The European Humanist Federation welcomes the withdrawal of the bill reintroducing the crime of blasphemy in Greece


Posted on the 13/11/19

Earlier in November this year, the Greek Minister of Justice announced a project to reintroduce criminal sanctions for blasphemy. However, on 12 November the Government eventually renounced to its project, following public outcry by large parts of Greek civil society that showed a clear refusal of this criminalization of criticism and dissent.

The EHF pays tribute to the civic opposition that made it possible to prevent this anachronistic proposal from being adopted and welcomes the decision not to reintroduce blasphemy in the criminal code, which was a threat to the country’s great progress in ending criminalisation of blasphemy.

In June 2019, the Greek government repealed the long-standing criminalisation of the “malicious blasphemy of God” and of “the Greek Orthodox Church or any other religion tolerated in Greece”, two blasphemy articles in its Criminal Code. This was a crucial step for freedom of expression in the country as expressed by the European Humanist Federation back then.

The EHF reaffirms its commitment to freedom of expression, including the right to criticise or mock religious dogmas, beliefs and institutions. It recalls that “blasphemy” and “insult to religion” laws contravene freedom of expression and are in violation of the international human rights framework.

Freedom of Thought Report 2019 – Greece and the world – Humanists International


A report on the human rights of non-religious people warns “the world is divided” on blasphemy and apostasy laws, “with many states still enforcing these laws, and several states actively tightening or introducing new ‘blasphemy’ legislation in the past few years”.

Launching today at the European Parliament in Brussels, The Freedom of Thought Report by Humanists International, now in its eighth annual edition, examines the legal and human rights situation for “humanists, atheists and the non-religious” around the world.

The 2019 edition celebrates the fact that eight countries have actually abolished ‘blasphemy’ laws in the past five years. But it also warns of a growing divide on the issue globally. 69 countries still retain such laws, and their penalties and prosecution are hardening in a number of states. States such as Saudi Arabia and Pakistan are noted as “perennial” blasphemy prosecutors. Despite the well-publicised release of Christian farm-worker Asia Bibi, the ongoing imprisonment of several accused atheists and many others in Pakistan, as well as extrajudicial violence against both humanists and religious minorities related to blasphemy accusations is condemned.

The Report also highlights a deterioration in other countries. Both Brunei and Mauritania have actually increased the penalties for ‘blasphemy’ and ‘apostasy’ in the past two years. Brunei’s new 2019 penal code renders blasphemy and apostasy, as well as other hudud crimes such as adultery and homosexuality, punishable by death. Mauritania introduced a mandatory death sentence for blasphemy and apostasy in April 2018. High-profile ‘blasphemy’ prosecutions are cited as cause for concern in Indonesia, as is the backlash against demonstrators protesting forced hijab in Iran, and prosecutions and intercommunal violence related to Hindutva beliefs demonstrates a deteriorating situation in India. Europe does not entirely escape criticism, despite the overall positive trend in the region, with Italy and Spain singled out for prosecutions against artists and protesters in recent years.

Humanists International president Andrew Copson comments:

“Blasphemy and apostasy laws are an injustice in themselves, but they also lend a false legitimacy to those who commit acts of murder and terrorism in their name. As our report notes, when governments prosecute under these laws it only exacerbates the problems of religious extremism. Repealing these laws as per the human rights treaty obligations that nearly all countries are signed up to must be a priority. It will not solve all the various other forms of discrimination against humanists and other religion or belief minorities that our report documents. But it will begin to de-legitimize the religious extremism that threatens so many societies across so much of the planet.”

More information about the Freedom of Thought Report

About Humanists International

Humanists International is the global representative body of the humanist movement, uniting a diversity of non-religious organisations and individuals. We want everyone to live a life of dignity in a world where universal human rights are respected and protected, and where states uphold secularism. We work to build, support and represent the global humanist movement, defending human rights, particularly those of non-religious people, and promoting humanist values world-wide.

The Online Edition and the Key Countries Edition

The Freedom of Thought Report is an online-first publication. The entire report is available for free at, with a page for every country in the world, interpretation, and a link to all the boundary condition data.

You can also download the Key Countries Edition 2019 (PDF) which contains the introductory material, as well as an overview of the data, and a small selection of country chapters.

Both on the website and in the Key Countries PDF you will find the Preface by Andrew Copson (President of Humanists International), Foreword by Mohamed Hisham (a victim of non-religious persectuion from Egypt), and Editorial Introduction by Bob Churchill (Editor of the Report).

Repeals of ‘blasphemy’ laws since 2015

The eight countries that have repealed ‘blasphemy’ laws in the past five years are Norway, Iceland, Malta, the Alsace-Moselle region of France, Denmark, Canada, New Zealand and Greece.

In addition, legislation is pending in Ireland, following a referendum in 2018 to remove the requirement for a ‘blasphemy’ law from the constitution.

Overall numbers on blasphemy and apostasy laws

With data provided for every country, the Freedom of Thought Report 2019 records that as of this October: “69 countries outlaw ‘blasphemy’ or criticism of religion under similar laws, 6 of those carrying a death penalty. Meanwhile at least 18 countries outlaw ‘apostasy’ (the mere fact, or announcing of the fact, of leaving or changing religion), 12 of those carrying a death penalty.”

All the applied boundary conditions, summary score and rankings for every country are available as open data via:


Greece is a unitary parliamentary republic on the edge of the Balkan Peninsula, often regarded as the birthplace of democracy in Europe and a catalyst to western civilisation. The country has seen steady economic, social and legal changes in recent years with leftist government attempts towards towards secularisation of the country. However, Greek Orthodox privilege still exists is still prevalent across the country and religion is still firmly woven into the fabric of major institutions. Financial crisis and the rise of far-right politics have been significant factors in the past several years.

Constitution and government

The constitution, other laws and policies protect freedom of thought, conscience and religion. Freedom of speech and press are protected under Article 14, ‘every person may express and propagate his thoughts orally, in writing and through the press in compliance with the laws of the State’. However the “blasphemy” law was abolished only in 2019. Article 3 of the constitution states that ‘the prevailing religion in Greece is that of the Eastern Orthodox Church of Christ’, recent governments have proposed for this Article to be amended to one emphasising ‘religious neutrality’

Orthodox Privilege

The government financially supports the Orthodox Church; for example, the government pays for the salaries and religious training of clergy, finances the maintenance of Orthodox Church buildings, and exempts from tax Orthodox Church’s revenues from properties it owns. However, the recent government has seen changes towards the relationship of state and religion, towards disestablishment.

Whilst state sponsorship of the Greek Orthodox religion is still entrenched, recent leftist governments have taken steps toward disestablishment of the Orthodox church.

The former government of Prime Minister Alexis Tsipras proposed changes to significantly reduce the role of the Orthodox Church in the public sector. The government announced to ‘free up’ 10,000 civil service roles occupied by the clerics of the church, however they would continue to pay the salary of clerics with a subsidy of €200 million annually. The government also proposed to introduce ‘religious neutrality’ in to the constitution. A government spokesperson informed that religious neutrality would not regard religions with greater value than others, thus attempting to remove any kind of ‘privilege’ from religions in the state. These changes and proposals were highly criticised by the religious conservatives who scrutinised the government for their lack of faith.

Education and children’s rights

Orthodox religious instruction in primary and secondary schools, at government expense, remains mandatory for all students during their 12 years of compulsory education. Although non-Orthodox students may exempt themselves, in practice public schools offer no alternative activity or non-Orthodox religious instruction for these children.

Until 2019, references to the student’s religious affiliation and citizenship were stated on school leaving certificates. As per decisions of the Data Protection Authority and the Supreme Administrative Court, this requirement has been removed. In addition there is no longer a mandatory reference to the non-Orthodox religion of child students who seek exemption from religious education, as they can now invoke reasons of conscience.

Family, Community and Society

Religion was and still is often assumed in Greek society with polls supporting the prevalence of the Eastern Orthodox religion. A 2005 poll revealed that 96.6% of the census were Orthodox Christian and only 2% identified as atheist. However, a more recent poll (2015) showed that this had changed significantly to 81.4% Orthodox Christians and 14.7% non-religious.

Greek atheists report that their previous affiliation with religious identity was forced onto them by family rather than existing from their own genuine beliefs. Despite a rise in non-religion, the Orthodox faith is still embedded in many activities and traditions of local communities. Some atheists claim that they still participate in communions, attend church and partake in other religious activities for the social benefits of bonding with family and friends rather than their beliefs in the religion.

There remain mandatory entries on birth certificates for the religion of the parents and the presumed religion of the child.

Freedom of expression, advocacy of humanist values

Greece is a free country with an open and vigorous parliamentary democracy, according to Freedom House, however “Ongoing concerns include corruption, discrimination against immigrants and minorities, and poor conditions for undocumented migrants and refugees.”

The rise of the far-right in recent years is cause for concern and has resulted in harassment and acts of violence or hatred.

In October 2019 humanists protested the harassment through parliamentary procedures of Panayote Dimitras, a human rights activist associated with Greek Helsinki Monitor and Humanist Union of Greece, by the president of a far-right nationalist party.

Blasphemy law abolished in 2019

After a number of high-profile blasphemy cases and international criticism, the “blasphemy” law was abolished in 2019.

Article 198 of the Greek Penal Code stated that “1. One who publicly and maliciously and by any means blasphemes God shall be punished by imprisonment for not more than two years; 2. Anyone, except as described in par.1, who displays publicly with blasphemy a lack of respect for things divine, is punished with up to 3 months in prison.”

Article 199 declared similar provisions against anyone who “blasphemes the Greek Orthodox Church or any other religion tolerable in Greece”, imprisonable for up to two years.

The ‘blasphemy’ law had been actively used to persecute individuals and groups for portraying, mocking or insulting the Orthodox religion in the form of art or on social media outlets (see “Highlighted cases”, below).

Human rights groups including the Humanist Union of Greece campaigned for the abolition of the ‘blasphemy’ law and it was removed from the constitution on 1 July 2019 as part of a package of measures to clean up the criminal code.

Highlighted cases

9 June 2012, three actors in the play “Corpus Christi” were arrested on the charge of blasphemy following a lawsuit filed by Greek Orthodox Bishop Seraphim of Piraeus. Then, in November, the Athens public prosecutor charged the organizers, producers and cast of the play with blasphemy. If convicted, they could face several months in prison. According to newspaper reports, Bishop Seraphim was accompanied to court by members of the neo-Nazi Golden Dawn party.

In late September, 2012, a man was arrested in Evia, Greece, on charges of posting “malicious blasphemy and religious insult on the known social networking site, Facebook”. The accused, 27-year-old Phillipos Loizos, had created a Facebook page for “Elder Pastitsios the Pastafarian”, playing on a combination of Elder Paisios, the late Greek-Orthodox monk revered as a prophet by some, and the Greek food pastitsio, a baked pasta dish made of ground beef and béchamel sauce. “Pastafarian” refers to the spoof religion of the Church of the Flying Spaghetti Monster, itself an intentional pun on aspects of Creationism. A manipulated image on the Facebook page depicted Elder Pastitsios with a pastitsio where the monk’s face would normally appear. Despite efforts from anti-blasphemy campaigners to abolish the law, Loizos faced the appeals court in 2017 and his sentence was only repealed due to being treated as a long-standing crime of misdemeanour.

On March 14th, 2013, Greek artist Dionysis Kavalieratos was tried in court on blasphemy charges for three of his Christian-themed cartoons that were displayed in a private Athens art gallery. The gallery owner was a co-defendant. He was acquitted

05/11/2019: Elected Mufti Serif convicted for usurping the functions of mufti, in defiance of related ECtHR convictions of Greece

It is unfortunate that they do not add that Greece has been convicted several times by the ECtHR for such judgments against the elected muftis and hence this judgment against Mufti Serif like a previous one against Mufti Mete and Imam Azizoğlu are violating Greece’s obligation to conform with the ECtHR case law.

One year after the killing of Julián Carrillo, the EU must act for human rights defenders in Mexico (Joint Public Statement)

Mexico: Joint Public Statement: One year after the killing of Julián Carrillo, the EU must act for human rights defenders in Mexico

24 October 2019

One year after the killing of Mexican human rights defender (HRD) Julián Carrillo, our organisations call for the European Union (EU) and its member states to step up efforts toward justice for his killing and to reinforce their support to HRDs throughout the country.

On 24 October 2018, indigenous environmental, land and territory defender, Julián Carrillo, was killed by unidentified armed men. Julián was a leader of Coloradas de la Virgen, a remote community belonging to the Rarámuri indigenous people in the Sierra Tarahumara in Chihuahua (northern Mexico).

The murder of Julián was a predictable tragedy, as he had long reported attacks and death threats for his public denunciation of illegal logging and mining as well as the violence of armed criminal groups in his community. Five of his family members, including his son, have also been killed. Many other indigenous leaders of Coloradas de la Virgen have faced threats, attacks, unfair trials and killings. In 2014, this situation led to the inclusion of Julián Carrillo and other community leaders and members of his organization, Alianza Sierra Madre A.C. (ASMAC), in Mexico’s National Protection Mechanism for human rights defenders.

Despite the arrest of two suspects in Julián Carrillo’s murder, his family remains at risk and the protection measures provided to his community are still not adapted to their collective culture nor have they addressed the root causes of the violence they face.

Julián’s killing is not an isolated case – the very same day, the journalist Gabriel Soriano Kuri was also killed in Guerrero state. While both murders were denounced by the EU, neither case has seen real progress toward justice one year on. So far in 2019, 23 murders of HRDs have been reported, three of whom were under the National Protection Mechanism.

Justice for the killing of Julián and other HRDs will be an urgent litmus test for human rights in Mexico, as progress on cases like these will be key to wider efforts to protect HRDs and promote their important work.

On 26 October 2018, the EU and Mexico held their most recent human rights dialogue, concluding it with a joint statement:

“The EU and Mexico strongly condemned all acts of aggression against human rights defenders and journalists. Both sides underlined their firm commitment to address the threats they face and to ensure they can fulfil their work with full independence. In this context, the EU and Mexico agreed on the importance of ensuring that mechanisms to protect human rights defenders, journalists and other vulnerable persons are fully resourced, effective and reliable.”

In this spirit and in line with the EU Guidelines on HRDs, we urge the EU and its member states to call on the Mexican authorities to:

  • Conduct a prompt, thorough and impartial investigation of Julián Carrillo’s killing, identifying and prosecuting those responsible for the murder, and likewise ensure justice for all other human rights defenders and journalists who have been killed or who face harassment and threats because of their work.
  • Take all protection measures possible to guarantee the safety of Julián Carrillo’s family members and the Coloradas de la Virgen community in accordance with their wishes and consent, including steps to address impunity and other root causes that allow attacks against defenders to happen.
  • Publicly recognise at the highest level, the legitimacy and importance of the work done by HRDs in the Sierra Tarahumara of Chihuahua and elsewhere in Mexico. Likewise, ensure explicit recognition of the importance of land, territory and environmental rights defenders, including in the protection of the environment.
  • Ensure that the National Protection Mechanism and other comprehensive and collective protection measures deliver meaningful protection to Mexican HRDs at risk.
  • Take steps to monitor and strengthen the National Protection Mechanism in line with recommendations in the analysis conducted by the United Nations High Commissioner for Human Rights.
  • Design and implement a comprehensive public policy for the protection of HRDs to effectively prevent future attacks against defenders and to protect those at risk. This policy should be based on a collective approach to both risk analysis and the choice of protection measures to be implemented.
  • Ensure the effective participation of indigenous peoples and affected communities in decisions about planning and implementing projects linked to the exploration and exploitation of natural resources.
  • Take all necessary steps to ratify the Escazú Agreement through the competent national bodies.

The EU and its member states should also act to:

  • Give timely and effective protection to HRDs at risk in Mexico, promote their work and follow up on the human rights concerns they raise.
  • In collaboration with the Mexican authorities, provide adequate financial support and full political backing to the National Protection mechanism to ensure that it functions effectively to protect HRDs countrywide.
  • Monitor the security situation of human rights defenders in Chihuahua, including follow up on the early warning system, visits to the field, meetings with HRDs and relevant authorities.
  • Follow up on the case of Julián Carrillo, including through trial observation, provision of protection and regular visits to Julián’s family, ASMAC and the Rarámuri community, in close consultation with them.
  • Ensure accountability and sustained follow up on the evaluation of the early warning system in Chihuahua to promote and protect HRDs, including high-level political backing and participation of Mexican authorities with decision-making capacity.
  • Raise individual cases of killings, threats and other attacks on HRDs and journalists in public statements at Brussels level to match concerns raised at local level; similarly ensure that these individual cases are raised in all EU and member state exchanges with Mexico up to highest level.
  • Fully use the opportunity of the forthcoming human rights dialogue and discussions around the EU-Mexico Global Agreement to explicitly address killings and attacks on HRDs in Mexico, in particular those working on land rights and the environment.

Amnesty International

EU-LAT Network

Front Line Defenders

German Network for Human Rights in Mexico

Greek Helsinki Monitor

International Service for Human Rights

Peace Brigades International Mexico

Protection International

World Organisation Against Torture (OMCT)

Σχόλια σε διαβούλευση για ποινικούς κώδικες

RACIST CRIMES WATCH - Παρατηρητηριο Ρατσιστικων Εγκληματων

18 Οκτωβρίου 2019, 11:39 | Παρατηρητήριο Ρατσιστικών Εγκλημάτων
[Αφορά το άρθρο 137Α “Βασανιστήρια”]

Είναι θετικό πως ενσωματώσατε δύο από τις συστάσεις της Επιτροπής του ΟΗΕ κατά των Βασανιστηρίων με την αντικατάσταση του όρου «μεθοδευμένη» με τον όρο «εσκεμμένη» και την προσθήκη πως υπάρχουν βασανιστήρια και όταν η επιλογή του παθόντος έχει γίνει λόγω συγκεκριμένων χαρακτηριστικών, όπως του φύλου, της θρησκείας κλπ.

Θα ήταν πάντως καλύτερα για το πρώτο να μπει η ορολογία από την επίσημη μετάφραση της Σύμβασης «ο όρος «βασανιστήρια» σημαίνει κάθε πράξη με την οποία, σωματικός ή ψυχικός πόνος ή έντονη οδύνη επιβάλλονται με πρόθεση σ’ ένα πρόσωπο»

Η Επιτροπή του ΟΗΕ κατά των Βασανιστηρίων όμως ζήτησε από την Ελλάδα να μην υπάρχει παραγραφή για τα αδικήματα αυτά. Αυτό πρέπει να συμπεριληφθεί ώστε να συμμορφωθεί η χώρα με την ανάλογη σύσταση.

Ζήτησε επίσης να αναφέρεται ρητά «εφ’ όσον ένας τέτοιας πόνος ή οδύνη επιβάλλονται από δημόσιο…

View original post 321 more words

Ανοικτή επιστολή 8 ΜΚΟ σε Πρωθυπουργό και βουλευτές και Δελτίο Τύπου για νομοσχέδιο του Υπουργείου Υγείας

Ανοικτή επιστολή στον Πρωθυπουργό και στους βουλευτές

Χανιά, Αθήνα, Δράμα,
Θεσσαλονίκη, Πάτρα, Σέρρες


7 Οκτωβρίου 2019

Ανοικτή επιστολή προς

τον κ. Κυριάκο Μητσοτάκη, Πρωθυπουργό της Ελληνικής Δημοκρατίας

τα μέλη της Βουλής των Ελλήνων

Αφορά τις «Ρυθμίσεις για τα προϊόντα καπνού» στο νομοσχέδιο του Υπουργείου Υγείας

Αξιότιμε κύριε Πρωθυπουργέ,

Αξιότιμα μέλη της Βουλής των Ελλήνων,

Οι Σύλλογοι, αστικοί μη-κερδοσκοπικοί οργανισμοί και οι ομάδες πολιτών που εκπροσωπούμε, αγωνίζονται για την προστασία από το παθητικό κάπνισμα, ιδίως από τον καπνό του τσιγάρου και των κάθε είδους καπνικών προϊόντων σε δημόσιους χώρους.

Το νομοσχέδιο που μόλις κατατέθηκε στη Βουλή περιλαμβάνει ρηξικέλευθες διατάξεις (κατάργηση της εξαίρεσης των κέντρων διασκέδασης, απαγόρευση σε ορισμένους υπαίθριους χώρους, εμπλοκή της ΕΛ.ΑΣ). Ωστόσο, οι εν λόγω διατάξεις κινδυνεύουν να μείνουν κενό γράμμα λόγω της πολύπλοκης διατύπωσης και των νομικών προβλημάτων που δημιουργούν αφού αλληλεπικαλύπτονται με άλλες ισχύουσες διατάξεις της τροποποιούμενης νομοθεσίας χωρίς να τις καταργούν ρητά. Αυτό αποκαλύπτει είτε άγνοια της νομοπαρασκευαστικής διαδικασίας είτε προχειρότητα – δεν θέλουμε να πιστέψουμε ότι υπήρχε δόλος.

Λυπούμαστε, που οι υπηρεσίες του Υπουργείου Υγείας κατά την διαμόρφωση της πρότασης του Σχεδίου Νόμου, δεν φρόντισαν να επικοινωνήσουν πρωτίστως με τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών που αγωνίζονται για την προστασία από το παθητικό κάπνισμα. 

Συγκρίνοντας το κείμενο που τέθηκε σε διαβούλευση με το νομοσχέδιο που κατατέθηκε διαπιστώνουμε ότι η διαδικασία της ήταν προσχηματική αφού δεν υιοθετήθηκε καμία από τις ουσιαστικές παρεμβάσεις. Επιπλέον, η έκθεση αξιολόγησης των συνεπειών είναι σαφώς ελλιπής (π.χ. δεν αναφέρεται σε ποσοτικά στοιχεία ούτε όσον αφορά τις αναμενόμενες επιπτώσεις στις δαπάνες υγείας από τον περιορισμό του καπνίσματος ούτε όσον αφορά τις επιπτώσεις στο περιβάλλον λόγω μείωσης των αποτσίγαρων).

Επισυνάπτουμε την επιστολή που απευθύναμε στον Υπουργό Υγείας με τα σχόλια μας όπως αναρτήθηκαν στην δημόσια διαβούλευση. Μέχρι σήμερα δεν έχουμε λάβει επιβεβαίωση λήψης ούτε τον προβλεπόμενο αριθμό πρωτοκόλλου. 

Ελπίζουμε ότι έστω και στη ύστατη αυτή στιγμή θα λάβετε υπόψη σας τις προτάσεις μας στην τελική μορφή του νόμου που θα ψηφιστεί. Επιπλέον ελπίζουμε ότι θα ζητήσετε τη βοήθειά μας, κατά τον σχεδιασμό των μέτρων εφαρμογής, τα οποία θα πρέπει οπωσδήποτε να περιλαμβάνουν κατά προτεραιότητα την θέσπιση πρακτικής διαδικασίας (και ανώνυμων) καταγγελιών (τηλεφωνικά και διαδικτυακά) καθώς και την δημοσιοποίηση των αποτελεσμάτων των ελέγχων.

Με εκτίμηση,

Ακολουθεί κατάλογος των συλλόγων, αστικών μη-κερδοσκοπικών οργανισμών και ομάδων πολιτών που υπογράφουν την παρούσα ανοικτή επιστολή:

Σύλλογος «Ακαπνίστας», Χανιά Δημήτρης Κοτζαμπασάκης, Παναγιώτης Αλεβαντής

Ομάδα Ενεργών Πολιτών Δράμας Δημήτριος Βέττος,
Ελληνικό Παρατηρητήριο των Συμφωνιών του Ελσίνκι (ΕΠΣΕ) Παναγιώτης Δημητράς,
Πανελλήνιος Σύλλογος «Προστασία από το παθητικό κάπνισμα» (Θεσσαλονίκη) Όμηρος Παπαδόπουλος,
Διαδικτυακή ομάδα «Ψυχαγωγία Χωρίς Καπνό!», Αστική Μη Κερδοσκοπική Εταιρεία «Μηνύματα Ζωής» με διακριτικό τίτλο «» Νίκος Πουλόπουλος,
Αντικαπνιστικός Σύλλογος Πάτρας-1986 Κωνσταντινος Τσαχρέλιας,
Αντικαπνιστικός Σύλλογος Νομού Σερρών Κωνσταντίνος Καλογιαννίδης,
Διαδικτυακές ομάδες «STOP στο Παθητικό Κάπνισμα», «Συνήγορος των ΑμεΑ» Ανδρέας Μπαρδάκης,

Εκτός από τις ηλεκτρονικές διευθύνσεις όλων που αναγράφονται πιο πάνω, τα τηλέφωνα βρίσκονται επίσης στη διάθεσή σας, εάν τα επιθυμείτε.

Κοινοποίηση:    Υπουργό Υγείας κ. Βασίλη Κικίλια (

Υφυπουργό Υγείας κ. Βασίλη Κοντοζαμάνη (

Υφυπουργό παρά τω πρωθυπουργώ κ. Άκη Σκέρτσο (

Συν.    Τα κυριότερα σημεία του νομοσχεδίου που επισημαίνονται ως προβληματικά


Επιστολή στον Υπουργό Υγείας της 1ης Οκτωβρίου 2019 με σχόλια στο Σχέδιο νόμου του Υπουργείου Υγείας με τίτλο «Σύσταση Εθνικού Οργανισμού Δημόσιας Υγείας (ΕΟΔΥ), Ρυθμίσεις για τα προϊόντα καπνού και άλλες διατάξεις του Υπουργείου Υγείας» ΜΕΡΟΣ Β΄ ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΚΑΠΝΟΥ

Τα κυριότερα σημεία του νομοσχεδίου που επισημαίνονται ως προβληματικά

ΜΕΡΟΣ Β΄ ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΚΑΠΝΟΥ του Νομοσχεδίου του Υπουργείου Υγείας με τίτλο «Σύσταση Εθνικού Οργανισμού Δημόσιας Υγείας (ΕΟΔΥ), Ρυθμίσεις για τα προϊόντα καπνού και άλλες διατάξεις του Υπουργείου Υγείας»

  • Δεν προβλέπεται ρητά

α)    ότι το κάπνισμα σε δημόσιους χώρους παραβιάζει τα ανθρώπινα δικαιώματα των μη καπνιστών, θέτει σε άμεσο κίνδυνο την υγεία τους, παραβιάζει τους κανονισμούς υγιεινής κι ασφάλειας στην εργασία και παρεμποδίζει τη συμμετοχή των ατόμων με σοβαρές χρονιές παθήσεις και των εγκύων γυναικών στην κοινωνική και επαγγελματική ζωή (βλέπε και σχετική ανακοίνωση του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών).

β)    ο υποχρεωτικός ορισμός υπεύθυνου κάθε δημόσιου χώρου ο οποίος να φέρει και ποινική ευθύνη για τις τυχόν παραβάσεις της νομοθεσίας (πρβλ. την νομοθεσία της Κύπρου και τις σχετικές οδηγίες εφαρμογής).

  1. Οι μόνες χρήσιμες τροποποιήσεις που είναι απαραίτητες αφορούν:

α)    Την εμπλοκή της Ελληνικής Αστυνομίας (αλλά και των υπηρεσιών αστυνόμευσης των Ενόπλων Δυνάμεων δηλ. Στρατονομία, Ναυτονομία, Αερονομία που δεν προβλέπεται). Ωστόσο, όχι με τον τρόπο που προβλέπει το νομοσχέδιο δηλ. με προσθήκη νέας παραγράφου 3 στο άρθρο 3, αλλά με την συμπλήρωση του σχετικού άρθρου που προβλέπει τις αρμόδιες ελεγκτικές αρχές (άρθρο 5 παράγραφος 3 τελευταία υπο-παράγραφος).

β)    Την απαγόρευση της κατανάλωσης καπνού στους υπαίθριους δημόσιους χώρους, ιδίως όπου συχνάζουν ανήλικοι. Ωστόσο, αυτό δεν απαιτεί αναγκαστικά νομοθετική ρύθμιση αλλά θα μπορούσε να επιβληθεί με απλή υπουργική απόφαση με βάση τον ισχύοντα νόμο (σχετικές προτάσεις είχαν υποβληθεί από τις υπηρεσίες στην προηγούμενη ηγεσία του Υπουργείου Υγείας αλλά δεν υιοθετήθηκαν). Δυστυχώς με το νομοσχέδιο η σχετική διάταξη του άρθρου 3 παρ. 1 στοιχείο η) καταργείται!

γ)    Την κατάργηση της εξαίρεσης για τα καζίνο και τα κέντρα διασκέδασης (λόγω της σχετικής απόφασης τους Συμβουλίου Επικρατείας).

  1. Θα μπορούσαν επίσης να γίνουν ορισμένες τροποποιήσεις για να διορθωθούν συγκεκριμένες ελλείψεις και αντιφάσεις της ισχύουσας νομοθεσίας που αφορούν:

δ)    Τους ανήλικους κάτω των 12 ετών όταν επιβαίνουν στα αυτοκίνητα με καπνιστές. Το άρθρο 3 η) έρχεται σε αντίθεση με το άρθρο 1 του τροποποιούμενου νόμου 3730/2008 και με το άρθρο 1 της Διεθνούς Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού (Νόμος 2101/1992) προβλέπει ότι «ανήλικοι είναι όποιοι δεν έχουν συμπληρώσει το δέκατο όγδοο έτος της ηλικίας τους».

ε)    Την συμπλήρωση του άρθρου 2 παρ 1 η) για την απαγόρευση της διαφήμισης με οπτικοακουστικά μέσα ή με τη χρήση δικτύων ηλεκτρονικών επικοινωνιών και μέσων κοινωνικής δικτύωσης.

στ)    Αν υιοθετηθεί τελικά η προσθήκη περί έρευνας αγοράς, θα πρέπει να συμπεριληφθεί και πρόταση σύμφωνα με την οποία θα απαγορεύεται ο δειγματισμός και η δωρεάν διάθεση καπνικών προϊόντων σε ανήλικους καθώς και σε εξωτερικούς, υπαίθριους και εσωτερικούς χώρους.

  1. Οι αλλαγές του νομοσχεδίου που δημιουργούν σύγχυση σε σχέση με ισχύουσες διατάξεις περιλαμβάνουν:

α)        Την προτεινόμενη αλλαγή του άρθρου 2 παρ. 1 στοιχείο στ) που συγκρούεται με το ισχύον άρθρο 3 παρ. 1 στοιχείο β).

β)    Την προτεινόμενη προσθήκη της (νέας) παραγράφου 2 στο άρθρο 3 («Ο Υπουργός Υγείας ασκεί την εποπτεία εφαρμογής των διατάξεων περί της ολικής απαγόρευσης του καπνίσματος στους δημόσιους χώρους και σε όλους τους χώρους παροχής εργασίας») που συγκρούεται με τη νομοθεσία περί υγιεινής και ασφάλειας στους χώρους εργασίας, η εφαρμογή της οποίας αποτελεί αντικείμενο των επιθεωρητών εργασίας του Σώματος Επιθεωρητών Εργασίας (ΣΕΠΕ) του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης (που περιλαμβάνεται στις αρμόδιες ελεγκτικές αρχές του άρθρου 5 παρ. 3). Οι σχετικές διατάξεις αποτελούν μέρος του ευρω-ενωσιακού κεκτημένου (οδηγίες 89/654/ΕΟΚ και 89/391/ΕΟΚ).

γ)    Την προτεινόμενη προσθήκη της (νέας) παραγράφου 4 στο άρθρο 3 που συγκρούεται με το ισχύον άρθρο 6 παρ. 6 το οποίο προβλέπει επιπλέον ότι για το ύψος του προστίμου πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η υποτροπή, τόσο για τους καπνιστές όσο και για τους υπεύθυνους των χώρων.

  1. Τέλος η αλλαγή που επιχειρείται με το άρθρο 19 του νομοσχεδίου για τα καπνικά μασώμενα προϊόντα αφορά στην πραγματικότητα, την παράταση της αναστολής ισχύος μόνο της παραγράφου 2 του άρθρου 15 (με την οποία απαγορεύεται η κυκλοφορία στην αγορά του καπνού μάσησης, του καπνού που λαμβάνεται από τη μύτη και των υποκατάστατων καπνού). Ωστόσο, η διατύπωση της προτεινόμενης τροποποίησης φαίνεται να παρατείνει κατά έξη μήνες και τις διατάξεις της παραγράφου 13 του άρθρου 17 (αφορά τις συσκευασίες των νέων προϊόντων καπνού) και του άρθρου 18β (αφορά την κυκλοφορία των ηλεκτρονικών τσιγάρων και περιεκτών επαναπλήρωσης με μη νικοτινούχο υγρό).

Ανεπίσημη επικαιροποιημένη κωδικοποίηση της ισχύουσας νομοθεσίας υπάρχει στη διεύθυνση


Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Δράμα,
Σέρρες, Πάτρα, Χανιά

7 Οκτωβρίου 2019

Δελτίο Τύπου

Για καλύτερη προστασία των πολιτών από το παθητικό κάπνισμα

Ας αρχίσουμε με μια λιτή και ρεαλιστική διαπίστωση «Το κάπνισμα σε δημόσιους χώρους παραβιάζει τα ανθρώπινα δικαιώματα των μη καπνιστών που υφίστανται τις συνέπειές του». Αυτή η πρόταση θα έπρεπε από μόνη της να κινητοποιήσει την κυβέρνηση να κάνει ό,τι περνά από το χέρι της για να προστατεύσει τους πολίτες από τον καπνό.

Αντ’ αυτού, έχουμε ένα πολύπλοκο και προβληματικό νομοσχέδιο με αλληλοσυγκρουόμενες διατάξεις που καταλήγουν να είναι ανεφάρμοστες. Το τελικό αποτέλεσμα θα είναι ο πολίτης να μείνει για άλλη μια φορά ανυπεράσπιστος μέσα από τη γνωστή διαδικασία της μετατόπισης ευθυνών σε μια θολή «αναρμοδιότητα». Χωρίς να αναφέρουμε τις πολύ πιθανές προσφυγές από όσους θεωρούν, αδικαιολόγητα, ότι έχουν συμφέρον από τη μη εφαρμογή του νόμου.

Αυτή η κατάσταση ώθησε οκτώ συλλόγους, αστικούς μη-κερδοσκοπικούς οργανισμούς και ομάδες πολιτών που αγωνίζονται για την προστασία από το παθητικό κάπνισμα, να γράψουν στον Υπουργό Υγείας και στη συνέχεια στον Πρωθυπουργό και τους βουλευτές επισημαίνοντας τα προβλήματα του νομοσχεδίου που κατατέθηκε στη Βουλή σχετικά και με τις «Ρυθμίσεις για τα προϊόντα καπνού» (βλ. συνημμένα).

Να ξεκαθαρίσουμε προς αποφυγήν παρεξηγήσεων ότι συμφωνούμε ανεπιφύλακτα επί της αρχής με το νομοσχέδιο, το οποίο περιλαμβάνει ρηξικέλευθες διατάξεις (κατάργηση της εξαίρεσης των κέντρων διασκέδασης, απαγόρευση σε ορισμένους υπαίθριους χώρους, εμπλοκή της ΕΛ.ΑΣ.). Ωστόσο, το μεγάλο πρόβλημα είναι η εφαρμογή και οι προτεινόμενες διατάξεις κινδυνεύουν να μείνουν ξανά κενό γράμμα. Κι αυτό λόγω της πολύπλοκης διατύπωσης και των νομικών προβλημάτων που δημιουργούν, αφού αλληλεπικαλύπτονται με άλλες ισχύουσες διατάξεις της τροποποιούμενης νομοθεσίας χωρίς να τις καταργούν ρητά. Κάτι που αποκαλύπτει είτε άγνοια της νομοπαρασκευαστικής διαδικασίας είτε προχειρότητα – δεν θέλουμε να πιστέψουμε ότι υπήρχε δόλος.

Επιπλέον, το Υπουργείο συνέταξε το νομοσχέδιο και προχώρησε στην διαβούλευση χωρίς να έχει προηγηθεί συζήτηση με εκπροσώπους οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών που αγωνίζονται για την προστασία από το παθητικό κάπνισμα αλλά ούτε και της συμβουλευτικής επιτροπής υπό τον καθ. Παν. Μπεχράκη η οποία δεν έχει ακόμη συσταθεί επίσημα.

Η σύγκριση του κειμένου που τέθηκε σε διαβούλευση με το νομοσχέδιο που κατατέθηκε αποκαλύπτει ότι δεν υιοθετήθηκε ΚΑΜΙΑ από τις ουσιαστικές παρεμβάσεις όσων συμμετείχαν στη διαβούλευση. Επιπλέον, η έκθεση αξιολόγησης των συνεπειών είναι σαφώς ελλιπής (π.χ. δεν αναφέρεται σε ποσοτικά στοιχεία ούτε όσον αφορά τις αναμενόμενες επιπτώσεις στις δαπάνες υγείας από τον περιορισμό του καπνίσματος ούτε όσον αφορά τις επιπτώσεις στο περιβάλλον λόγω μείωσης των αποτσίγαρων).

Ελπίζουμε ότι έστω και στη ύστατη αυτή στιγμή η πολιτική ηγεσία θα λάβει υπόψη της τις προτάσεις μας στην τελική μορφή του νόμου που θα ψηφιστεί. Επιπλέον ελπίζουμε ότι θα ζητηθεί η βοήθειά μας, κατά τον σχεδιασμό των μέτρων εφαρμογής, τα οποία θα πρέπει οπωσδήποτε να περιλαμβάνουν κατά προτεραιότητα τη θέσπιση πρακτικής διαδικασίας (και ανώνυμων) καταγγελιών (τηλεφωνικά και διαδικτυακά) καθώς και την δημοσιοποίηση των αποτελεσμάτων των ελέγχων.

Σύλλογος «Προστασία από το παθητικό κάπνισμα» (Θεσσαλονίκη) Διαδικτυακές ομάδες «STOP στο Παθητικό Κάπνισμα», «Συνήγορος των ΑμεΑ»
Αντικαπνιστικός Σύλλογος Πάτρας – 1986 Ομάδα Ενεργών Πολιτών Δράμας
Διαδικτυακή ομάδα «Ψυχαγωγία Χωρίς Καπνό!», ΑΜΚΕ «Μηνύματα Ζωής» με διακριτικό τίτλο «» Ελληνικό Παρατηρητήριο των Συμφωνιών του Ελσίνκι (ΕΠΣΕ)
Αντικαπνιστικός Σύλλογος Νομού Σερρών Σύλλογος «Ακαπνίστας» (Χανιά)


  1. Τα κυριότερα σημεία του νομοσχεδίου που επισημαίνονται ως προβληματικά
  2. Ανοικτή επιστολή προς τον κ. Κυριάκο Μητσοτάκη, Πρωθυπουργό της Ελληνικής Δημοκρατίας και τα μέλη της Βουλής των Ελλήνων – Αφορά τις Ρυθμίσεις για τα προϊόντα καπνού στο νομοσχέδιο του Υπουργείου Υγείας