Το μάθημα των Θρησκευτικών και η καθοριστική λέξη για την απαλλαγή

EUROKINISSI

Ο δικηγόρος των γονέων που προσέφυγαν στη Δικαιοσύνη για το μάθημα των θρησκευτικών Βασίλης Σωτηρόπουλος γράφει στo NEWS 24/7 για το θέμα που απασχολεί την εκπαιδευτική κοινότητα λίγο πριν απο την έναρξη της σχολικής χρονιάς.

Βασίλης Σωτηρόπουλος

29 Αυγούστου 2022 15:19

Το καλοκαίρι του 2017 ορισμένοι γονείς μου ανέθεσαν την εντολή να προσβάλω δικαστικά τα νέα – τότε – προγράμματα σπουδών του μαθήματος των θρησκευτικών, τα οποία περιλάμβαναν σε μεγάλο μέρος ομολογιακές αναφορές στην επικρατούσα θρησκεία. Σύμφωνα με ανακοίνωση μάλιστα του αρμόδιου Μητροπολίτη, ειδική επιτροπή της Ιεράς Συνόδου είχε επισκεφθεί επτά (7) φορές το Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής και είχε επιβάλλει ακόμη και διαγραφές κεφαλαίων από τα ετοιμαζόμενα μαθήματα των θρησκευτικών, με αποτέλεσμα κατά ποσοστό 82% το μάθημα στο δημοτικό σχολείο να είναι ομολογιακό.

Το Συμβούλιο της Επικρατείας ανέβαλε έξι (6) φορές εκείνη την δίκη, κατασπαταλώντας όλον τον χρόνο του τρέχοντος τότε σχολικού έτους 2017 – 2018, με αποτέλεσμα να προσφύγουμε στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, θεωρώντας ότι έχουμε εξαντλήσει τα εσωτερικά ένδικα μέσα. Πράγματι, το Ε.Δ.Δ.Α. μας δικαίωσε, το έτος 2019, κρίνοντας με απόφασή του ότι φυσικά και είχαμε εξαντλήσει τα εσωτερικά ένδικα μέσα, αφού το ΣτΕ δεν δίκαζε την υπόθεση εγκαίρως. Ως προς την ουσία του θέματος, το Ε.Δ.Δ.Α. με αυτή την απόφαση (Παπαγεωργίου κ.α. κατα Ελλάδας) καταδίκασε την χώρα μας για παράβαση του δικαιώματος στην εκπαίδευση (!) σε συνδυασμό με το δικαίωμα της ελευθερίας συνείδησης, επειδή οι γονείς που ήθελαν να απαλλαγούν τα παιδιά τους ήταν υποχρεωμένοι, με βάση την εγκύκλιο του τότε υπουργού Ανδρέα Λοβέρδου, στην οποία ο υπουργός Παιδείας Κώστας Γαβρόγλου προσέδωσε κύρος υπουργικής απόφασης το 2018, να δηλώνουν ότι “δεν είναι Χριστιανοί Ορθόδοξοι”. Το Ε.Δ.Δ.Α. έκρινε ότι η απαλλαγή από το μάθημα των θρησκευτικών πρέπει να γίνεται χωρίς άμεση ή έμμεση αποκάλυψη δεδομένων θρησκευτικών πεποιθήσεων.

Το ίδιο έτος, το 2019, εκπροσώπησα την Ένωση Αθέων στην καταγγελία που είχε υποβάλει στην Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα, με αίτημα να μην αναγράφεται το θρήσκευμα στη βάση δεδομένων “myschool”, να μην αναγράφεται στα απολυτήρια του σχολείου και να μην δηλώνεται άμεσα ή έμμεσα στην δήλωση απαλλαγής μαθητών από το μάθημα των θρησκευτικών. Η Αρχή με την απόφαση 28/2019 έκρινε ότι το θρήσκευμα δεν υπάρχει κανένας λόγος να καταχωρίζεται στα σχολικά αρχεία και ότι η δήλωση απαλλαγής έπρεπε να γίνεται με επίκληση, γενικά “λόγων συνειδήσεως” κι όχι “λόγω θρησκευτικής συνείδησης” που καθιστά το δεδομένο ευαίσθητο και συνιστά έμμεση αποκάλυψη θρησκεύματος, ενώ αυτό απαγορεύεται από το Ε.Δ.Δ.Α.

Το Συμβούλιο της Επικρατείας, με αποφάσεις του το έτος 2018 και 2019 έκρινε ότι το μάθημα των θρησκευτικών πρέπει να είναι ομολογιακό, δηλαδή να απηχεί τα διδάγματα της ορθόδοξης χριστιανικής διδασκαλίας κι ότι οι “αλλόθρησκοι”, “αλλόδοξοι” και “άθεοι” έχουν δικαίωμα απαλλαγής με δήλωση που επικαλούνται “λόγους θρησκευτικής συνείδησης”. Μετά από αυτές τις παρεμπίπτουσες κρίσεις του ΣτΕ, οι οποίες δεν είναι δεσμευτικές αλλά ενδεικτικές ως προς το περιεχόμενο της δήλωσης, ένας μαθητής και οι γονείς του προσέφυγαν και πάλι στην Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα, καταγγέλλοντας ότι το σχολείο τον υποχρεώνει να επικαλεστεί “λόγους θρησκευτικής συνείδησης” για να απαλλαγεί από το μάθημα. Επίσης είχε ψηφιστεί και ο νόμος που επέβαλε υποχρεωτική αναγραφή της “διαγωγής” στο απολυτήριο, οπότε το προσβάλαμε και αυτό ως αντίθετο στην νομοθεσία περί προσωπικών δεδομένων. Η Αρχή με την απόφαση 32/2020 έκρινε δεκτή την προσφυγή και τόνισε ότι η ενδεικτική διατύπωση που προτείνει το ΣτΕ δεν βρίσκεται σε σχέση έντασης με την δεσμευτική, από πλευράς προσωπικών δεδομένων, διατύπωση “για λόγους συνείδησης” που είναι προτιμητέα κανονιστικά. Καθόσον ο Γενικός Κανονισμός (ΕΕ) 2016/679 περί Προστασίας Δεδομένων επιβάλλει την αρχή της “ελαχιστοποίησης των δεδομένων”, δηλαδή να συλλέγονται όσο το δυνατόν λιγότερα ενόψει του εκάστοτε επιδιωκόμενου σκοπού, δεν επιτρέπεται δήλωση “για λόγους θρησκευτικής συνείδησης”, αλλά αρκεί ο γενικότερος όρος “για λόγους συνείδησης”. Γι’ αυτό και η Αρχή με την ίδια απόφαση, εφαρμοζοντας την αρχή της ελαχιστοποίησης των δεδομένων έκρινε αντίθετη στο ευρωπαϊκό δίκαιο την αναγραφή της “διαγωγής” και στο σώμα του απολυτηρίου. Αφού η έννοια της συνείδησης περικλείει, εν δυνάμει και την έννοια της θρησκείας, αρκεί αυτη η γενικότερη επίκληση της συνείδησης για την απαλλαγή από τα θρησκευτικά, χωρίς να χρειάζεται να “φακελλωθεί” ότι ο μαθητής έχει άλλο θρήσκευμα. Γιατί, μπορεί και να μην έχει άλλο θρήσκευμα, αλλά για λόγους συνείδησης να αντιτίθεται στην ίδια την διδασκαλία των θρησκευτικών όπως διενεργείται με το συγκεκριμένο πρόγραμμα σπουδών.

Ωστόσο και πάλι το Υπουργείο Παιδείας δεν συμμορφώθηκε με την απόφαση της Αρχής, παρόλο που δεν την προσέβαλε δικαστικά, ενώ είχε το δικαίωμα. Με την εγκύκλιο που εξέδωσε η τότε Υφυπουργός Παιδείας, η απαλλαγή από τα θρησκευτικά για το 2020-2021 θα γινόταν με επίκληση “λόγων θρησκευτικής συνείδησης”! Η εγκύκλιος προσεβλήθη από γονείς και μαθητές στο Συμβούλιο της Επικρατείας, το οποίο την ακύρωσε επειδή το Υπουργείο δεν είχε μεριμνήσει να την δημοσιεύσει στο Φύλλο της Εφημερίδας της Κυβερνήσεως. Την επόμενη χρονιά, η Υπουργός Παιδείας και η Υφυπουργός εξέδωσαν απόφαση για το σχολικό έτος 2021 – 2022 που δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ, αλλά και πάλι αξίωνε την υποβολή αίτησης “για λόγους θρησκευτικής συνείδησης”. Προσβάλαμε για μία ακόμη φορά την υπουργική απόφαση στο Συμβούλιο της Επικρατείας, το οποίο φέτος τον Ιούλιο ακύρωσε την πράξη, επειδή το Υπουργείο δεν είχε λάβει γνωμοδότηση της Αρχής Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα. Παράλληλα, το ΣτΕ διεμήνυσε στο Υπουργείο Παιδείας ότι έχει προθεσμία ένα (1) έτος για να εισάγει το νέο, ισότιμο μάθημα συναφούς περιεχομένου που η Πολιτεία οφείλει να προσφέρει στους μαθητές που απαλλάσσονται από το μάθημα των θρησκευτικών.

Ωστόσο, το Υπουργείο Παιδείας δεν απάντησε ποτέ δημόσια σε αυτή την απόφαση και άφησε τον χρόνο να περνάει μέχρι που σήμερα έχουμε φτάσει στο παραπέντε της έναρξης του σχολικού έτους. Οι γονείς που δικαιώθηκαν από το ΣτΕ έχουν ήδη καταθέσει στην Τριμελή Επιτροπή του ΣτΕ για την Μη Συμμόρφωση της Διοίκησης προς Αποφάσεις της Δικαιοσύνης σχετικές προσφυγές, καταγγέλλοντας ότι το Υπουργείο καθυστερεί να εκδώσει την νέα απόφαση για την διαδικασία απαλλαγής των μαθητών από το μάθημα των θρησκευτικών.

Τελικά μάθαμε ότι  το Υπουργείο Παιδείας υπέβαλε σε σχέδιο την υπουργική απόφαση για την απαλλαγή από τα θρησκευτικά στην Αρχή, η οποία με την γνωμοδότηση 2/2022 ενέμεινε στην κρίση της, ότι η δήλωση πρέπει να γίνεται “για λόγους συνείδησης” κι όχι “για λόγους θρησκευτικής συνείδησης”. Ένα από τα επιχειρήματα της Αρχής είναι ότι και οι χριστιανοί ορθόδοξοι έχουν δικαίωμα απαλλαγής από το μάθημα των θρησκευτικών, επειδή μπορεί να διαφωνούν με το δογματικό περιεχόμενό του, χωρίς όμως να είναι “αλλόδοξοι”, “αλλόθρησκοι” ή άθεοι. Δεν είναι δυνατόν οι Χ.Ο. να μην έχουν το δικαίωμα που κάθε άλλος πολίτης αυτής της χώρας μπορεί να απολαμβάνει. Επομενως, αφού και το άρθρο 9 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου έχει στον τίτλο του αναφορά στην ελευθερία συνείδησης, σκέψης και θρησκεύματος, παρέχοντας και στις τρεις αυτές έννοιες την ίδια ακριβώς νομική ισχύ, έτσι και οι γονείς έχουν υποχρέωση να δηλώνουν την απαλλαγή μόνον “για λόγους συνείδησης”, για να μην δημιουργούνται παρεξηγήσεις ως προς το θρήσκευμά τους. Μάλιστα, η Αρχή αναφέρει ότι και στην καθολικότατη Ιταλία, οι μαθητές απαλλάσσονται από τα (ομολογιακά κι εκεί) θρησκευτικά με απλή δήλωση κι όχι με φανέρωση πεποιθήσεων.

Αυτό πυροδότησε αντιδράσεις από μερίδα των θεολόγων που ισχυρίζονται ότι με αυτόν τον τρόπο το μάθημα θα καταστεί προαιρετικό από υποχρεωτικό. Αυτή η κατηγορία δεν ισχύει, καθόσον όλα τα μαθήματα του σχολικού προγράμματος είναι υποχρεωτικά και μόνο για τρεις περιπτώσεις η νομοθεσία επιτρέπει εξαιρέσεις που δεν αίρουν την υποχρεωτικότητά τους: για την μουσική, για την γυμναστική και για τα θρησκευτικά, για λόγους προστασίας συνταγματικών δικαιωμάτων. Εξάλλου, το δικαίωμα στην παιδεία είναι δικαίωμα, δεν είναι υποχρέωση των πολιτών. Η μόνη υποχρέωση που έχουν οι πολίτες είναι η 9ετής φοίτηση στο σχολείο. Δεν είναι υποχρεωμένοι να θυσιάζουν άλλα συνταγματικά δικαιώματά τους, όπως αυτό της προστασίας προσωπικών δεδομένων, για να ανταποκριθούν στην υποχρέωση της 9ετούς φοίτησης. Όλα τα δικαιώματα πρέπει να εναρμονίζονται πρακτικά: και το δικαίωμα στην εκπαίδευση με το δικαίωμα στην προστασία προσωπικών δεδομένων και με το δικαίωμα σεβασμού της ελεύθερης συνείδησης.

Στις 28.6.2022 εκδόθηκε και η Έκθεση της Διεθνούς Επιτροπής των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού. Η Ελλάδα έχει υπογράψει την Διεθνή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού και η τήρησή της παρακολουθείται σε τακτά χρονικά διαστήματα από το αρμόδιο αυτό όργανο του Ο.Η.Ε. Στην φετινή έκθεση, η Ελλάδα καλείται “να διασφαλισει ότι όλοι οι μαθητές , ανεξάρτητα από το θρήσκευμα ή τις πεποιθήσεις τους ή των γονέων τους μπορούν να απαλλαγούν από το μάθημα των θρησκευτικών”. Αυτό σημαίνει ότι και οι Χριστιανοί Ορθόδοξοι μαθητές (“ή τις πεποιθήσεις τους”!) έχουν δικαίωμα απαλλαγής από το μάθημα των θρησκευτικών, αλλιώς η Ελλάδα παραβιάζει και την Διεθνή Σύμβαση των Δικαιωμάτων του Παιδιού.

Από ώρα σε ώρα αναμένεται η νέα υπουργική απόφαση, όπου θα μάθουμε κατά πόσον το Υπουργείο Παιδείας θα συμμορφωθεί με την κρίση της Αρχής Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα ή εάν θα εμμείνει ζητώντας δήλωση φρονημάτων με  “λόγους θρησκευτικής συνείδησης”.  Διαβάζουμε μια ανακοίνωση της Πανελλήνιας Ένωσης Θεολόγων που προεξαγγέλλει δικαστική προσφυγή σε περίπτωση που το Υπουργείο συμμορφωθεί με την γνωμοδότηση της Αρχής. Εάν βέβαια το Υπουργείο δεν συμμορφωθεί, θα ακολουθήσει δικαστική προσφυγή από την πλευρά των γονέων που επί τόσα χρόνια διεκδικούν απαλλαγή από τα θρησκευτικά χωρίς αποκάλυψη άμεση ή έμμεση των θρησκευτικών πεποιθήσεων.

 Ανάμεσα σε αυτούς τους γονείς είναι και μια μητέρα, μια μονογονεϊκή οικογένεια, που όταν ξεκίνησε αυτή η πενταετής δικαστική περιπέτεια, η κόρη της ήταν στην Δ’ δημοτικού. Ενώ κέρδισε την υπόθεση και στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, η μητέρα αυτή συνεχίζει να διεκδικεί το αυτονόητο, προσφεύγοντας σε όλες τις παραπάνω δίκες στο ΣτΕ κι ενώ η κόρη της είναι στην Γ’ Γυμνασίου αισιοδοξεί ότι θα τελειώσει το σχολείο, χωρίς να χρειάζεται να παραβιάζονται συνταγματικά δικαιώματά της για να απαλλαγεί από το μάθημα των θρησκευτικών. Είναι θλιβερό για μία (1) λέξη  (“θρησκευτικής”) η Ελληνική Δημοκρατία να ρισκάρει διεθνείς καταδίκες και διασυρμό για παραβιάσεις ανθρώπινων δικαιωμάτων. Εγώ, γι’ αυτή την μητέρα που θέλει το καλύτερο για το παιδί της, θα είμαι εκεί και πάλι, αν χρειαστεί. Και το “εκεί” σημαίνει και υπέρ του Υπουργείου, με άσκηση παρέμβασης τρίτου, εάν συμμορφωθεί με την γνωμοδότηση της Αρχής και την απόφαση προσβάλλει η Πανελλήνια Ένωση Θεολόγων. Εάν όμως η Υπουργός δεν συμμορφωθεί, θα προσφύγουμε και πάλι στο Συμβούλιο της Επικρατείας.

* O Βασίλης Σωτηρόπουλος είναι δικηγόρος

 ΒΑΣΙΛΗΣ ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ

Πηγή

Αρχή Προστασίας Δεδομένων απορρίπτει νέα απόφαση για απαλλαγή από θρησκευτικά

[Σχόλιο Παναγιώτη Δημητρά στην ανάρτηση του Βασίλη Σωτηρόπουλου:] Κατα την άποψή μου η Αρχή επισημαίνει δύο προβλήματα: το ένα είναι η αναφορά σε θρησκευτική συνείδηση και το δεύτερο ο περιορισμός της επιλογής απαλλαγής μόνο σε μη Χριστιανούς Ορθόδοξους. “Περαιτέρω με βάση την προτεινόμενη ρύθμιση, αποκλείονται ρητά και εξ ορισμού από το δικαίωμα απαλλαγής οι Χριστιανοί Ορθόδοξοι μαθητές και μαθήτριες ή οι γονείς τους, οι οποίοι προκειμένου να ασκήσουν το δικαίωμα αυτό πρέπει να αποποιηθούν τη θρησκεία τους… Για τους λόγους αυτούς η Αρχή έχει τη γνώμη, την οποία διατύπωσε και στις υπ΄αρ. 32/2020 και 28/2019 αποφάσεις της, ότι η σύμφωνη με το ισχύον ελληνικό Σύνταγμα και την ΕΣΔΑ, μορφή άσκησης του δικαιώματος απαλλαγής από το μάθημα των Θρησκευτικών, είναι μια δήλωση των ενδιαφερομένων γονέων ή μαθητών, συμπεριλαμβανομένων και των Χριστιανών Ορθοδόξων που τυχόν το επιθυμούν, στην οποία θα αναφέρεται απλώς ότι «Λόγοι συνείδησης δεν επιτρέπουν τη συμμετοχή (μου ή του παιδιού μου) στο μάθημα των θρησκευτικών».”

[η γνωμοδότηση της Αρχής εδώ]


Vasilis Sotiropoulos

25 Αυγούστου 2022

Με ιδιαίτερη ικανοποίηση ενημερώνω ότι η Αρχή Προστασίας Δεδομένων εμμένει με την Γνωμοδότηση 2/2022 που δημοσίευσε σήμερα ότι το Υπουργείο Παιδείας δεν πρέπει να συλλέγει δεδομένα “θρησκευτικής συνείδησης” για την απαλλαγή των μαθητών από το μάθημα των θρησκευτικών.

Μετά την απόφαση 1748/2022 της Ολομέλειας του ΣτΕ που εκπροσωπήσαμε επιτυχώς γονείς και μαθητές και με την οποία ακυρώθηκε η Υπουργική Απόφαση απαλλαγής από το μάθημα, επειδή δεν είχε ζητήσει το Υπουργείο την Γνωμοδότηση της Αρχής, η Αρχή εξέδωσε κατόπιν αιτήματος την εν λόγω γνωμοδότηση.

Συγκεκριμένα, το Υπουργείο Παιδείας υπέβαλε εκ νέου σχέδιο υπουργικής απόφασης στην Αρχή, η οποία και γνωμοδότησε ότι κακώς στο σχέδιο αυτό υπάρχει η υποχρέωση γονέων να υποβάλλουν δήλωση ότι για λόγους “θρησκευτικής συνείδησης” το παιδί τους θα απαλλαγεί από τα θρησκευτικά.

Η Αρχή, εμμένοντας στις επί 20ετία πάγιες αποφάσεις της για το θέμα αυτό, έκρινε ότι αρκεί η επίκληση λόγων συνείδησης, γενικά:

“Όπως έχει δεχθεί η Αρχή (αποφάσεις 77Α/2002, 28/2019, 32/2020), το άρθρο 13 παρ. 1 εδ. α ́ του Συντάγματος αναφέρεται μεν ρητώς στην ελευθερία της θρησκευτικής συνείδησης, με τη διάταξη όμως αυτή, ερμηνευόμενη σε συνδυασμό προς τα άρθρα 2 παρ. 1 και 5 παρ. 1 του Συντάγματος, κατοχυρώνεται η γενικότερη ελευθερία της συνείδησης κατά τρόπο ισοδύναμο προς την παρεχόμενη από την ΕΣΔΑ προστασία (άρθρο 9 παρ. 1 άρθρο 2 παρ. 2 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου). Η γενική ελευθερία της συνείδησης, δεν έχει ένα τυποποιημένο περιεχόμενο, καθώς εκφράζει την ελευθερία του αυτοκαθορισμού της προσωπικής συνείδησης και καλύπτει όλες τις συνειδησιακές πεποιθήσεις του ατόμου και όχι μόνον εκείνες που αφορούν το θρησκευτικό φαινόμενο (βλ. Χ. Ανθόπουλου, Το συνταγματικό δικαίωμα στην ελευθερία της συνείδησης, 1992, σ.13 επ., Δ. Τσάτσου- Μ. Σταθόπουλου – Δ. Μέλισσα (Γνωμοδότηση), Ελευθερία θρησκευτικής συνείδησης και ελευθερία συνείδησης, ΕλλΔνη, 2/2003, σ.355επ.).

Από την άποψη αυτή, η αναφορά στην προτεινόμενη ρύθμιση, σε «λόγους θρησκευτικής συνείδησης» και μόνον, ως δικαιολογητική αιτία για την άσκηση του δικαιώματος απαλλαγής από το μάθημα των Θρησκευτικών, δεν καλύπτει πλήρως όλο το εύρος των συνειδησιακών πεποιθήσεων που προστατεύονται από την ΕΣΔΑ και το ελληνικό Σύνταγμα, και στις οποίες περιλαμβάνονται «και [οι] γενικότερες κοσμοθεωρητικές αντιλήψεις, τις οποίες, πέραν των αμιγώς θρησκευτικών, οι γονείς ενδεχομένως ακολουθούν, και, βάσει των οποίων, επιθυμούν να διαπαιδαγωγήσουν τα παιδιά τους» (ΑΠΔΠΧ, 77Α/2002).

Περαιτέρω με βάση την προτεινόμενη ρύθμιση, αποκλείονται ρητά και εξ ορισμού από το δικαίωμα απαλλαγής οι Χριστιανοί Ορθόδοξοι μαθητές και μαθήτριες ή οι γονείς τους, οι οποίοι προκειμένου να ασκήσουν το δικαίωμα αυτό πρέπει να αποποιηθούν τη θρησκεία τους. Όμως, στις σύγχρονες πλουραλιστικές κοινωνίες, ο τρόπος με τον οποίο βιώνει κανείς τη σχέση του με τη θρησκεία στην οποία ανήκει έχει ολοένα και περισσότερο προσωπικά, χωρίς οι ενδεχόμενες μερικές αποκλίσεις να αναιρούν τη θεμελιώδη θρησκευτική ταυτότητά του, στην προκειμένη περίπτωση ως Χριστιανού Ορθοδόξου (βλ. Ευ. Βενιζέλου, Το μάθημα των Θρησκευτικών και ο δημόσιος χώρος: το συνταγματικό και διεθνές νομικό πλαίσιο της διδασκαλίας των θρησκευτικών και το δικαίωμα εξαίρεσης από αυτή, σε: του ιδίου, Η Δημοκρατία μεταξύ συγκυρίας και ιστορίας, 201/ σ.464 επ.). Δεν μπορεί, λοιπόν, να αποκλεισθεί το ενδεχόμενο, από τη στιγμή μάλιστα, που σύμφωνα με τη νομολογία του ΣτΕ, η διδασκαλία του μαθήματος των Θρησκευτικών στα σχολεία αφορά αποκλειστικά τους Ορθόδοξους μαθητές και μαθήτριες και οφείλει να έχει ομολογιακό, αλλά και κατηχητικό χαρακτήρα (ήτοι, «δια της διδασκαλίας των δογμάτων, ηθικών αξιών και παραδόσεων της Ανατολικής Ορθόδοξης Εκκλησίας του Χριστού» να συμβάλλει στην «εμπέδωση και ενίσχυση της συγκεκριμένης αυτής θρησκευτικής συνειδήσεως των μαθητών»: ΣτΕ Ολ. 660/2018, σκ.14), να υπάρχουν Ορθόδοξοι Χριστιανοί, γονείς ή μαθητές που να μην συμφωνούν με το συγκεκριμένο αυτό περιεχόμενο της θρησκευτικής εκπαίδευσης, αλλά να επιθυμούν τη διδασκαλία ενός μαθήματος που θα έχει ως αντικείμενο τη μελέτη του θρησκευτικού φαινομένου, τη γνώση της ιστορίας των θρησκειών, που θα καλλιεργεί την ελεύθερη κριτική σκέψη, τον πλουραλισμό, κ.λπ (βλ. Λ. Παπαδόπουλου, Οι σχέσεις Εκκλησίας – Πολιτείας 200 χρόνια από την επανάσταση του 1821, σε: Το Σύνταγμα εν εξελίξει. Τιμητικός Τόμος για τον Αντώνη Μανιτάκη, 2019, σ. 658επ.), χωρίς αυτό βεβαίως να αποκλείει τη μεγαλύτερη έμφαση στην παρουσίαση της διδασκαλίας, της ιστορίας και των μυστηρίων του ορθοδόξου χριστιανικού δόγματος που πρεσβεύει η πλειοψηφία του πληθυσμού της Ελλάδας και αποτυπώνονται σε διάφορες εκφάνσεις της κοινωνικής συμβίωσης, ακόμα και στον καθορισμό των επίσημων αργιών του ελληνικού Κράτους.

Από την άποψη των σχέσεων Κράτους – Πολίτη, η ελεύθερη αυτή σχέση μεταξύ της προσωπικής θρησκευτικής πεποίθησης και της ατομικής συνείδησης, είναι άξια συνταγματικής προστασίας, ως εκδήλωση του αυτοκαθορισμού της συνείδησης, και θα πρέπει να μπορεί να βρει δυνατότητα έκφρασης στο πλαίσιο της ρύθμισης του δικαιώματος της απαλλαγής.

Για τους λόγους αυτούς η Αρχή έχει τη γνώμη, την οποία διατύπωσε και στις υπ ́αρ. 32/2020 και 28/2019 αποφάσεις της, ότι η σύμφωνη με το ισχύον ελληνικό Σύνταγμα και την ΕΣΔΑ, μορφή άσκησης του δικαιώματος απαλλαγής από το μάθημα των Θρησκευτικών, είναι μια δήλωση των ενδιαφερομένων γονέων ή μαθητών, συμπεριλαμβανομένων και των Χριστιανών Ορθοδόξων που τυχόν το επιθυμούν, στην οποία θα αναφέρεται απλώς ότι «Λόγοι συνείδησης δεν επιτρέπουν τη συμμετοχή (μου ή του παιδιού μου) στο μάθημα των θρησκευτικών».

Η λύση αυτή είναι η ενδεδειγμένη και από την άποψη του δικαιώματος στην προστασία των προσωπικών δεδομένων, το οποίο κατοχυρώνεται στο άρθρο 9Α Συντ. και εξειδικεύεται ως προς το περιεχόμενο του και τις εγγυήσεις του στον ΓΚΠΔ 679/2016 και στον Ν.4624/2019. Ειδικότερα, το δικαίωμα στην προστασία των προσωπικών δεδομένων, και στην προκειμένη περίπτωση, των «ευαίσθητων» προσωπικών δεομένων που αφορούν τις θρησκευτικές ή φιλοσοφικές πεποιθήσεις, διασταυρώνεται με το δικαίωμα στη μη αποκάλυψη των θρησκευτικών ή άλλων πεποιθήσεων και λειτουργεί ως παράγων επαύξησης της προστασίας του, ιδίως με σκοπό την αποτροπή δυσμενών διακρίσεων, στις οποίες θα μπορούσε να οδηγήσει η εξωτερίκευση και η επεξεργασία των δεδομένων αυτών. Με βάση την προτεινόμενη ρύθμιση του άρθρου 25§3 οι ενδιαφερόμενοι δεν υποχρεούνται να αποκαλύψουν στην αίτηση απαλλαγής τις συγκεκριμένες πεποιθήσεις τους που δικαιολογούν τη μη παρακολούθηση του μαθήματος των Θρησκευτικών, ούτε υπόκεινται σε έναν έλεγχο ειλικρίνειας της σχετικής δήλωσης, κάτι που θα συνιστούσε μια βαθεία επέμβαση στο forum internum, πλην όμως, με τη συγκεκριμένη ορολογία που χρησιμοποιείται στην αίτηση απαλλαγής («Λόγοι θρησκευτικής συνείδησης») υποχρεούνται κατ ́ ουσίαν να δηλώσουν ότι δεν είναι Χριστιανοί Ορθόδοξοι. Η αναφορά απλώς σε «Λόγους συνείδησης» στην αίτηση απαλλαγής, χωρίς διάκριση ανάμεσα σε Χριστιανούς Ορθοδόξους και μη Χριστιανούς Ορθοδόξους, θα διασφάλιζε από την άποψη αυτήν σε μεγαλύτερο βαθμό, από ποιοτική άποψη, την αρχή της «ελαχιστοποίησης των δεδομένων» (άρθρο 5§1 γ ΓΚΠΔ) και θα μείωνε τον κίνδυνο πιθανού στιγματισμού και απομόνωσης των απαλλασσομένων. Πράγματι, υπό το σύστημα αυτό δεν θα ήταν εύκολο να συναχθούν συμπεράσματα για το ποιοι μεταξύ των απαλλασσομένων είναι ή δεν είναι Χριστιανοί Ορθόδοξοι. Με μία τέτοια εναλλακτική λύση, θα μειωνόταν ο κίνδυνος απομονωτισμού ή και στιγματισμού, ιδίως για τους μη Χριστιανούς Ορθοδόξους, που είναι αυξημένος σε μια χώρα όπως η Ελλάδα, στην οποία η μεγάλη πλειοψηφία του πληθυσμού ανήκει στην Ορθόδοξη θρησκεία (πρβλ. τη σκ.89 της απόφασης του ΕΔΔΑ στην υπόθεση Παπαγεωργίου κ.α. κατά Ελλάδας, σε: Νομοκανονικά, 1, 2020, σ.143).

Η επαύξηση της προστασίας της αρνητικής όψης της ελευθερίας εκδήλωσης των θρησκευτικών ή άλλων πεποιθήσεων, δια μέσου του δικαιώματος στην προστασία των προσωπικών δεδομένων, αναδεικνύεται και στη ΣτΕ Ολ. 1759/2019, η οποία με αφορμή το θέμα της αναγραφής του θρησκεύματος στα απολυτήρια των μαθητών έκρινε ότι «Κανένας δεν μπορεί με οποιοδήποτε τρόπο να αποκαλύψει είτε αμέσως είτε εμμέσως, το θρήσκευμα ή τις θρησκευτικές εν γένει πεποιθήσεις του, υποχρεούμενος σε πράξεις ή παραλείψεις από τις οποίες θα τεκμαίρεται η ύπαρξη ή η ανυπαρξία τους. Και καμία κρατική αρχή ή κρατικό όργανο δεν επιτρέπεται να επεμβαίνουν στον απαραβίαστο, κατά το Σύνταγμα, αυτό χώρο αυτό της συνείδησης του ατόμου και να αναζητούν το θρησκευτικό τους φρόνημα, πού δε περισσότερο να επιβάλλουν την εξωτερίκευση των όποιων πεποιθήσεων του ατόμου αναφορικά με το θείο»(σκ.😎. Μάλιστα, οι καθοριστικές κρίσεις της ανωτέρω απόφασης του ΣτΕ, για τη μη ύπαρξη οποιουδήποτε λόγου που να καθιστά αναγκαία την αποκάλυψη των θρησκευτικών πεποιθήσεων σε επίσημα έγγραφα, και για τον κίνδυνο διακριτικής μεταχείρισης σε βάρος των κατόχων τους από την τυχόν αναγραφή του θρησκεύματος στα έγγραφα αυτά (βλ. σκ. 12), ισχύουν, mutatis mutandis, και για την κρινόμενη εδώ περίπτωση.

Αξίζει εδώ να μνημονευθεί, ως ένα συγκριτικό παράδειγμα, στο οποίο επιτυγχάνεται, στον μέγιστο δυνατό βαθμό, η αποτροπή του κινδύνου διαφοροποίησης των πολιτών εξαιτίας των θρησκευτικών ή άλλων πεποιθήσεων τους, η περίπτωση της Ιταλίας, όπου η διδασκαλία του μαθήματος των θρησκευτικών έχει και εκεί ομολογιακό (αν και όχι κατηχητικό) χαρακτήρα, αφού έχει ως αντικείμενο την καθολική θρησκεία, αλλά το δικαίωμα απαλλαγής ισχύει για όλους, καθολικούς και μη καθολικούς, και ασκείται με γραπτή δήλωση για την παρακολούθηση ή μη παρακολούθηση του, με ένα ναι ή ένα όχι στην οικεία στήλη (βλ. Γ. Σωτηρέλη, Θρησκεία και Εκπαίδευση κατά το Σύνταγμα και την Ευρωπαϊκή Σύμβαση. Από τον κατηχητισμό στην πολυφωνία, 1998, τρίτη έκδοση, σ.367επ.).

Όσον αφορά τον χρόνο δήλωσης της αίτησης απαλλαγής, στο υποβληθέν σχέδιο υπουργικής απόφασης ορίζεται ότι η σχετική αίτηση υποβάλλεται στον Διευθυντή- ντρια της σχολικής μονάδας από την 1η Σεπτεμβρίου και έως την πέμπτη ημέρα μετά την έναρξη των μαθημάτων, η απαλλαγή αρχίζει από την έναρξη των μαθημάτων, αφορά ολόκληρο το σχολικό έτος και μπορεί να ανανεωθεί για κάθε επόμενο σχολικό έτος με την ίδια διαδικασία (άρθρο 25§3, β) και γ). Μολονότι, θα μπορούσε να υποστηριχθεί ότι στην περίπτωση του δικαιώματος απαλλαγής δεν προσιδιάζει η θέσπιση χρονικών περιορισμών στην άσκησή του, λόγω της φύσης του ως δικαιώματος που ανήκει στην σφαίρα της συνείδησης, και περιλαμβάνει, συνεπώς, το δικαίωμα μεταβολής θρησκείας ή πεποιθήσεων, εν τούτοις, η σχετική ρύθμιση παρίσταται εύλογη για οργανωτικούς λόγους που αφορούν την εύρυθμη λειτουργία των σχολικών μονάδων, κατά μείζονα λόγο στην περίπτωση θέσπισης ισοτίμου εναλλακτικού μαθήματος (π.χ. περί θρησκευτικού πολιτισμού) για τους μαθητές που απαλλάσσονται από το μάθημα των Θρησκευτικών, η οποία, σύμφωνα με την πρόσφατη απόφαση 1478/2022 της Ολομελείας του ΣτΕ, αποτελεί υποχρέωση της Πολιτείας που θα πρέπει να εκπληρωθεί το βραδύτερο από το τέλος του σχολικού έτους 2022-2023.”

Θα πρέπει λοιπόν, το Υπουργείο Παιδείας & Θρησκευμάτων να εφαρμόσει την γνωμοδότηση της Αρχής και να αφαιρέσει την λέξη “θρησκευτικής” από την διατύπωση για την απαλλαγή από το μάθημα των θρησκευτικών.

Αυτή θα είναι η οριστική νομικά επίλυση του θέματος. Διαφορετικά, θα ανοίξει ένας νέος κύκλος δικαστικών εξελίξεων.


Open letter to Meta, TikTok, Twitter, and YouTube concerning the upcoming Brazilian election

Today Greek Helsinki Monitor joined 25 organisations from around the world standing alongside Brazilian civil society and calling for social media companies to do more ahead of Brazils election. Read our statement here:

Open letter to Meta, TikTok, Twitter, and YouTube concerning the upcoming Brazilian election

STATEMENT | AUG. 17, 2022

We write today as a group of researchers, technologists, digital rights defenders, and Internet users concerned about the widespread dissemination of disinformation and threats of violence on your platforms in the leadup to and following Brazil’s election on Sunday 2nd October.

It’s promising that some of you have announced plans to curb the spread of election-related disinformation already. However, actions speak louder than words. Promises and press statements aren’t enough; instead, we need to see real action over the coming months, and we will hold you accountable if that action isn’t sufficient. Specifically, we’re writing to show our support for 110+ Brazilian civil society organisations, and ask that you respond to the policy recommendations made in the report The Role Of Digital Platforms In Protecting Electoral Integrity In The 2022 Brazilian Election.

Listening to local stakeholders is essential, and we stand by the policy recommendations that our Brazilian partners have made to you to help secure this critical election.

They have made 38 policy recommendations across five main categories to ensure you adequately protect individual and collective rights and to protect electoral integrity, encompassing: policies to combat political violence against women, black people, Indigenous people, traditional populations, quilombolas and LGBTQIA+; policies to combat mis/disinformation affecting the Amazon, the climate, the environment, and the Indigenous and traditional peoples’ agenda; rules for guaranteeing users’ rights and mitigating damages arising from platform errors of action; transparent and equal ad libraries; and general guidelines on protecting election integrity.

Listening to local stakeholders is essential, and we stand by the policy recommendations that our Brazilian partners have made to you to help secure this critical election.

We’ve already seen evidence of people on social media attempting to discredit the electoral process, and threats of violence in this election cycle against candidates, particularly Indigenous peoples and women. It’s critical to the health of our democracy, our society, and our environment that you act as soon as you can.

We’re looking forward to your response.

Signatories

  • Africa Sans Haine
  • Citizen D / Državljan D
  • Collaboration on International ICT Policy for East and Southern Africa
  • Defend Democracy
  • Demos
  • EIHR: The Educators’ Institute for Human Rights
  • Fair Vote UK
  • Foxglove
  • Free Rohingya Coalition
  • Global Project Against Hate and Extremism 
  • Global Witness
  • Greek Helsinki Monitor
  • Institute for Strategic Dialogue (ISD)
  • LOVE-Storm
  • Media Institute of Southern Africa
  • Media Monitoring Africa
  • ‘NEVER AGAIN’ Association
  • Paradigm Initiative 
  • Simply Secure
  • SMEX (Social Media Exchange) 
  • SumOfUs
  • The Coalition For Women In Journalism (CFWIJ)
  • The European Federation of Public Service Unions (EPSU)
  • The Signals Network
  • #jesuislà
  • #ShePersisted

Rights groups in Greece (including GHM) alarmed amid wiretapping scandal

Human Rights Watch urges Greek officials to investigate, publicly identify those responsible for surveillance

Ahmet Gencturk   |12.08.2022

ANKARA 

Rights groups and the press in Greece are worried over the confirmed surveillance of an opposition party leader and two journalists by the country’s intelligence agency, according to a researcher at the Human Rights Watch.

“We are seriously alarmed over the confirmed surveillance of (journalists) Thanasis Koukakis, Aris Malichoudis and the leader of the opposition PASOK-KINAL party, Nikos Androulakis,” Eva Cosse told Anadolu Agency, following a major scandal that rocked Greek politics over the past week.

Amid growing concerns on media freedom in Greece, Cosse said, government interference and harassment of independent outlets is becoming more common.

In a televised address to the nation, Prime Minister Kyriakos Mitsotakis on Monday acknowledged that Androulakis was wiretapped by the state’s intelligence agency, but denied he knew about the surveillance.

The announcement followed the resignation of National Intelligence Service (EYP) head Andreas Kontoleon and the prime minister’s General Secretary Grigoris Dimitriadis last Friday.

The scandal erupted last week when Kontoleon told a parliamentary committee that his agency had been spying on journalist Koukakis.

A parliamentary probe was launched after Androulakis complained to top prosecutors about an attempt to hack his cellphone with Israeli-made Predator tracking software.

It is against this backdrop that the HRW urges Greek authorities to investigate and publicly identify those responsible for the surveillance and take all necessary measures to prevent such incidents in the future, she added.

“The authorities need to make sure journalists have a safe working environment and are not intimidated and surveilled.”

Moreover, Panayote Dimitras, spokesperson of the Greek Helsinki Monitor rights group, said the wiretapping of the journalists and party leader, with prosecutor consent, was inconceivable in a country where there is rule of law.

He argued that Prime Minister Mitsotakis’ claim that he did not know of the surveillance of Androulakis was either untrue or a sign of incompetence.

“In either case, in a rule of law state, he — and not the secretary general — should have resigned,” Dimitras said.

“But, Greece in such issues proves not to be a rule of law state and we will not be surprised if the prime minister not only does not resign but comes out a winner in the next election, since the opposition has been chronically weak,” he added.

Reporters Without Borders (RSF), on the other hand, referred in particular to the spying on financial journalist Koukakis and Stavros Malichudis.

It noted that while Kontoleon admitted to wiretapping Koukakis in 2020, the now-former intel chief did not say why.

“The lack of transparency about the reasons for placing Koukakis under surveillance has raised questions about the measure’s legality.

“In the absence of solid grounds for suspecting a national security threat, such surveillance would constitute a serious press freedom violation,” the RSF said.

“RSF deplores this treatment of journalism as a threat to national security.”

Source

Τραγελαφική επίσημη καταγραφή των ονομάτων Adetokunbo και Dorsey

Η Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Παιδιού στον ΟΗΕ (CRC), στις συστάσεις προς την Ελλάδα, μετά από εκθέσεις του ΕΠΣΕ έκανε τρεις φορές σχετικές συστάσεις για την καταγραφή των μη ελληνικών ονομάτων.

3 Ιουνίου 2022: “Να διευκολύνει πρόσβαση σε … διόρθωση των πιστοποιητικών γέννησης για τα παιδιά Ρομά και για τα παιδιά μεταναστών γονέων, χωρίς οικονομική επιβάρυνση.”

15 Ιουνίου 2012: “Η Επιτροπή ανησυχεί περαιτέρω για την αυθαίρετη μεταγραφή των τουρκικών ονομάτων στα δελτία ταυτότητας, η οποία δημιουργεί προβλήματα σε άτομα με τέτοια δελτία όταν ταξιδεύουν ή σπουδάζουν στο εξωτερικό… Όλα τα παιδιά, ειδικά εκείνα από μειονεκτούσες ομάδες, πρέπει να καταγράφονται και να κάνουν χρήση του πλήρους αρχικού τους ονόματος όπως επιλέγεται από τους γονείς τους ή άλλο νόμιμο κηδεμόνα.”

1 Φεβρουαρίου 2002: “Η Επιτροπή ανησυχεί … ότι τα άτομα που μιλούν άλλη γλώσσα εκτός της ελληνικής, συμπεριλαμβανομένων των προσφύγων και των αιτούντων άσυλο, δυσκολεύονται να καταχωρήσουν τα ονόματα των παιδιών τους στη μητρική τους γλώσσα. Η Επιτροπή συνιστά στο Κράτος να διασφαλίσει… ότι όλα τα παιδιά μπορούν να καταγραφούν και να κάνουν χρήση του πλήρους αρχικού τους ονόματος όπως επιλέγουν τα ίδια, οι γονείς τους ή άλλος νόμιμος κηδεμόνας.”

Η τραγελαφική επίσημη καταγραφή των ονομάτων Adetokunbo και Dorsey θα περιληφθεί στις επόμενες εκθέσεις του ΕΠΣΕ.


Εθνική Μπάσκετ:
Γιατί το “Αντετοκούνμπο” γράφεται διαφορετικά στις φανέλες Γιάννη, Θανάση και Κώστα

PG Pressroom 11/08/2022

Η οικογένεια Αντετοκούνμπο αισθάνεται περηφάνεια βλέποντας τον Γιάννη, τον Θανάση και τον Κώστα να αγωνίζονται ταυτόχρονα στην Εθνική Ανδρών, κάτι που θα κάνει και σήμερα (11/8) στο φιλικό με την Ισπανία.

Η οικογένεια του Τάιλερ Ντόρσεϊ το ίδιο. Ακόμα και αν στην περίπτωση αυτών των παικτών, η γραφειοκρατεία φρόντισε ώστε να δημιουργηθούν μερικά… παράδοξα.

Όποιος έχει παρατηρήσει τους τέσσερις διεθνείς στους αγώνες της Εθνικής Ανδρών, ξέρει ότι υπάρχουν δύο πράγματα που κάνουν εντύπωση:

1. Το όνομα “Αντετοκούνμπο” αναγράφεται με διαφορετικό τρόπο στην φανέλα του Κώστα σε σχέση με το πώς γράφεται σε αυτές των Γιάννη και Θανάση. Συγκεκριμένα, η φανέλα του Κώστα γράφει “Adetokunbo”, ενώ στην φανέλα των Γιάννη και Θανάση (αλλά και Άλεξ) αναγράφεται “Antetokounmpo”. Ιδού και η απόδειξη:

Ο Γιάννης Αντετοκούνμπο δείχνει το πίσω μέρος της φανέλας του στην φωτογράφιση της Εθνικής Ανδρών
Ο Θανάσης Αντετοκούνμπο δείχνει το πίσω μέρος της φανέλας του στην φωτογράφιση της Εθνικής Ανδρών
Ο Άλεξ Αντετοκούνμπο στην φωτογράφισή του με την Εθνική Ανδρών
Ο Κώστας Αντετοκούνμπο δείχνει το πίσω μέρος της φανέλας του στην φωτογράφιση της Εθνικής Ανδρών

2. Ο Ντόρσεϊ αναγράφεται ως “Ntorsey” παρά το γεγονός ότι ονομάζεται “Dorsey”.

Ο Τάιλερ Ντόρσεϊ με την φανέλα της Εθνικής Ανδρών

Τι ισχύει πραγματικά

Το πρώτο διάστημα υπήρχε κόσμος που πίστευε ότι επρόκειτο για τυπογραφικό λάθος. Στην πραγματικότητα όμως δεν ισχύει αυτό. Βάσει κανονισμών της FIBA, στο πίσω μέρος της φανέλας ενός παίκτη εθνικής ομάδας το επίθετό του πρέπει να αναγράφεται στα λατινικά με τον ίδιο τρόπο που αναγράφεται στο διαβατήριό του. Και αυτό ακριβώς συμβαίνει στην περίπτωση των τεσσάρων διεθνών, αφού τα ελληνικά διαβατήριά τους αναγράφουν με αυτό τον τρόπο το επίθετό τους.

Στην περίπτωση των αδελφών Αντετοκούνμπο ισχύει το εξής:

– Οι Γιάννης και Θανάσης Αντετοκούνμπο αναγράφονται ως “Antetokounmpo” γιατί έτσι είχε μεταφραστεί το επίθετό τους όταν έβγαλαν ελληνικά διαβατήριά τους το 2013 για να ταξιδέψουν στις ΗΠΑ στο πλαίσιο του NBA Draft 2013, όπου και ο Γιάννης επιλέχθηκε στο Νο15 από τους Μπακς. Η μετάφραση ήταν… λανθασμένη και μάλιστα το συγκεκριμένο γεγονός εμφανίζεται ως σκηνή και στην ταινία “RISE” της Disney που αναφέρεται στην ζωή της οικογένειας Αντετοκούνμπο.

– Ο Κώστας Αντετοκούνμπο έβγαλε ελληνικό διαβατήριο αργότερα και το επίθετό του αναγράφεται ως “Adetokunbo” που είναι και το σωστό. Όπως αναφέρεται και στην ταινία, είναι ένα επίθετο της φυλής Γιορούμπα και σημαίνει “Ο Βασιλιάς των θαλασσών επέστρεψε”. Το συγκεκριμένο ζήτημα είχε γίνει θέμα και πέρυσι το καλοκαίρι, όταν ο Κώστας φόρεσε για πρώτη φορά την φανέλα της Εθνικής Ανδρών στο φιλικό με το Μεξικό στο τουρνουά Ακρόπολις και είχε εξηγηθεί και τότε από το SPORT24 ότι έτσι αναγραφόταν το επίθετό του στο διαβατήριό του. Το παράδοξο βέβαια είναι ότι αν και ο Αλέξανδρος Αντετοκούνμπο προμηθεύτηκε το δικό του διαβατήριο μετά τους Γιάννη και Θανάση, αναγράφεται ως “Antetokounmpo” και όχι ως “Adetokumbo” όπως ο Κώστας.

– Στην περίπτωση του Τάιλερ Ντόρσεϊ ισχύει ουσιαστικά το ίδιο με την περίπτωση των Γιάννη και Θανάση Αντετοκούνμπο: Όταν έλαβε ελληνική υπηκοότητα και έλαβε στα χέρια του ελληνικό διαβατήριο, το επίθετό του μεταφράστηκε ως “Ntorsey” αντί για “Dorsey”. Κάπως έτσι, είναι υποχρεωμένος πλέον να βλέπει το επίθετό του να αναγράφεται με αυτό τον τρόπο όταν φοράει την φανέλα της Εθνικής Ανδρών.

sport24.gr

Το «manifesto» της Νέας Δημοκρατίας

Εικονογράφηση: Ηλιάνα Παπαγγελή

Ο εκδότης — πρώην σύμβουλος Αβραμόπουλου και ο αρθρογράφος — νυν στέλεχος Μαξίμου. Οι αδημοσίευτοι ισολογισμοί, τα χρήματα από την λίστα Πέτσα, και μια καταγγελία για λογοκλοπή από ιστορική ιταλική εφημερίδα. Ποιο είναι το manifesto που για τις παρακολουθήσεις πολιτικών και δημοσιογράφων κατηγόρησε τα θύματα.

Stavros Malichudis 11 Αυγούστου, 2022

Στις 17 Ιουλίου 2022, η ιταλική εφημερίδα Il Manifesto είχε ένα μήνυμα για όσους αναγνώστες της πιθανόν βρεθούν στην Ελλάδα για διακοπές το φετινό καλοκαίρι.

«Εάν τύχει να δείτε να κρεμιέται στα περίπτερα μια εφημερίδα που έχει το ίδιο όνομα και λογότυπο με αυτήν που κρατάτε στα χέρια σας, μην την αγοράσετε», προειδοποιούσε η εφημερίδα. «Δεν επεκτείναμε την κυκλοφορία μας ούτε αποφασίσαμε να μεταφράζουμε τα άρθρα μας. Αυτό που έχει συμβεί είναι ξεκάθαρη λογοκλοπή».

Το άρθρο της εφημερίδας της Αριστεράς, που έχει συμπληρώσει μισό αιώνα ζωής, ανέφερε πως συνηθίζεται, όταν κάποιος προσπαθεί να οικειοποιηθεί ένα ήδη υπάρχον εμπορικό σήμα για να εκμεταλλευτεί τη δημοφιλία του, να χρησιμοποιεί και λίγη φαντασία: προσθέτει ίσως λέξεις ή κάνει μικρές παραλλαγές.

«Εδώ έχουν αντιγράψει και επικολλήσει το όνομα και τη γραμματοσειρά, αλλάζοντας ελάχιστα το άρθρο».

Το άρθρο της Il Manifesto στο οποίο καταγγέλλει οικειοποίηση του λογοτύπου της από την ελληνική εφημερίδα.

Όταν η Il Manifesto έγινε to manifesto

Η εφημερίδα στην οποία αναφέρεται η Il Manifesto είναι η ελληνική εφημερίδα to manifesto. Αποτελεί την νεοεκδοθείσα έντυπη έκδοση της ιστοσελίδας tomanifesto.gr.

Ιστοσελίδα και εφημερίδα έχουν μάλλον περιορισμένη απήχηση, αλλά συγκέντρωσαν τα φώτα της προσοχής την περασμένη εβδομάδα όταν, με άρθρο του στο manifesto, ο υπεύθυνος Προστασίας Δεδομένων της Νέας Δημοκρατίας (και πρώην μέλος της Αρχής Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων), Βαγγέλης Παπακωνσταντίνου, αναπαρήγαγε ανακρίβειες σχετικά με τις υποκλοπές πολιτικών και δημοσιογράφων, επιρρίπτοντας ουσιαστικά την ευθύνη για τις παγιδεύσεις κινητών τηλεφώνων με το κακόβουλο λογισμικό Predator στα ίδια τα θύματα.

Εάν αντιπαραθέσει κανείς τον ιταλικό και τον ελληνικό τίτλο θα διαπιστώσει πως πρόκειται πράγματι για το ίδιο λογότυπο, με μικρές μόνο διαφοροποιήσεις από το πρωτότυπο.

Στην ελληνική έκδοση, έχει αφαιρεθεί αφενός ο υπότιτλος quotidiano comunista («κομμουνιστική εφημερίδα») κι αφετέρου η κόκκινη γραμμή που υπογραμμίζει τον τίτλο.

Αριστερά: φύλλο της Il Manifesto. Δεξιά: φύλλο του manifesto.

Αλλά η «κόκκινη γραμμή που υπογραμμίζει τα γράμματα της εφημερίδας υποδηλώνει μια ακριβή πολιτική θέση και έναν καθαρό και ανεξάρτητο εκδότη, οργανωμένο ως συνεταιρισμός», σημειώνει στο άρθρο της η Il Manifesto. Κι ενημερώνει για την λήψη νομικών μέτρων κατά του manifesto, καθώς ο τίτλος της «δεν μπορεί να σπιλώνεται από ένα προπαγανδιστικό φύλλο υπέρ της δεξιάς κυβέρνησης υπό την ηγεσία της Νέας Δημοκρατίας».

Η ιταλική εφημερίδα υποστηρίζει πως στο manifesto δεν βρίσκει κανείς χρονογραφήματα, ρεπορτάζ, ή έρευνες, παρά μόνο «άρθρα γνώμης και πολιτικές πολεμικές που από τη μια εξυμνούν τον Έλληνα πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη και την ομάδα του και από την άλλη επιτίθενται ανελέητα στην αντιπολίτευση με επικεφαλής τον Αλέξη Τσίπρα και τον ΣΥΡΙΖΑ».

Το Solomon παρακολουθεί το περιεχόμενο αρχικά της ιστοσελίδας και στη συνέχεια του εντύπου απ’ όταν, στις 15 Απριλίου 2022, ανακοινώθηκε (με μια φωτογραφία που έδειχνε τον Κυριάκο Μητσοτάκη στο πρωτοσέλιδο) στους αναγνώστες της ιστοσελίδας πως «tomanifesto.gr πολύ σύντομα δεν θα πορεύεται μόνο», και στη συνέχεια, στις 14 Μαΐου 2022, γνωστοποιήθηκε πως το πρώτο φύλλο της καθημερινής εφημερίδας θα κυκλοφορούσε δύο ημέρες αργότερα, στις 16 Μαΐου 2022.

Και η αλήθεια είναι πως το συμπέρασμα της ιταλικής εφημερίδας μάλλον δεν είναι άδικο.

Τα πρωτοσέλιδα υπέρ της κυβέρνησης

Εάν το στίγμα του manifesto δεν είχε γίνει κατανοητό από την ανακοίνωση του λανσαρίσματος της εφημερίδας, η πρώτη ευκαιρία δόθηκε ήδη με το πρώτο φύλλο, με αφορμή την επίσκεψη του πρωθυπουργού στις ΗΠΑ.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης ήταν, σύμφωνα με το πρωτοσέλιδο, «ισχυρός εταίρος, όχι φτωχός συγγενής» και η ομιλία του στο Κογκρέσο «κομβικής σημασίας». Από την άλλη, ο Αλέξης Τσίπρας «έτρεξε μόνος του… και βγήκε πρώτος» στις εσωκομματικές εκλογές του ΣΥΡΙΖΑ.

Η εφημερίδα ενημερώνει για την αγωγή που κατέθεσε για την υπόθεση Novartis ο υπουργός Υγείας, Θάνος Πλεύρης, και φιλοξενεί δύο άρθρα: ένα του γραμματέα της ΝΔ, Παύλου Μαρινάκη, και ένα του γενικού διευθυντή της ΝΔ, Γιάννη Μπρατάκου. Ίδια είναι η εικόνα και στα επόμενα πρωτοσέλιδα του manifesto.

Πρωτοσέλιδα της πρώτης εβδομάδας κυκλοφορίας του manifesto.

Προκειμένου να παρουσιάσει πώς αποτιμά την επίσκεψη Μητσοτάκη «ο πολιτικός κόσμος», το manifesto απευθύνεται σε έντεκα υπουργούς ή στελέχη της ΝΔ και σε συνολικά τέσσερις εκπροσώπους άλλων Κομμάτων (από έναν για ΣΥΡΙΖΑ, ΠΑΣΟΚ, ΚΚΕ, και Δημοκρατικό Συναγερμό στην Κύπρο).

Η πρώτη εβδομάδα κλείνει με το πρωτοσέλιδο της 20ης Μαΐου 2022 να ενημερώνει για την «σκευωρία Novartis», για την οποία και είναι «Κόλαφος το κατηγορητήριο για “Ρασπούτιν” και Τουλουπάκη».

Ο ΣΥΡΙΖΑ στο στόχαστρο

Έως και την ημέρα δημοσίευσης του ρεπορτάζ (11.08.2022), το manifesto έχει κυκλοφορήσει συνολικά 63 φύλλα. Το Solomon συγκέντρωσε όλους τους κεντρικούς τίτλους των πρωτοσέλιδων σε ένα αρχείο excel και τους διέκρινε σε τρεις κατηγορίες:

  • τίτλοι που παρουσιάζουν θετικά κάποια είδηση σχετικά με την κυβέρνηση,
  • τίτλοι που παρουσιάζουν κάποια αρνητική είδηση για τον ΣΥΡΙΖΑ,
  • άλλες ειδήσεις.

Όπως προκύπτει, από τα 63 πρωτοσέλιδα τα 31 παρουσιάζουν κάποια αρνητική είδηση για τον ΣΥΡΙΖΑ, και τα 28 κάποια θετική είδηση για την κυβέρνηση ή τον ίδιο τον πρωθυπουργό. Μόλις 4 πρωτοσέλιδα παρουσιάζουν κάποια είδηση που να μην εμπίπτει στις δύο παραπάνω κατηγορίες.

[Εδώ μπορείτε να βρείτε ένα excel με την κατηγοριοποίηση των μέχρι σήμερα πρωτοσέλιδων από το Solomon].

Ως προς τα άρθρα που δημοσιεύονται στο σώμα της εφημερίδας ή την ιστοσελίδα, πράγματι δεν εντοπίζονται πρωτογενή ρεπορτάζ. Πρόκειται κατά βάση για άρθρα γνώμης, που είτε εξυμνούν την παρούσα κυβέρνηση είτε βάλλουν κατά του ΣΥΡΙΖΑ. Στο πλαίσιο αυτής της στόχευσης, το manifesto φιλοξενεί στα πρωτοσέλιδά του και πρώην στελέχη του ΣΥΡΙΖΑ, τα οποία ξεσπαθώνουν κατά της αξιωματικής αντιπολίτευσης.

Πρωτοσέλιδα στα οποία πρώην στελέχη του ΣΥΡΙΖΑ βάλλουν κατά της αξιωματικής αντιπολίτευσης.

«Δημοσιογραφική δεοντολογία και σεβασμός στον αναγνώστη»

Θα έλεγε κανείς πως ως εδώ τίποτα το μεμπτό δεν υπάρχει: κάθε Μέσο έχει δικαίωμα να εκφράζει λιγότερο ή περισσότερο τις απόψεις που η διοίκησή του επιθυμεί, και να βρίσκεται εγγύτερα σε όποιο Κόμμα η δημοσιογραφική του συνείδηση επιτάσσει.

Άλλωστε, το ίδιο το manifesto κάνει σαφή αναφορά στην ταύτισή του με «τις αρχές της κεντρώας και κεντροδεξιάς παράταξης όπως επί σειράν ετών εκφράζονται από την Νέα Δημοκρατία και όπως τις διατύπωσε ο ιδρυτής του κόμματος, ο Κωνσταντίνος Καραμανλής».

Το manifesto όμως, απαντώντας στο ερώτημα που από μόνο του θέτει στο ίδιο κείμενο για το «ποια η σκοπιμότητα ενός ακόμη ενημερωτικού Μέσου», εξαγγέλλει μεταξύ άλλων πως θα είναι «πιστό στις αρχές της αντικειμενικότητας» και «της τήρησης των αρχών της δημοσιογραφικής δεοντολογίας και του σεβασμού στον αναγνώστη».

Απαραίτητη προϋπόθεση για να πληρούνται οι δύο τελευταίοι όροι είναι ο αναγνώστης να γνωρίζει την ταυτότητα των δημοσιογράφων που διαβάζει και από που χρηματοδοτούνται. Και, όπως θα δούμε, στην περίπτωση του manifesto η ύπαρξη των δύο προϋποθέσεων αμφισβητείται.

Κανένας ισολογισμός δημοσιευμένος ως και σήμερα

Σύμφωνα με τα στοιχεία του Γενικού Εμπορικού Μητρώου (ΓΕΜΗ), η ιδιωτική κεφαλαιουχική εταιρεία «ΤΟ ΜΑΝΙΦΕΣΤΟ ΙΚΕ» (διακριτικός τίτλος «TO MANIFESTO»), που εκδίδει την ιστοσελίδα tomanifesto.gr, συστάθηκε στις 9 Μαΐου 2019 στην Καλλιθέα Αττικής.

Το εταιρικό κεφάλαιο της εταιρείας, που ανέρχεται σε 8.000 ευρώ, καλύφθηκε από τις εισφορές των δύο εταίρων της εταιρείας: των δημοσιογράφων Χάρη Παυλίδη και Αλέξανδρου Παπασταθόπουλου.

Ωστόσο, παρότι η νομοθεσία προβλέπει πως για τις ΙΚΕ (νομική μορφή της εταιρείας) η υποχρέωση δημοσιότητας εγκεκριμένων οικονομικών καταστάσεων στο ΓΕΜΗ υφίσταται, τρία χρόνια μετά την ίδρυσή της η εταιρεία δεν έχει δημοσιεύσει κανέναν ισολογισμό.

Οι μοναδικές δημοσιεύσεις στο ΓΕΜΗ αφορούν διάφορες τροποποιήσεις στο καταστατικό της. Ως εκ τούτου, δεν είναι γνωστές οι πηγές χρηματοδότησης του Μέσου, καθώς και η αναλογία των εσόδων και εξόδων του.

Λίστα Πέτσα και κρατικές διαφημίσεις (ΔΕΘ, Κτηματολόγιο)

Από την ενίσχυση των ΜΜΕ για την ενημέρωση του κοινού σχετικά με τον κορονοϊό (λίστα Πέτσα), το tomanifesto.gr έλαβε 10.000 ευρώ.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει πως, παρότι πρακτικά είχε δημιουργηθεί μόλις έναν χρόνο πριν, η ιστοσελίδα έλαβε τα ίδια χρήματα με την ιστοσελίδα της Εφημερίδας των Συντακτών (efsyn.gr), που βρίσκεται στον αέρα από τα τέλη του 2012 και είχε και έχει πολλαπλάσια επισκεψιμότητα. Το tomanifesto.gr έλαβε τα διπλά χρήματα από το tvxs.gr, που επίσης είχε σαφώς μεγαλύτερη επισκεψιμότητα.

Στις διαφημίσεις που προβάλλει το manifesto στην διαδικτυακή και έντυπη έκδοσή του συνυπάρχουν το κράτος (προγράμματα ΕΣΠΑ, ΔΕΘ) και ο ιδιωτικός τομέας (Φυσικό Αέριο, everest). Τα έσοδα από αυτές τις διαφημίσεις δεν είναι γνωστά.

Τον Μάρτιο του 2020, ο Οργανισμός Κεντρικών Αγορών και Αλιείας Α.Ε. (ΟΚΑΑ) ανέθεσε στο tomanifesto.gr τη διαφημιστική του προβολή με μπάνερ για έξι μήνες καθώς και συμβουλευτικό ρόλο (σεμινάρια επικοινωνίας στα στελέχη του, παροχή συμβουλών για θέματα επικοινωνιακής στρατηγικής) για δώδεκα μήνες έναντι συνολικά 12.000 ευρώ.

Το tomanifesto.gr βρίσκεται επίσης ανάμεσα στις ιστοσελίδες στις οποίες το Ελληνικό Κτηματολόγιο έχει κατά καιρούς αναθέσεις απευθείας την επικοινωνιακή του προβολή κατά καιρούς, έναντι μηνιαίων ποσών μεταξύ 1.500 και 2.000 ευρώ προ ΦΠΑ.

Φυσικά, αυτά τα χρήματα δεν επαρκούν για τη συντήρηση μιας δημοσιογραφικής ιστοσελίδας, πόσω μάλλον για την έκδοση και υποστήριξη μιας καθημερινής εφημερίδας.

Πάντως, ενώ στο καταστατικό της εταιρείας που εκδίδει tomanifesto.gr προβλέπεται η έκδοση εφημερίδων, για την έκδοση της ομώνυμης εφημερίδας συστάθηκε στις 24 Φεβρουαρίου 2022 η ιδιωτική κεφαλαιουχική εταιρεία με την επωνυμία «ΤΟ ΜΑΝΙΦΕΣΤΟ FRONT PAGE ΙΔΙΩΤΙΚΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥΧΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ» (διακριτικός τίτλος «ΤΟ ΜΑΝΙΦΕΣΤΟ FRONT PAGE»).

Η εταιρεία εδρεύει επίσης στην Καλλιθέα Αττικής, ενώ το εταιρικό κεφάλαιο των 25.000 ευρώ συνεισέφεραν εξ ημισείας οι Χάρης Παυλίδης (εκδότης) και Αλέξανδρος Παπασταθόπουλος (διευθυντής). Η αναγνωσιμότητα δεν είναι γνωστή, καθώς βρίσκεται μεταξύ των — αρκετών — εφημερίδων που δεν ανακοινώνουν τις πωλήσεις τους.

Φώτης Καρύδας: Γράφει ως δημοσιογράφος ή στέλεχος της κυβέρνησης;

Έλλειψη διαφάνειας υπάρχει και ως προς την ταυτότητα ορισμένων από τους αρθρογράφους του manifesto. Το πιο εύστοχο παράδειγμα αποτελεί ο δημοσιογράφος Φώτης Καρύδας.

Η στήλη του Φώτη Καρύδα στην εφημερίδα ονομάζεται Κοινή Λογική. Τα άρθρα του εμφανίζονται στη δεύτερη σελίδα περιεχομένου, από κοινού με τα άρθρα του εκδότη Χάρη Παυλίδη.

Ο Φώτης Καρύδας έχει τέσσερις, τουλάχιστον, γνωστές ιδιότητες:

Σύμφωνα με το ΦΕΚ του διορισμού του, την 1η Σεπτεμβρίου 2019 ο Φώτης Καρύδας διορίστηκε σε θέση συνεργάτη στο Γραφείο Τύπου της Γενικής Γραμματείας του Πρωθυπουργού.

Το ΦΕΚ διορισμού του κ. Καρύδα.

Στις πρόσφατες εξετάσεις της ΕΣΗΕΑ, ο κ. Καρύδας έγινε μέλος με την άνωθι ιδιότητά του ως συνεργάτης του πρωθυπουργού (και ο συντάκτης ως ρεπόρτερ του Solomon). Στα υποχρεωτικά προς παρακολούθηση σεμινάρια, που απαιτούνταν για την εγγραφή στο σωματείο, έγινε σαφής αναφορά στο ζήτημα παραβίασης της δημοσιογραφικής δεοντολογίας που προκύπτει όταν δημοσιογράφοι που εργάζονται σε κυβερνητικές θέσεις ή γραφεία Τύπου ταυτόχρονα δημοσιογραφούν.

Ωστόσο, ενώ τα άρθρα που υπογράφει ο κ. Καρύδας στο manifesto αποτελούν διθυράμβους για την κυβερνητική πολιτική, δεν υπάρχει η απαραίτητη διευκρίνιση (disclaimer) που να ενημερώνει πως ο συντάκτης τους ανήκει, όπως διαβάζουμε στην ιστοσελίδα της Γενικής Γραμματείας Πρωθυπουργού, στο «προσωπικό επιτελείο» του πρωθυπουργού, που «τον υποστηρίζει κατά την άσκηση των καθηκόντων και των αρμοδιοτήτων του».

Ως εκ τούτου, το Solomon επικοινώνησε με τον κ. Καρύδα, ζητώντας να πληροφορηθεί με ποιαν ιδιότητα υπογράφει τα άρθρα του στο manifesto.

Όταν, για παράδειγμα, υπογράφει άρθρα που φέρουν τίτλους όπως «Σημαντική κατάκτηση για τους εργαζομένους η Ψηφιακή Κάρτα Εργασίας», «Ανεβάζει ταχύτητα το υπουργείο Δικαιοσύνης», «Η Ελλάδα εδραιώνεται ως ελκυστικός επενδυτικός προορισμός», και «Προς μια χρονιά ρεκόρ βαδίζει ο ελληνικός τουρισμός», τα υπογράφει ως δημοσιογράφος, ως μισθοδοτούμενο στέλεχος του προσωπικού επιτελείου του πρωθυπουργού, ή ως πολιτευτής της ΝΔ;

Το άρθρο του κ. Καρύδα στο manifesto για την ψηφιακή κάρτα εργασίας έφερε ως τίτλο δήλωση του πρωθυπουργού.

Ζητήσαμε ακόμη από τον κ. Καρύδα να απαντήσει εάν θεωρεί πως:

  • η μη ενημέρωση του κοινού, που διαβάζει τα άρθρα του στο manifesto ή παρακολουθεί τις εκπομπές που παρουσιάζει στο Action24, για το ότι ο ίδιος ανήκει στο προσωπικό επιτελείο του πρωθυπουργού, συνάδει με τις αρχές της δημοσιογραφικής δεοντολογίας,
  • η παράλληλη επαγγελματική απασχόλησή του στο ανώτατο κυβερνητικό επίπεδο συμβαδίζει με την τήρηση των απαιτούμενων προδιαγραφών για την άσκηση ανεξάρτητης δημοσιογραφίας.

Έως την ημέρα της δημοσίευσης του ρεπορτάζ, δεν λάβαμε απάντηση από τον κ. Καρύδα.

Ο εκδότης: Σύμβουλος Αβραμόπουλου και παράλληλο ρεπορτάζ της ΝΔ

Τα ίδια ερωτήματα, για την ιδιότητα με την οποία ο κ. Καρύδας αρθρογραφεί στο manifesto, θέσαμε και στον εκδότη της εφημερίδας, Χάρη Παυλίδη.

Ζητήσαμε να μάθουμε εάν ο κ. Παυλίδης θεωρεί πως δεν συντρέχει ανάγκη ενημέρωσης των αναγνωστών των άρθρων του κ. Καρύδα, στην εφημερίδα που εκδίδει, για το ότι ο κ. Καρύδας ανήκει στο προσωπικό επιτελείο του πρωθυπουργού.

Ρωτήσαμε ακόμη γιατί η εταιρεία που εκδίδει την ιστοσελίδα tomanifesto.gr δεν δημοσιεύει οικονομικές καταστάσεις και ζητήσαμε ένα σχόλιο για την καταγγελία της ιταλικής εφημερίδας Il Manifesto για οικειοποίηση του λογοτύπου της από το manifesto.

Έως και την ημέρα της δημοσίευσης του ρεπορτάζ, δεν λάβαμε απάντηση από τον κ. Παυλίδη. Ορισμένες απαντήσεις μπορούν ίσως να δοθούν λαμβάνοντας υπόψη την προϋπηρεσία του ίδιου του εκδότη του manifesto. Σύμφωνα με δημοσιευμένο βιογραφικό του, ο κ. Παυλίδης εργάζεται ως δημοσιογράφος από το 1983.

Παράλληλα με τη δημοσιογραφική ενασχόληση του (π.χ. ως αρθρογράφος στις εφημερίδες Ισοτιμία, Βραδυνή, Δημοκρατία, ΕΣΤΙΑ ή υπεύθυνος πολιτικού ρεπορτάζ στις εφημερίδες Απόφαση, Επένδυση, και Ελευθερία) ο ίδιος αναφέρει πως έχει εργαστεί ως διευθυντής Γραφείου Τύπου σε τέσσερα υπουργεία (Τουρισμού, Υγείας, Εθνικής Άμυνας και Εξωτερικών) και ως σύμβουλος Τύπου και Επικοινωνίας του Επιτρόπου Μετανάστευσης στην Κομισιόν, Δημήτρη Αβραμόπουλου.

Το ΦΕΚ διορισμού του Χάρη Παυλίδη.

Το ΦΕΚ με το οποίο ο κ. Παυλίδης διοριζόταν σύμβουλος του Δημήτρη Αβραμόπουλου, στο γραφείο του Επιτρόπου στην Αθήνα, εκδόθηκε στις 3 Απριλίου 2015. Ο ίδιος παρέμεινε στη θέση αυτή έως και την 1η Δεκεμβρίου 2019.

Ενώ ήταν σύμβουλος του κ. Αβραμόπουλου, ο κ. Παυλίδης αρθρογραφούσε σε ΜΜΕ όπως η εφημερίδα Δημοκρατία ή το NEWS247 (όπου στο βιογραφικό του, για να είμαστε δίκαιοι, ανέφερε και την ιδιότητα του συμβούλου του Επιτρόπου).

Και στην δική του περίπτωση, πάντως, τα όρια ανάμεσα στην δημοσιογραφική ιδιότητα και τον ρόλο του ως σύμβουλος του Επιτρόπου Μετανάστευσης υπήρξαν ρευστά. Τον Ιούνιο του 2016, η εφημερίδα Δημοκρατία (όπου ο κ. Παυλίδης τότε αρθρογραφεί) ενημερώνει για την επίσκεψη στον όμιλο 24Media (στην οποία ανήκει το NEWS247, όπου επίσης αρθρογραφεί) του Επιτρόπου Αβραμόπουλου (του οποίου είναι σύμβουλος).

Στο κείμενο δεν γίνεται αναφορά στην τελευταία ιδιότητα του κ. Παυλίδη, παρά μόνο πως βρισκόταν μεταξύ όσων υποδέχθηκαν τον κ. Αβραμόπουλο στην 24Media ως «δημοσιογράφος».

Η επίσκεψη του Δημήτρη Αβραμόπουλου στην 24Media.

Υπάρχει κάτι ακόμα, για το οποίο ζητήσαμε από τον κ. Παυλίδη μιαν απάντηση.

Τον ίδιο καιρό που ο κ. Παυλίδης ήταν σύμβουλος του (ιστορικού μέλους της ΝΔ) Επιτρόπου Δημήτρη Αβραμόπουλου, κάλυπτε το ρεπορτάζ της ΝΔ για το κεντρικό δελτίο ειδήσεων στο Κανάλι Ένα 90,4 FM.

Πηγή

Πότε θα συμμορφωθεί η Ελλάδα με τις αποφάσεις του Στρασβούργου που αφορούν τα μειονοτικά σωματεία;

06.08.2022

Στέφανος Σταύρου*

Είναι προφανές ότι κομμάτια του ελληνικού κρατικού μηχανισμού παραμένουν πεισματικά προσκολλημένα σε μια αναχρονιστικά φορμαλιστική και τελικά στείρα προσέγγιση των μειονοτικών ζητημάτων.

Σε όλα τα ευρωπαϊκά κράτη υπάρχουν εθνικές, θρησκευτικές ή γλωσσικές μειονότητες και η Ελλάδα δεν αποτελεί εξαίρεση. Τα μέλη τους παραπονούνται για παραβιάσεις δικαιωμάτων κι αυτό δεν αρκεί για να αμαυρώσει τη φήμη της χώρας. Εκείνο που πρέπει ενδεχομένως να προκαλέσει ανησυχία είναι η ελληνική αντίδραση σε σειρά αποφάσεων του Δικαστηρίου του Στρασβούργου (ΕΔΑΔ), που διαγιγνώσκουν παραβίαση του άρθρου 11 της ΕΣΔΑ (ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι).

Η πρώτη καταδίκη της χώρας για μειονοτικό ζήτημα το 1998 αφορούσε την απόρριψη αίτησης εγγραφής σωματείου που θα προήγε τη μελέτη του «σλαβομακεδονικού πολιτισμού» με έδρα τη Φλώρινα. Παρότι η Επιτροπή Υπουργών του Συμβουλίου της Ευρώπης έδειξε ευνοϊκή για την Ελλάδα διάθεση κατά τη διαδικασία εκτέλεσης της απόφασης, το θέμα δεν άργησε να πάρει διαστάσεις όταν τα εθνικά δικαστήρια αρνήθηκαν να συμμορφωθούν, απορρίπτοντας δεύτερη αίτηση εγγραφής. Αυτό οδήγησε σε νέα ελληνική ήττα το 2015 στην υπόθεση της «Στέγης Μακεδονικού Πολιτισμού». Και σε μεγαλύτερες φουρτούνες όταν η τύχη της συνδέθηκε με εκείνη τριών προσφυγών για τη μη εγγραφή ή διάλυση τουρκικών σωματείων.

Οι υποθέσεις των τουρκικών σωματείων, στις οποίες είχε καταδικαστεί η Ελλάδα το 2007 και το 2008, εκκρεμούν ενώπιον της Επιτροπής Yπουργών εδώ και 14 χρόνια. Την τελευταία απόφαση της Επιτροπής (του Ιουνίου 2022) προκάλεσε η πέμπτη απόφαση του Αρείου Πάγου (A.Π.) σχετικά με τη διάλυση της Τουρκικής Ένωσης Ξάνθης. Στις 29.6.21, ο Α.Π. αρνήθηκε να επιτρέψει την επανάληψη της διαδικασίας που είχε οδηγήσει στην εν λόγω διάλυση, παρά την ψήφιση ειδικού επί τούτου νόμου.

Οπως παρατηρεί η Επιτροπή Υπουργών, η απόφαση του Α.Π. περιέχει ελάχιστα στοιχεία που να μην έχουν ήδη εξεταστεί από το ΕΔΑΔ. Σε αντίθεση με ό,τι πιστεύει ο Α.Π., στην ελληνική Θράκη υπάρχουν Τούρκοι. Η τοπική μουσουλμανική μειονότητα (που προστατεύεται και από τη Συνθήκη της Λωζάννης) αποτελείται από άτομα τουρκικής εθνικής καταγωγής, Πομάκους και Ρομά. Το γεγονός ότι ορισμένα μέλη της (ενθαρρυνόμενα ή υποβοηθούμενα από την Τουρκία) επιθυμούν να παρουσιάσουν τη μειονότητα ως μονολιθική ομάδα, που αυτοπροσδιορίζεται ως τουρκική και υπόκειται σε παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, δεν μπορεί να δικαιολογήσει κατασταλτικά μέτρα σε μια δημοκρατική κοινωνία. Το ΕΔΑΔ έχει καταστήσει σαφές ότι οι περιορισμοί που προβλέπει το άρθρο 11 παρ. 2 της ΕΣΔΑ, για την προστασία της δημόσια τάξης, ανταποκρίνονται πλήρως στις εύλογες ανησυχίες κρατών με «στρατηγικές μειονότητες». Οι περιορισμοί όμως αυτοί, έκρινε το ΕΔΑΔ, δεν αφορούν τις υποθέσεις της Στέγης και των τουρκικών σωματείων.

Πώς δικαιολογείται λοιπόν η μη συμμόρφωση της Ελλάδας με τις παραπάνω αποφάσεις; Είναι προφανές ότι κομμάτια του ελληνικού κρατικού μηχανισμού παραμένουν πεισματικά προσκολλημένα σε μια αναχρονιστικά φορμαλιστική και τελικά στείρα προσέγγιση των μειονοτικών ζητημάτων. Eίναι επίσης προφανές ότι τα πολιτικά δικαστήρια δεν θα διασφαλίσουν την τήρηση των υποχρεώσεων της χώρας που απορρέουν από την ΕΣΔΑ έναντι των μειονοτικών σωματείων.

Ίσως λοιπόν να χρειαστεί να παρέμβει εκ νέου η Βουλή προκειμένου να θεσπίσει διοικητική (αντί για την ισχύουσα δικαστική) διαδικασία για την εγγραφή μη κερδοσκοπικών σωματείων γενικά. Εάν αυτό υλοποιηθεί, η Τουρκική Ένωση Ξάνθης θα πρέπει να ενθαρρυνθεί να υποβάλει νέα αίτηση σε εθνικό επίπεδο. Το Στρασβούργο θα πρέπει βέβαια να παραμείνει σε κατάσταση αυξημένης επαγρύπνησης. Τα τελευταία χρόνια στο Συμβούλιο της Ευρώπης δίδεται ιδιαίτερη έμφαση στην ορθή εκτέλεση των αποφάσεων του ΕΔΑΔ και θα ήταν ολίσθημα να δημιουργηθεί η εντύπωση πως η Επιτροπή Υπουργών είναι διατεθειμένη να επιτρέψει ειδικό καθεστώς για κράτη που «φιλοξενούν στρατηγικές μειονότητες».

Τέλος, θα πρέπει να γίνει αντιληπτό ότι η συμμόρφωση με τις εν λόγω αποφάσεις θα βοηθήσει την Ελλάδα να προβάλει διεθνώς την εικόνα ενός σύγχρονου περήφανου κράτους, που δεν πιστεύει στις διακρίσεις και στον κοινωνικό αποκλεισμό. Η θετική αντιμετώπιση των διαδικασιών επιτήρησης του Συμβουλίου της Ευρώπης δεν μπορεί παρά να αποβεί σε όφελος της χώρας. Η δε συνεπής υπεράσπιση των δικαιωμάτων του ανθρώπου στο Στρασβούργο, που επιτηρεί 47 ευρωπαϊκές χώρες (και όχι 27 όπως η Ευρωπαϊκή Ένωση), ενδέχεται να είναι ο καλύτερος τρόπος εξυπηρέτησης του «εθνικού συμφέροντος».

* Nομικός με ειδίκευση σε θέματα διεθνούς προστασίας δικαιωμάτων των ανθρώπου. Επί σειρά ετών εργάστηκε στο Συμβούλιο της Ευρώπης, όπου ασχολήθηκε με την πρώτη φάση της υπόθεσης της Στέγης Μακεδονικού Πολιτισμού.


Μια αγγλόγλωσση πιο επιστημονική εκδοχή του άρθρου υπάρχει στο Minority associations win repeated victories in Strasbourg but will Greece ever comply with the relevant judgments?