θα υποστηρίξει τον νέο νόμο για την ουσιαστική ισότητα των φύλων, το Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την Ισότητα των Φύλων και τον Συνήγορο του Πολίτη. Πρότειναν επίσης τη στοχοθεσία και τη συλλογή δεδομένων.
Οι εμπειρογνώμονες πρόσθεσαν τα εξής: «Συγχαίρουμε την Κυβέρνηση για τη δέσμευσή της για την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων του πρωτοφανούς μεγάλου αριθμού μεταναστών και προσφύγων που έφτασαν στη χώρα από το 2015.
Ωστόσο, μας προβληματίζουν τα σοβαρά προβλήματα και τα κενά στην πράξη. Είδαμε με τα μάτια μας την ιδιαίτερη ευαλωτότητα των γυναικών και μας ανησυχεί η ασφάλειά τους και η πρόσβαση σε υπηρεσίες υγειονομικής περίθαλψης».
Η αποστολή της Ομάδας Εργασίας επισκέφθηκε την Αθήνα, τη Θεσσαλονίκη και τη Λέσβο και συνάντησε εθνικούς και τοπικούς κυβερνητικούς αξιωματούχους καθώς και εκπροσώπους κρατικών θεσμών και οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών και ιδιώτες. Επισκέφθηκε επίσης ένα σχολείο, ένα σωφρονιστικό κατάστημα και μια δομή
φιλοξενίας μεταναστών και προσφύγων.
Οι εμπειρογνώμονες θα υποβάλουν την πλήρη έκθεση τους στο Συμβούλιο των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων των Ηνωμένων Εθνών τον Ιούνιο του 2020. Τα ευρήματά τους θα βοηθήσουν στη δρομολόγηση των εθνικών και διεθνών προσπαθειών προώθησης της ισότητας των φύλων και προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων γυναικών και κοριτσιών σε όλο τον κόσμο.
Η Ομάδα Εργασίας των ΗΕ για τις διακρίσεις σε βάρος των γυναικών στη νομοθεσία και στην πράξη δημιουργήθηκε από το Συμβούλιο των Ηνωμένων Εθνών το 2011 για να προσδιορίσει, να προωθήσει και να ανταλλάξει απόψεις σε διαβούλευση με τα κράτη και άλλους φορείς για καλές πρακτικές που σχετίζονται με την εξάλειψη των νόμων που προωθούν τις διακρίσεις σε βάρος των γυναικών. Η Ομάδα έχει επιφορτιστεί επίσης με το άνοιγμα διαλόγου με τα κράτη καθώς και με άλλους φορείς σχετικά με νόμους που επιδρούν αρνητικά σε βάρος των γυναικών και προωθούν τις διακρίσεις.

Η Ομάδα Εργασίας αποτελείται από πέντε ανεξάρτητες εμπειρογνώμονες: την κα Ivana Radačić (Κροατία) Πρόεδρο, την κα Alda Facio (Κόστα Ρίκα), την κα Elizabeth Broderick (Αυστραλία), την κα Meskerem Geset Techane (Αιθιοπία) και την κα Melissa Upreti (Νεπάλ).

Φέτος γιορτάζουμε την 40η επέτειο από την υιοθέτηση της Σύμβασης για την εξάλειψη όλων των μορφών διακρίσεων κατά των γυναικών από τη Γενική Συνέλευση των Η.Ε. στις 18 Δεκεμβρίου 1979.

Ανθρώπινα Δικαιώματα ΟΗΕ, Σελίδα χώρας – Ελλάδα

Για το αγγλικό πρωτότυπο κάνετε κλικ εδώ

Συνήγορος του Πολίτη για αστυνομική βία, ΑμεΑ, δικαιώματα παιδιού και ίση μεταχείριση

Στις 23 Μαρτίου 2019, ο Συνήγορος του Πολίτη δημοσιοποίησε την ετήσια έκθεσή του για το 2018

Εδώ κάνουμε ανάρτηση επιλεγμένων κεφαλαίων που αφορούν:

Δικαιώματα του παιδιού

Ίση μεταχείριση

Δικαιώματα των ατόμων με αναπηρίες

Διερεύνηση περιστατικών αυθαιρεσίας προσωπικού Σωμάτων Ασφαλείας και Καταστημάτων Κράτησης (περιλαμβάνει και την εμπλοκή του στην εκτέλεση σχετικών καταδικαστικών αποφάσεων του ΕΔΔΑ)

Υπάρχει πολύ χρήσιμο υλικό αλλά και σημαντικές αδυναμίες τις οποίες θα επισημάνουμε χωριστά. Εμφανής είναι η απουσία κεφαλαίου για εθνικές ή εθνοτικές μειονότητες, αφού σχεδόν ποτέ δεν ασχολήθηκε με τις εθνικές μειονότητες ενώ ελάχιστα ασχολείται με τους Ρομά.