ΘΕΜΑ: Υλοποίηση των συστάσεων του ΟΗΕ για τα ατομικά και πολιτικά Δικαιώματα
Η Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ, στο πλαίσιο της 3ης περιοδικής της έκθεσης για την Ελλάδα, δημοσίευσε στις 07/11/2024 τις καταληκτικές παρατηρήσεις και συστάσεις της για τη χώρα μας.
Καταρχάς, η Επιτροπή Ανθρώπινων Δικαιωμάτων αξιολόγησε ως σοβαρότερα προβλήματα που απαιτούν κατά προτεραιότητα αντιμετώπιση:
1. Τη χρήση υπερβολικής και θανατηφόρας βίας από την αστυνομία και άλλους αξιωματούχους επιβολής του νόμου, ιδιαίτερα κατά ειρηνικών διαδηλωτών και δημοσιογράφων, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης δακρυγόνων, χημικών ερεθιστικών ουσιών, κανονιών νερού και χειροβομβίδων κρότου-λάμψης, προκαλώντας σοβαρούς τραυματισμούς, αστυνομική βία,
2. Τις «επαναπροωθήσεις» (pushbacks) στα θαλάσσια και χερσαία σύνορα της Ελλάδας, με υπερβολική χρήση βίας και κακομεταχείριση, και
3. Τις εκστρατείες συκοφαντικής δυσφήμισης, εκφοβισμού, παρενόχλησης και απειλών, τη νομική παρενόχληση και τις ποινικές διώξεις των υπερασπιστών ανθρώπινων δικαιωμάτων.
Για τα τρία αυτά θέματα, η Επιτροπή ζήτησε από την Ελλάδα την άμεση και διεξοδική διερεύνηση των καταγγελιών από ανεξάρτητες αρχές και την κατάλληλη ποινική καταδίκη των δραστών με παράλληλη επαρκή αποζημίωση των θυμάτων ή/και των οικογενειών τους, την υιοθέτηση νομοθεσίας και πολιτικών για την προστασία των υπερασπιστών των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και τη διασφάλιση των δικαιωμάτων τους, καθώς και την υποβολή ενδιάμεσης έκθεσης μέχρι τις 8 Νοεμβρίου 2027 για την εφαρμογή των συστάσεων αυτών.
Οι άλλες συστάσεις της Επιτροπής του ΟΗΕ αφορούν διαφθορά, Ρομά, ΛΟΑΤΚΙ, βία κατά γυναικών και γυναικοκτονίες, εμπορία ανθρώπων, ανιθαγένεια, συνθήκες κράτησης, ψυχιατρεία, αντιρρησίες συνείδησης, ελευθερίες έκφρασης, συνάθροισης και συνεταιρίζεσθαι και μειονότητες, για τις οποίες θα υποβληθεί έκθεση το 2031.
Η Επιτροπή εκφράζει σοβαρές ανησυχίες για όλα αυτά τα θέματα και μεταξύ άλλων ζητά:
– Νομοθετικά και θεσμικά μέτρα για τη διασφάλιση της προστασίας των πληροφοριοδοτών (whistleblowers) από αντίποινα, νομικά και πρακτικά.
– Πρόληψη και εξάλειψη κάθε μορφής διακρίσεων και περιθωριοποίησης κατά των Ρομά.
– Διεξοδική διερεύνηση καταγγελιών για βία που υποκινείται από το σεξουαλικό προσανατολισμό ή την ταυτότητα φύλου του θύματος.
– Άμεση και διεξοδική διερεύνηση όλων των περιπτώσεων βίας κατά των γυναικών, συμπεριλαμβανομένης της ενδοοικογενειακής βίας, με κατάλληλη τιμωρία των δραστών και αποτελεσματική πρόσβαση των θυμάτων σε αποτελεσματικά ένδικα μέσα και απαραίτητη νομική, ιατρική, οικονομική και ψυχολογική υποστήριξη, καθώς και εξέταση του ενδεχόμενου τροποποίησης του Ποινικού Κώδικα για να ποινικοποιήσει ειδικά τη γυναικοκτονία
– Άμεση και διεξοδική διερεύνηση όλων των υποθέσεων εμπορίας ανθρώπων, με κατάλληλη τιμωρία των δραστών και πλήρη αποκατάσταση των θυμάτων, συμπεριλαμβανομένης της κατάλληλης αποζημίωσης και επανένταξης.
– Διασφάλιση ότι όλα τα παιδιά που γεννιούνται στην Ελλάδα, ιδιαίτερα για παιδιά που γεννήθηκαν από ανιθαγενείς γονείς, είναι εγγεγραμμένα και λαμβάνουν επίσημο πιστοποιητικό γέννησης.
– Βελτίωση των συνθηκών κράτησης και διασφάλιση ότι οι αιτούντες άσυλο, οι πρόσφυγες και οι μετανάστες αντιμετωπίζονται με αξιοπρέπεια και ανθρωπιά σε όλους τους χώρους στέρησης της ελευθερίας.
– Βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης και θεραπευτικής μεταχείρισης σε δημόσιες εγκαταστάσεις περίθαλψης για άτομα σε ψυχιατρικά ιδρύματα και ενίσχυση της ανεξάρτητης παρακολούθησης των ψυχιατρικών ιδρυμάτων και των μηχανισμών διερεύνησης των καταγγελιών.
– Εναλλακτική θητεία προσβάσιμη σε όλους τους αντιρρησίες συνείδησης που δεν θα είναι τιμωρητική ή μεροληπτική ως προς τη φύση, το κόστος ή τη διάρκειά της.
– Αποτελεσματική αποτροπή και καταπολέμηση πράξεων παρενόχλησης, εκφοβισμού και βίας κατά δημοσιογράφων και εργαζομένων στα μέσα ενημέρωσης.
– Τροποποίηση του Ν. 4703/2020, ώστε όλα τα άτομα να απολαμβάνουν πλήρως το δικαίωμα στην ελευθερία της συνάθροισης, συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος της αυθόρμητης συνάθροισης.
– Εγγύηση, νομικά και πρακτικά, της αποτελεσματικής άσκησης του δικαιώματος της ελευθερίας του συνεταιρίζεσθαι ώστε τυχόν περιορισμοί να είναι πλήρως συμβατοί με το άρθρο 22 του Συμφώνου, και λήψη κατάλληλων μέτρων για τη διασφάλιση ασφαλούς και ευνοϊκού περιβάλλοντος για τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών.
– Διασφάλιση ότι όλα τα άτομα που ανήκουν σε εθνοτικές, θρησκευτικές ή γλωσσικές μειονότητες, προστατεύονται αποτελεσματικά από κάθε μορφή διάκρισης και μπορούν να απολαμβάνουν πλήρως τα δικαιώματά τους που προβλέπει το Σύμφωνο.
– Ευρεία διάδοση του Συμφώνου για τα Ατομικά και Πολιτικά Δικαιώματα, του Προαιρετικού Πρωτόκολλου, της τρίτης περιοδικής έκθεσης της Ελλάδας και των καταληκτικών παρατηρήσεων της Επιτροπής, καθώς και διασφάλιση ότι η περιοδική έκθεση της Ελλάδας και οι καταληκτικές παρατηρήσεις της Επιτροπής θα μεταφραστούν στα ελληνικά.
– Δημοσίευση και εφαρμογή των Διαπιστώσεων (Views) της Επιτροπής, ιδίως όσον αφορά στις προσφυγές Καλαμιώτη κατά Ελλάδας (1486/2006), Νικόλα Κατσαρή κατά Ελλάδας (1558/2007) και Γεωργόπουλος κ.ά. κατά Ελλάδας (1799/2008) με καταβολή αποζημίωσης στα θύματα (Ρομά) που δικαιώθηκαν.
Ερωτώνται οι κ.κ. Υπουργοί, στο μέτρο των αρμοδιοτήτων τους:
Ποια συγκεκριμένα μέτρα πήραν ή σχεδιάζουν να πάρουν και με ποιο χρονοδιάγραμμα για την εφαρμογή καθεμιάς από τις συστάσεις της Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ και με δεδομένο ότι αναμένεται η χώρα μας να καταλάβει τη θέση του Μη Μόνιμου Μέλους του ΣΑ του ΟΗΕ;
Ειδικότερα, με δεδομένο πως καταγγελίες για αστυνομική βία, επαναπροωθήσεις και παρενόχληση και διώξεις υπερασπιστών ανθρώπινων δικαιωμάτων, με παράλληλη ατιμωρησία, έχουν γίνει πρόσφατα από πλείστους διεθνείς και εγχώριους φορείς, προτίθεται η κυβέρνηση να ζητήσει από την Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου να αναθέσει σε ένα ή περισσότερους Αντεισαγγελείς τη διερεύνηση των καταγγελιών αυτών, ώστε στη συνέχεια να ενημερώσει τους διεθνείς φορείς, το ΕΔΔΑ και τις Ανεξάρτητες Αρχές για τα σχετικά αποτελέσματα;
Επίσης, δεδομένου πως και τον Φεβρουάριο του 2024 η Επιτροπή του ΟΗΕ για την Εξάλειψη των Διακρίσεων κατά των Γυναικών όπως τώρα και η Επιτροπή Ανθρώπινων Δικαιωμάτων κάλεσαν την Ελλάδα να προχωρήσει στην ποινικοποίηση της γυναικοκτονίας, εξετάζει η κυβέρνηση την εφαρμογή των δύο αυτών συστάσεων όπως και την προσθήκη του φύλου στο Άρθρο 82Α «Έγκλημα με ρατσιστικά χαρακτηριστικά ή σε βάρος ανηλίκου ή αδυνάμου προσώπου»;
Πώς έκανε ή προγραμματίζει να κάνει άμεσα η Κυβέρνηση την έγκαιρη διάχυση των συστάσεων στους αρμόδιους κρατικούς φορείς σε όλα τα επίπεδα (εθνικό, περιφερειακό και δημοτικό), ιδίως στην Κυβέρνηση, το κοινοβούλιο και το δικαστικό σώμα, καθώς και τη δημοσίευση των Διαπιστώσεων της Επιτροπής στις προσφυγές που εκδικάστηκαν από αυτήν παράλληλα με την καταβολή αποζημιώσεων στα θύματα (Ρομά) που δικαιώθηκαν;
Οι Ερωτώσες Βουλεύτριες και οι Ερωτώντες Βουλευτές
Το Ελληνικό Παρατηρητήριο των Συμφωνιών του Ελσίνκι (ΕΠΣΕ) με μεγάλη ικανοποίηση διαπίστωσε πως τα βασικά θέματα που τόνισε στις εκθέσεις και παρουσιάσεις του στην Επιτροπή υιοθετήθηκαν στις συστάσεις της προς την Ελλάδα, ενώ παράλληλα η Επιτροπή έκανε ρητή αναφορά στις διώξεις του Εκπροσώπου του ΕΠΣΕ Παναγιώτη Δημητρά: το πλήρες κείμενό τους σε μετάφραση του ΕΠΣΕ είναι διαθέσιμο στην ανάρτηση Επιτροπή ΟΗΕ για την Εξάλειψη των Φυλετικών Διακρίσεων: Καταληκτικές παρατηρήσεις και συστάσεις για την Ελλάδα.
Α. Επείγουσες προτεραιότητες: παραβιάσεις δικαιωμάτων μεταναστών εργαζομένων, καθώς και αιτούντων άσυλο και προσφύγων κατά τις επαναπροωθήσεις ή στις δομές κράτησης
Όπως κάθε Επιτροπή του ΟΗΕ, η Επιτροπή του ΟΗΕ για την Εξάλειψη των Φυλετικών Διακρίσεων αξιολόγησε ως σοβαρότερα προβλήματα που απαιτούν κατά προτεραιότητα αντιμετώπιση και για αυτό ζήτησε από την Ελλάδα υποβολή ενδιάμεσης έκθεσης μέχρι τις 10 Δεκεμβρίου 2025 για την εφαρμογή των συστάσεών της για την καταπολέμηση της κακοποίησης και εκμετάλλευσης των μεταναστών εργαζομένων, και για τη διεξαγωγή αποτελεσματικών, ενδελεχών και αμερόληπτων ερευνών για όλες τις αναφορές για κακοποίηση και παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ιδίως περιπτώσεις αναγκαστικής επιστροφής, επαναπροώθησης, υπερβολικής χρήσης δύναμης και βίας και σκληρής, απάνθρωπης και ταπεινωτικής μεταχείρισης που διαπράττεται από αξιωματούχους επιβολής του νόμου κατά των μεταναστών, προσφύγων και αιτούντων άσυλο, ιδιαίτερα εκείνων που στερούνται την ελευθερία τους, δίωξη και επαρκή τιμωρία όσων καταδικαστούν με ποινές ανάλογες με τα αδικήματα και παροχή στα θύματα επαρκούς αποκατάστασης και υποστήριξης. Οι σχετικές συστάσεις:
“Η Επιτροπή συνιστά στο συμβαλλόμενο κράτος να ενισχύσει τις προσπάθειές του για την καταπολέμηση της κακοποίησης και εκμετάλλευσης των μεταναστών εργαζομένων, μεταξύ άλλων με την αξιολόγηση και την αναθεώρηση του πλαισίου απασχόλησης των μεταναστών εργαζομένων για να μειώσει την ευαλωτότητά τους σε κακοποίηση και εκμετάλλευση, ιδιαίτερα από τους εργοδότες τους. Συνιστά επίσης στο συμβαλλόμενο κράτος να υιοθετήσει μέτρα για να εξασφαλίσει την πρόσβαση των μεταναστών εργαζομένων στη δικαιοσύνη, ανεξάρτητα από το καθεστώς τους, συμπεριλαμβανομένης της δωρεάν νομικής βοήθειας, και να διεξάγει εκστρατείες ευαισθητοποίησης των μεταναστών εργαζομένων σχετικά με τα δικαιώματά τους και τα υφιστάμενα ένδικα μέσα.”
“Η Επιτροπή συνιστά στο συμβαλλόμενο κράτος να σταματήσει την πρακτική των ομαδικών απελάσεων και επαναπροωθήσεων, να παρέχει πρόσβαση στο έδαφός του σε άτομα που χρειάζονται διεθνή προστασία και να σέβεται πλήρως την αρχή της μη επαναπροώθησης, να διεξάγει αποτελεσματικές, ενδελεχείς και αμερόληπτες έρευνες για όλες τις αναφορές για κακοποίηση και παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ιδίως περιπτώσεις αναγκαστικής επιστροφής, επαναπροώθησης, υπερβολικής χρήσης δύναμης και βίας και σκληρής, απάνθρωπης και ταπεινωτικής μεταχείρισης που διαπράττεται από αξιωματούχους επιβολής του νόμου κατά των μεταναστών, προσφύγων και αιτούντων άσυλο, ιδιαίτερα εκείνων που στερούνται την ελευθερία τους, να υπάρχει δίωξη και επαρκή τιμωρία όσων καταδικαστούν με ποινές ανάλογες με τα αδικήματα και παροχή στα θύματα επαρκούς αποκατάστασης και υποστήριξης·”
Β. Έμφαση στην επόμενη έκθεση σε μειονότητες και Ρομά, ρατσιστική στοχοποίηση και ρατσιστική αστυνομική βία
Για όλα τα άλλα θέματα, η Ελλάδα πρέπει να υποβάλει έκθεση έως τις 18 Ιουλίου 2028, λαμβάνοντας υπόψη τη ρητή αναφορά της Επιτροπής στην ιδιαίτερη σημασία των συστάσεων που αφορουν την κατάσταση των μειονοτήτων, τη ρατσιστική στοχοποίηση (racial profiling) και αστυνομική βία με ρατσιστικά κίνητρα, καθώς και την κατάσταση των Ρομά για τα οποία η Επιτροπή ζητά από την Ελλάδα να παράσχει λεπτομερείς πληροφορίες σχετικά με τα συγκεκριμένα μέτρα που λαμβάνονται για την εφαρμογή αυτών των συστάσεων. Οι σχετικές συστάσεις:
“Η Επιτροπή ανησυχεί ότι η έλλειψη αναγνώρισης βάσει του νομοθετικού πλαισίου των εθνοτικών και εθνοθρησκευτικών μειονοτικών ομάδων, καθώς και της μουσουλμανικής εθνοθρησκευτικής μειονοτικής ομάδας στη Ρόδο και στην Κω, στερεί το δικαίωμά τους στον αυτοπροσδιορισμό και ενδέχεται να περιορίζει την απόλαυση των δικαιωμάτων τους που προστατεύονται από τη Σύμβαση, όπως τα δικαιώματα διατήρησης της γλώσσας, του πολιτισμού και των ελευθεριών θρησκείας και του συνεταιρίζεσθαι. Η Επιτροπή συνιστά στο συμβαλλόμενο κράτος να επανεξετάσει το νομοθετικό του πλαίσιο για την αναγνώριση των εθνοτικών και εθνοθρησκευτικών μειονοτικών ομάδων σύμφωνα με το δικαίωμα του αυτοπροσδιορισμού, ώστε να διασφαλιστεί η πλήρης απόλαυση των δικαιωμάτων τους χωρίς διακρίσεις. Η Επιτροπή επαναλαμβάνει επίσης ότι η Συνθήκη της Λωζάννης δεν απαγορεύει τη θεώρηση άλλων ομάδων ως μειονοτήτων ούτε εμποδίζει τα άτομα που ανήκουν σε διάφορες εθνοτικές ομάδες να ασκούν το δικαίωμά τους στον αυτοπροσδιορισμό. Επιπλέον, καλεί το συμβαλλόμενο κράτος να εκτελέσει τις σχετικές αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.”
“η Επιτροπή συνιστά στο συμβαλλόμενο κράτος (α) να θεσπίσει νομοθεσία που να απαγορεύει ρητά τη ρατσιστική στοχοποίηση (racial profiling) από υπαλλήλους επιβολής του νόμου κατά τη διάρκεια αστυνομικών στάσεων και άλλων αστυνομικών επιχειρήσεων, (β) να διεξάγει ταχείες, εμπεριστατωμένες και αμερόληπτες έρευνες για όλες τις καταγγελίες για ρατσιστική στοχοποίηση (racial profiling), αστυνομική βία με ρατσιστικά κίνητρα και υπερβολική χρήση βίας από υπαλλήλους των αρχών επιβολής του νόμου, μεταξύ άλλων με την ενίσχυση της αρμοδιότητας του Συνηγόρου του Πολίτη και τη διάθεση επαρκών πόρων, και να διασφαλίσει ότι οι φερόμενοι ως δράστες διώκονται και, σε περίπτωση καταδίκης, τιμωρούνται με τις κατάλληλες κυρώσεις και ότι τα θύματα ή οι οικογένειές τους λαμβάνουν επαρκείς μορφές αποζημίωσης, και (γ) να συλλέξει και να συμπεριλάβει στην επόμενη περιοδική του έκθεση πληροφορίες σχετικά με καταγγελίες για ρατσιστική στοχοποίηση (racial profiling), αστυνομική βία με ρατσιστικά κίνητρα και υπερβολική χρήση βίας από υπαλλήλους των αρχών επιβολής του νόμου, σχετικά με έρευνες, διώξεις, καταδίκες και κυρώσεις, καθώς και σχετικά με τις αποζημιώσεις που παρέχονται στα θύματα.”
“Η Επιτροπή συνιστά στο συμβαλλόμενο κράτος (α) Εφαρμογή της Εθνικής Στρατηγικής και του Σχεδίου Δράσης για την Κοινωνική Ένταξη των Ρομά (2021–2030) (…) (β) Εφαρμογή όλων των ολοκληρωμένων τοπικών σχεδίων δράσης· (γ) Καταπολέμηση των διαρθρωτικών διακρίσεων και αποθάρρυνση του στιγματισμού και των στερεοτύπων εναντίον των κοινοτήτων των Ρομά (…) (ε) (…) οι Ρομά που πέφτουν θύματα διακρίσεων να έχουν πρόσβαση σε αποτελεσματικά ένδικα μέσα (…) παροχή εκπαίδευσης σε θέματα Ρομά στους αστυνομικούς και δικαστικούς λειτουργούς και στους δημοσιογράφους, και εκστρατείες ευαισθητοποίησης για την προώθηση της ταυτότητας και του πολιτισμού των Ρομά (στ) Λήψη των αναγκαίων μέτρων για τον τερματισμό της ακραίας φτώχειας μεταξύ των κοινοτήτων των Ρομά. (ζ) Να σταματήσουν οι αναγκαστικές εξώσεις των Ρομά, συμπεριλαμβανομένης και μέσω νομιμοποίησης των άτυπων οικισμών, ή παροχή στις οικογένειες και στα άτομα που επηρεάζονται εναλλακτική κατάλληλη στέγαση και αποζημίωση. (η) Αύξηση του ποσοστού απασχόλησης μεταξύ των Ρομά, (θ) Τερματισμός του de facto διαχωρισμού στα σχολεία και εντατικοποίηση των προσπαθειών για τη διασφάλιση της πρόσβασης των παιδιών Ρομά στην ποιοτική και χωρίς αποκλεισμούς εκπαίδευση (…)”
Γ. Διώξεις υπερασπιστών ανθρώπινων δικαιωμάτων
Η Επιτροπή κατά την εξέταση της Ελλάδας αναφέρθηκε και στις διώξεις υπερασπιστών ανθρώπινων δικαιωμάτων και ειδικότερα του Εκπροσώπου του ΕΠΣΕ Παναγιώτη Δημητρά και περιέλαβε στις καταληκτικές παρατηρήσεις το ακόλουθο κείμενο [με μάυρα γράμματα η αναφιρά στις διώξεις του Παναγιώτη Δημητρά και στις μηνύσεις που έχει υποβάλει για τις διώξεις αυτές]:
“η Επιτροπή ανησυχεί για τις αναφορές ότι μέλη οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ακτιβιστές αποτελούν στόχο εκφοβισμού, παρενόχλησης και απειλών ως συνέπεια του έργου τους για την προώθηση και την προστασία των δικαιωμάτων των μεταναστών, των αιτούντων άσυλο και των προσφύγων. Παρά την εξήγηση της αντιπροσωπείας σχετικά με την αρχή της μη παρέμβασης σε εκκρεμή δικαστική υπόθεση, η Επιτροπή ανησυχεί περαιτέρω για αναφορές νομικής παρενόχλησης και ταξιδιωτικές απαγορεύσεις και δέσμευση περιουσιακών στοιχείων σε υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και μέλη οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών ως συνέπεια του έργου τους. (…) Συνιστά επίσης στο συμβαλλόμενο κράτος να διεξάγει αποτελεσματικές, ενδελεχείς και αμερόληπτες έρευνες για όλες τις αναφερόμενες περιπτώσεις εκφοβισμού και παρενόχλησης και απειλών κατά υπερασπιστών των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ακτιβιστών και μελών οργανώσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων που εργάζονται για την προώθηση και την προστασία των δικαιωμάτων των μεταναστών, των αιτούντων άσυλο και των προσφύγων.“
Δ. Οι υπόλοιπες συστάσεις
Οι άλλες συστάσεις της Επιτροπής του ΟΗΕ αφορούν εκτεταμένες φυλετικές διακρίσεις, ρατσιστική ρητορική μίσους και εγκλήματα μίσους, καθώς και για διάδοση αρνητικών στερεοτύπων για μέλη ομάδων ευάλωτων σε φυλετικές διακρίσεις, ανεπάρκεια αντιρατσιστικής νομοθεσίας και διερεύνησης των φυλετικών διακρίσεων και των εγκλημάτων μίσους, το Εθνικό Σχέδιο Δράσης κατά του Ρατσισμού και της Μισαλλοδοξίας, συνθήκες διαβίωσης και ανθρώπινα δικαιώματα αιτούντων άσυλο, ανιθαγενείς, καθώς και τη διαθεσιμότητα των εκθέσεων της Ελλάδας και των καταληκτικών παρατηρήσεων της Επιτροπής.
Η Επιτροπή εκφράζει σοβαρές ανησυχίες για όλα αυτά τα θέματα και μεταξύ άλλων ζητά:
επανεξέταση νομοθετικού πλαισίου, ιδίως Ποινικού Κώδικα, ώστε να ποινικοποιήσει ρητά τη ρατσιστική ρητορική μίσους και τα εγκλήματα μίσους,
διασφάλιση αποτελεσματικής και ουσιαστικής διαβούλευσης και συμμετοχής των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών που εργάζονται για τα δικαιώματα των ατόμων που ανήκουν σε ομάδες ευάλωτες στις φυλετικές διακρίσεις, όπως οι εθνοτικές και εθνοθρησκευτικές μειονοτικές ομάδες, ιδίως οι Ρομά, και οι μη πολίτες, όπως οι μετανάστες εργαζόμενοι, οι μετανάστες χωρίς χαρτιά, οι αιτούντες άσυλο, οι πρόσφυγες και οι ανιθαγενείς, ιδίως σε σχέση με την ανάπτυξη, την παρακολούθηση και την εφαρμογή των πολιτικών, στην υιοθέτηση του νέου εθνικού σχεδίου δράσης για την καταπολέμηση του ρατσισμού,
καταπολέμηση των φυλετικών διακρίσεων και των εγκλημάτων μίσους, μεταξύ άλλων με τη διασφάλιση της αποτελεσματικής εφαρμογής του νομοθετικού της πλαισίου, ιδίως του άρθρου 82Α του Ποινικού Κώδικα, ενίσχυση του συστήματος συλλογής δεδομένων σχετικά με καταγγελίες για φυλετικές διακρίσεις και εγκλήματα μίσους, ιδίως με διασφάλιση διαθεσιμότητας στατιστικών στοιχείων σχετικά με καταγγελίες για φυλετικές διακρίσεις και εγκλήματα μίσους και σχετικά με έρευνες και διώξεις που έχουν αναληφθεί, καταδικαστικές αποφάσεις που έχουν εκδοθεί και κυρώσεις που έχουν επιβληθεί,
παρακολούθηση της εξάπλωσης της ρατσιστικής ρητορικής μίσους στο Διαδίκτυο και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και σε στενή συνεργασία με το Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης και λήψη αποτελεσματικών μέτρων για τη διασφάλιση της δημόσια καταδίκη της ρατσιστικής ρητορικής μίσους και αποστασιοποίηση από τη ρατσιστική ρητορική μίσους από δημόσια πρόσωπα, συμπεριλαμβανομένων των πολιτικών, και διασφάλιση ότι οι πράξεις αυτές διερευνώνται και τιμωρούνται δεόντως,
βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης στα κέντρα υποδοχής και ταυτοποίησης, πρόσβαση και απόλαυση χωρίς διακρίσεις των αιτούντων άσυλο στα δικαιωματά τους, και συλλογή δεδομένων για μηνύσεις για παραβιάσεις ανθρώπινων δικαιωμάτων και κακοποιήσεις κατά μεταναστών και αιτούντων άσυλο, για ποινικές διώξεις, για καταδίκες και για ποινές που επιβλήθηκαν για τέτοιες πράξεις, καθώς και για την εθνοτική και εθνική σύνθεση του πληθυσμού των φυλακών και παράθεση των σχετικών στατιστικών στοιχείων στο επόμενη περιοδική έκθεση,
θέσπιση ειδικής και αποτελεσματικής διαδικασίας για προσδιορισμό ανιθαγένειας και πρόσβαση των ανιθαγενών στα οικονομικά και κοινωνικά δικαιώματά τους χωρίς διακρίσεις,
και, τέλος, οι εκθέσεις της Ελλάδας να γίνονται άμεσα διαθέσιμες και προσβάσιμες στο κοινό κατά τη στιγμή της υποβολής τους και οι καταληκτικές παρατηρήσεις της Επιτροπής σχετικά με αυτές τις εκθέσεις να γίνονται διαθέσιμες ομοίως σε όλους τους κυβερνητικούς φορείς που είναι επιφορτισμένοι με την εφαρμογή της Σύμβασης, στην επίσημη και σε άλλες κοινώς χρησιμοποιούμενες γλώσσες, κατά περίπτωση.
Προηγούμενες σχετικές αναρτήσεις για την εξέταση της Ελλάδας από την Επιτροπή του ΟΗΕ για την Εξάλειψη των Φυλετικών Διακρίσεων
Επιτροπή ΟΗΕ για την Εξάλειψη των Φυλετικών Διακρίσεων
13 Δεκεμβρίου 2024
Καταληκτικές παρατηρήσεις επί της συνδυασμένης εικοστής τρίτης και εικοστής τέταρτης περιοδικής έκθεσης της Ελλάδας (Εγκρίθηκαν από την Επιτροπή κατά την 114η συνεδρίασή της 25 Νοεμβρίου – 13 Δεκεμβρίου 2024)
1. Η Επιτροπή εξέτασε τη συνδυασμένη εικοστή τρίτη και εικοστή τέταρτη περιοδική έκθεση της Ελλάδας (CERD/C/GRC/23-24), που υποβλήθηκε σε ένα έγγραφο, κατά την 3121η και 3122η συνεδριάσεις της (CERD/C/SR.3121 και CERD/C/SR.3122), που πραγματοποιήθηκαν στις 3 και 4 Δεκεμβρίου 2024. Κατά την 3131η συνεδρίασή της, που πραγματοποιήθηκε στις 10 Δεκεμβρίου 2024, υιοθέτησε τις παρούσες καταληκτικές παρατηρήσεις.
Α. Εισαγωγή
2. Η Επιτροπή χαιρετίζει την υποβολή της συνδυασμένης 23ης και 24ης περιοδικής έκθεσης του συμβαλλόμενου κράτους. Η Επιτροπή χαιρετίζει επίσης τον εποικοδομητικό διάλογο με την αντιπροσωπεία υψηλού επιπέδου και επιθυμεί να ευχαριστήσει την αντιπροσωπεία για τις πληροφορίες που παρείχε κατά τη διάρκεια της εξέτασης των εκθέσεων από την Επιτροπή και μετά τον διάλογο.
B.Θετικές πτυχές
3. Η Επιτροπή χαιρετίζει περαιτέρω τα ακόλουθα νομοθετικά, θεσμικά και πολιτικά μέτρα που έλαβε το συμβαλλόμενο κράτος: (α) Έκδοση του νόμου 4960/2022 σχετικά με το εθνικό σύστημα επιτροπείας και το πλαίσιο για τη φιλοξενία ασυνόδευτων ανηλίκων και άλλες δραστηριότητες του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου, (β) Υιοθέτηση της εθνικής στρατηγικής για την προστασία των ασυνόδευτων ανηλίκων, το 2022, (γ) Έκδοση του νόμου 4779/2021 σχετικά με την απαγόρευση των υπηρεσιών οπτικοακουστικών μέσων ενημέρωσης να μεταδίδουν υποκίνηση σε βία ή εγκλήματα μίσους για λόγους φυλής, χρώματος, εθνικής ή εθνοτικής καταγωγής, καταγωγής και άλλους λόγους, (δ) Έγκριση της Εθνικής Στρατηγικής και του Σχεδίου Δράσης για την κοινωνική ένταξη των Ρομά, 2021-2030, (ε) Έκδοση του νόμου 4780/2021 για την ενίσχυση της Ελληνικής Εθνικής Επιτροπής για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου σύμφωνα με τις αρχές σχετικά με το καθεστώς των εθνικών θεσμών για την προώθηση και την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων (Αρχές των Παρισίων), (στ) Έναρξη λειτουργίας του Εθνικού Μηχανισμού Έκτακτης Ανάγκης για ασυνόδευτους ανηλίκους σε επισφαλείς συνθήκες διαβίωσης, το 2021, (ζ) Έκδοση του νόμου 4760/2020 για την κατάργηση της «προστατευτικής φύλαξης» των ασυνόδευτων ανηλίκων, (η) Έγκριση του εθνικού σχεδίου δράσης κατά του ρατσισμού και της μισαλλοδοξίας, 2020-2023, (θ) Έκδοση του νόμου 4662/2020 για την ενίσχυση της εντολής του Συνηγόρου του Πολίτη, ο οποίος ορίζεται ως ο εθνικός μηχανισμός διερεύνησης περιστατικών αυθαιρεσίας από υπαλλήλους των αρχών επιβολής του νόμου, (ι) Υιοθέτηση του Εθνικού Σχεδίου Δράσης 2019-2023 για την Πρόληψη και την Καταπολέμηση της εμπορίας ανθρώπων και την προστασία και αποκατάσταση των θυμάτων, (ια) Έναρξη λειτουργίας του Εθνικού Μηχανισμού Παραπομπής για την Προστασία των θυμάτων εμπορίας ανθρώπων, το 2019, (ιβ) Έκδοση του νόμου αριθ. 4619/2019, για την τροποποίηση του Ποινικού Κώδικα, σχετικά με την αναγνώριση των ρατσιστικών κινήτρων ως επιβαρυντικών περιστάσεων και την κατάργηση των διατάξεων που ποινικοποιούν τη βλασφημία.
Γ. Ανησυχίες και συστάσεις
Στατιστικά στοιχεία
4. Σημειώνοντας τα στατιστικά στοιχεία που παρέσχε η αντιπροσωπεία σχετικά με τις κοινότητες των Ρομά, τους πρόσφυγες και τους αιτούντες άσυλο, η Επιτροπή εξακολουθεί να ανησυχεί για την έλλειψη ολοκληρωμένων στατιστικών στοιχείων σχετικά με τη δημογραφική σύνθεση του πληθυσμού, με ανάλυση κατά εθνικότητα, συμπεριλαμβανομένων των μελών των εθνοτικών και εθνοθρησκευτικών μειονοτικών ομάδων και των μη πολιτών, όπως οι μετανάστες εργαζόμενοι, οι μετανάστες χωρίς έγγραφα, οι αιτούντες άσυλο, οι πρόσφυγες και οι ανιθαγενείς, καθώς και για την κοινωνικοοικονομική κατάσταση των διαφόρων ομάδων πληθυσμού. Η έλλειψη αυτή περιορίζει την ικανότητα της Επιτροπής να αξιολογήσει σωστά την κατάσταση των ομάδων αυτών, συμπεριλαμβανομένης της κοινωνικοοικονομικής τους κατάστασης και της προόδου που έχει επιτευχθεί με την εφαρμογή στοχευμένων πολιτικών και προγραμμάτων. Ανησυχεί επίσης το γεγονός ότι τα εργαλεία συλλογής δεδομένων σχετικά με τους κοινωνικοοικονομικούς δείκτες δεν συγκεντρώνουν διαχωρισμένα δεδομένα κατά εθνοτική καταγωγή ούτε ενσωματώνουν την αρχή του αυτοπροσδιορισμού (άρθρα 1, 2 και 5).
5. Επαναλαμβάνοντας τις προηγούμενες συστάσεις της (CERD/C/GRC/CO/20-22, παρ. 9) και υπενθυμίζοντας τη γενική σύστασή της αριθ. 8 (1990) σχετικά με την ερμηνεία και την εφαρμογή του άρθρου 1 παράγραφοι 1 και 4 της Σύμβασης, καθώς και τις κατευθυντήριες γραμμές της για την υποβολή εκθέσεων βάσει της Σύμβασης, η Επιτροπή συνιστά στο συμβαλλόμενο κράτος να συλλέγει και να παρέχει στην Επιτροπή αξιόπιστα, επικαιροποιημένα και πλήρη στατιστικά στοιχεία σχετικά με τη δημογραφική σύνθεση του πληθυσμού, με βάση την αρχή του αυτοπροσδιορισμού, συμπεριλαμβανομένων των εθνοτικών και εθνοθρησκευτικών μειονοτικών ομάδων, συμπεριλαμβανομένων των Ρομά, και των μη πολιτών, όπως οι μετανάστες εργαζόμενοι, οι αιτούντες άσυλο, οι πρόσφυγες και οι ανιθαγενείς. Συνιστά επίσης στο συμβαλλόμενο κράτος να καταρτίσει αναλυτικά στατιστικά στοιχεία για την κοινωνικοοικονομική κατάσταση των εθνοτικών και εθνοθρησκευτικών μειονοτικών ομάδων, συμπεριλαμβανομένων των Ρομά, και των μη πολιτών, καθώς και για την πρόσβασή τους στην εκπαίδευση, στην απασχόληση, στην υγειονομική περίθαλψη και στη στέγαση, με σκοπό τη δημιουργία μιας εμπειρικής βάσης για την αξιολόγηση της ίσης απόλαυσης των δικαιωμάτων που κατοχυρώνονται στη Σύμβαση.
Κατάσταση των μειονοτήτων
Η Επιτροπή σημειώνει τις πληροφορίες που παρείχε η αντιπροσωπεία ότι το συμβαλλόμενο κράτος αναγνωρίζει τους Μουσουλμάνους στη Θράκη ως μειονοτική ομάδα, σύμφωνα με τις διατάξεις της Συνθήκης της Λωζάννης του 1923 και ότι το νομοθετικό πλαίσιο δεν επιτρέπει την αναγνώριση άλλων μειονοτικών ομάδων, ιδίως λόγω εθνοτικής καταγωγής. Ωστόσο, η Επιτροπή ανησυχεί ότι η έλλειψη αναγνώρισης βάσει του νομοθετικού πλαισίου των εθνοτικών και εθνοθρησκευτικών μειονοτικών ομάδων, καθώς και της μουσουλμανικής εθνοθρησκευτικής μειονοτικής ομάδας στη Ρόδο και στην Κω, στερεί το δικαίωμά τους στον αυτοπροσδιορισμό και ενδέχεται να περιορίζει την απόλαυση των δικαιωμάτων τους που προστατεύονται από τη Σύμβαση, όπως τα δικαιώματα διατήρησης της γλώσσας, του πολιτισμού και των ελευθεριών θρησκείας και του συνεταιρίζεσθαι (άρθρα 1, 2 και 5). Η Επιτροπή σημειώνει επίσης τις πληροφορίες που παρέχονται σχετικά με τα ζητήματα που αφορούν την εφαρμογή των σχετικών αποφάσεων του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.
7. Επαναλαμβάνοντας τις προηγούμενες συστάσεις της (CERD/C/GRC/CO/20-22, παρα. 11), η Επιτροπή συνιστά στο συμβαλλόμενο κράτος να επανεξετάσει το νομοθετικό του πλαίσιο για την αναγνώριση των εθνοτικών και εθνοθρησκευτικών μειονοτικών ομάδων σύμφωνα με το δικαίωμα του αυτοπροσδιορισμού, ώστε να διασφαλιστεί η πλήρης απόλαυση των δικαιωμάτων τους χωρίς διακρίσεις. Η Επιτροπή επαναλαμβάνει επίσης ότι η Συνθήκη της Λωζάννης δεν απαγορεύει τη θεώρηση άλλων ομάδων ως μειονοτήτων ούτε εμποδίζει τα άτομα που ανήκουν σε διάφορες εθνοτικές ομάδες να ασκούν το δικαίωμά τους στον αυτοπροσδιορισμό. Επιπλέον, καλεί το συμβαλλόμενο κράτος να εκτελέσει τις σχετικές αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.
Η Σύμβαση στην εσωτερική έννομη τάξη
8. Η Επιτροπή σημειώνει τις πληροφορίες που παρέσχε η αντιπροσωπεία ότι οι επικυρωμένες διεθνείς συνθήκες αποτελούν μέρος της εσωτερικής έννομης τάξης σύμφωνα με το Σύνταγμα. Ωστόσο, η Επιτροπή εκφράζει τη λύπη της για την έλλειψη πληροφοριών σχετικά με τις περιπτώσεις στις οποίες οι διατάξεις της Σύμβασης επικαλέστηκαν ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων ή εφαρμόστηκαν από αυτά (άρθρο 2).
9. Η Επιτροπή συνιστά στο συμβαλλόμενο κράτος να διεξάγει προγράμματα κατάρτισης και εκστρατείες ευαισθητοποίησης, ιδίως για τους δικαστές, τους εισαγγελείς, τους δικηγόρους και τους αξιωματούχους των υπηρεσιών επιβολής του νόμου, ώστε να διασφαλιστεί ότι οι διατάξεις της Σύμβασης επικαλούνται όταν αυτό είναι σχετικό από τα εθνικά δικαστήρια και ενώπιον αυτών. Ζητά από το συμβαλλόμενο κράτος να συμπεριλάβει στην επόμενη περιοδική του έκθεση συγκεκριμένα παραδείγματα εφαρμογής της Σύμβασης από τα εθνικά δικαστήρια.
Νομοθετικό πλαίσιο
10. Η Επιτροπή λαμβάνει υπόψη τις πληροφορίες σχετικά με τα νομοθετικά μέτρα που έχουν ληφθεί για την απαγόρευση των φυλετικών διακρίσεων, της ρητορικής μίσους και των εγκλημάτων μίσους, συμπεριλαμβανομένης της τροποποίησης του Ποινικού Κώδικα ώστε να αναγνωρίζονται τα ρατσιστικά κίνητρα ως επιβαρυντικές περιστάσεις, σύμφωνα με το νόμο 4619/2019, και της απαγόρευσης των υπηρεσιών οπτικοακουστικών μέσων ενημέρωσης να μεταδίδουν υποκίνηση σε βία ή εγκλήματα μίσους για λόγους φυλής, χρώματος, εθνικής ή εθνοτικής καταγωγής, γενεαλογικών καταβολών και άλλων λόγων, σύμφωνα με το νόμο 4779/2021. Ωστόσο, η Επιτροπή εξακολουθεί να ανησυχεί για το γεγονός ότι το νομοθετικό πλαίσιο δεν συμμορφώνεται πλήρως με τις απαιτήσεις του άρθρου 4 της Σύμβασης, ιδίως όσον αφορά τη διάδοση ιδεών που βασίζονται στη φυλετική ανωτερότητα και ότι δεν απαγορεύει ρητά τις οργανώσεις που προωθούν και υποκινούν τις φυλετικές διακρίσεις. Η Επιτροπή ανησυχεί περαιτέρω για το γεγονός ότι οι διατάξεις του Ποινικού Κώδικα ποινικοποιούν τη ρητορική μίσους μόνο στην περίπτωση που θέτει σε κίνδυνο τη «δημόσια τάξη και εκθέτει τη ζωή, τη σωματική ακεραιότητα και την ελευθερία των προσώπων», γεγονός που μπορεί να εμποδίσει τη διερεύνηση, τη δίωξη και την επιβολή κυρώσεων για εγκλήματα μίσους (άρθρα 1, 2, 4 και 6).
11. Επαναλαμβάνοντας τις προηγούμενες συστάσεις της, τις Γενικές Συστάσεις αριθ. 7 (1985) σχετικά με την εφαρμογή του άρθρου 4 της Σύμβασης, αριθ. 15 (1993) σχετικά με το άρθρο 4 της Σύμβασης και αριθ. 35 (2013) σχετικά με την καταπολέμηση της ρατσιστικής ρητορικής μίσους, η Επιτροπή συνιστά στο συμβαλλόμενο κράτος να επανεξετάσει το νομοθετικό του πλαίσιο, ιδίως τον Ποινικό Κώδικα, ώστε να ποινικοποιήσει ρητά τη ρατσιστική ρητορική μίσους και τα εγκλήματα μίσους σε πλήρη συμμόρφωση με τις απαιτήσεις του άρθρου 4 της Σύμβασης.
Πλαίσιο πολιτικής
12. Η Επιτροπή σημειώνει τις πληροφορίες σχετικά με την εφαρμογή του Εθνικού Σχεδίου Δράσης κατά του Ρατσισμού και της Μισαλλοδοξίας (2020-2023) και ότι οι δραστηριότητες του Εθνικού Συμβουλίου κατά του Ρατσισμού και της Μισαλλοδοξίας, το οποίο είναι το συλλογικό συμβουλευτικό όργανο που έχει την εντολή να σχεδιάζει πολιτικές που σχετίζονται με την καταπολέμηση των φυλετικών διακρίσεων και να παρακολουθεί την εφαρμογή αυτών των πολιτικών. Λαμβάνει υπόψη τις πληροφορίες της αντιπροσωπείας ότι το εθνικό συμβούλιο οργανώνει διαβουλεύσεις για την ανάπτυξη ενός νέου σχεδίου δράσης. Η Επιτροπή, ωστόσο, ανησυχεί για: (α) τις αναφορές για το χαμηλό επίπεδο υλοποίησης των δραστηριοτήτων στο πλαίσιο του Εθνικού Σχεδίου Δράσης κατά του Ρατσισμού και της Μισαλλοδοξίας (2020-2023), λόγω της έλλειψης συντονισμού και δέσμευσης των αρμόδιων κυβερνητικών φορέων, της ανεπαρκούς κατανομής πόρων και της έλλειψης σαφών δεικτών για την παρακολούθηση και την αξιολόγηση του αντίκτυπου των δραστηριοτήτων στο πλαίσιο του εθνικού σχεδίου δράσης, (β) την έλλειψη δραστηριότητας του Εθνικού Συμβουλίου κατά του Ρατσισμού και της Μισαλλοδοξίας μεταξύ Μαΐου 2023 και Ιουνίου 2024 (άρθρα 1, 2 και 5).
13. Η Επιτροπή συνιστά στο συμβαλλόμενο κράτος: (α) Να επισπεύσει την ανάπτυξη και την υιοθέτηση του εθνικού σχεδίου δράσης για την καταπολέμηση του ρατσισμού, εντός σαφούς χρονοδιαγράμματος, (β) Να διασφαλίσει την αποτελεσματική και ουσιαστική διαβούλευση και συμμετοχή των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών που εργάζονται για τα δικαιώματα των ατόμων που ανήκουν σε ομάδες ευάλωτες στις φυλετικές διακρίσεις, όπως οι εθνοτικές και εθνοθρησκευτικές μειονοτικές ομάδες, ιδίως οι Ρομά, και οι μη πολίτες, όπως οι μετανάστες εργαζόμενοι, οι μετανάστες χωρίς χαρτιά, οι αιτούντες άσυλο, οι πρόσφυγες και οι ανιθαγενείς, ιδίως σε σχέση με την ανάπτυξη, την παρακολούθηση και την εφαρμογή των πολιτικών, (γ) Να λάβει μέτρα για να εξασφαλίσει την αποτελεσματική παρακολούθηση και αξιολόγηση των πολιτικών που αφορούν τα δικαιώματα των ατόμων που ανήκουν σε ομάδες ευάλωτες στις φυλετικές διακρίσεις, (δ) Να ενισχύσει το Εθνικό Συμβούλιο κατά του Ρατσισμού και της Μισαλλοδοξίας, μεταξύ άλλων με τη διάθεση επαρκών ανθρώπινων, οικονομικών και τεχνικών πόρων, ώστε να μπορεί να εκτελεί αποτελεσματικά την εντολή και τις δραστηριότητές του.
Απονομή δικαιοσύνης
14. Η Επιτροπή σημειώνει με ικανοποίηση τα μέτρα που ελήφθησαν για την ενίσχυση της καταπολέμησης και της διερεύνησης των φυλετικών διακρίσεων και των εγκλημάτων μίσους, μεταξύ άλλων με το διορισμό 24 ειδικών εισαγγελέων για τη διερεύνηση των φυλετικών διακρίσεων και των εγκλημάτων μίσους, τη δημιουργία δύο εξειδικευμένων τμημάτων στην Ελληνική Αστυνομία, στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη, και επιπλέον 68 γραφείων σε όλο το συμβαλλόμενο κράτος, και την εφαρμογή ειδικού συστήματος ταξινόμησης των δικογραφιών και των υποθέσεων εγκλημάτων μίσους σε επίπεδο εισαγγελίας για τη διευκόλυνση της συλλογής δεδομένων σχετικά με τα εγκλήματα μίσους. Σημειώνει τα στατιστικά στοιχεία που παρέχονται σχετικά με τις καταγγελίες για εγκλήματα μίσους που λαμβάνονται από τον Συνήγορο του Πολίτη και την Ελληνική Αστυνομία, καθώς και τις ποινικές διώξεις και τις δικαστικές αποφάσεις. Η Επιτροπή σημειώνει επίσης την έκδοση του νόμου 4478/2017 για την παροχή υποστήριξης στα θύματα, συμπεριλαμβανομένων των θυμάτων φυλετικών διακρίσεων και εγκλημάτων μίσους. Η Επιτροπή, ωστόσο, ανησυχεί για το γεγονός ότι: (α) πολλά από τα 68 αστυνομικά γραφεία που έχουν συσταθεί για την καταπολέμηση των εγκλημάτων μίσους φέρονται να είναι ανενεργά, (β) υπάρχει χαμηλό επίπεδο υποβολής καταγγελιών σχετικά με φυλετικές διακρίσεις και εγκλήματα μίσους λόγω αναφορών για έλλειψη εμπιστοσύνης των θυμάτων στις υπηρεσίες επιβολής του νόμου, διαδεδομένου φόβου για αντίποινα από υπαλλήλους των υπηρεσιών επιβολής του νόμου, κενών στη δομή του κράτους μέρους κατά των φυλετικών διακρίσεων, έλλειψης ενημέρωσης σχετικά με τους διαύλους υποβολής καταγγελιών και τα δικαιώματα των θυμάτων, καθώς και της αντίληψης ότι τα εγκλήματα μίσους είναι ομαλοποιημένα και ευρέως διαδεδομένα, (γ) Υπάρχει χαμηλό ποσοστό ποινικών διώξεων για εγκλήματα μίσους και αδυναμία επαρκούς αναγνώρισης και διερεύνησης των φυλετικών διακρίσεων και των εγκλημάτων μίσους από τις υπηρεσίες επιβολής του νόμου, (δ) Το ποσοστό καταδίκης σχετικά με τα εγκλήματα μίσους είναι χαμηλό και αναφέρεται ασυνέπεια και χαμηλή εφαρμογή και αναγνώριση των ρατσιστικών κινήτρων ως επιβαρυντικών περιστάσεων από την εισαγγελία και τα δικαστήρια, σύμφωνα με το άρθρο 82Α του Ποινικού Κώδικα, ιδίως υπό το πρίσμα της έλλειψης ολοκληρωμένων πληροφοριών από το συμβαλλόμενο κράτος σχετικά με τις καταδίκες και τις κυρώσεις σε υποθέσεις φυλετικών διακρίσεων και εγκλημάτων μίσους που χειρίζονται τα δικαστήρια, (ε) Το δικαστικό σύστημα συλλογής δεδομένων σχετικά με τις μηνύσεις, ιδίως όσον αφορά τις φυλετικές διακρίσεις και τα εγκλήματα μίσους, δεν παρέχει πληροφορίες σχετικά με τις υποθέσεις από το στάδιο της διερεύνησης έως την τελική εκδίκαση, γεγονός που περιορίζει τη δυνατότητα αξιολόγησης και παρακολούθησης της εφαρμογής σχετικά με το νομοθετικό πλαίσιο για τις φυλετικές διακρίσεις και τα εγκλήματα μίσους, (στ) Την αναφερόμενη έλλειψη υπηρεσιών υποστήριξης των θυμάτων και την αναποτελεσματική εφαρμογή του νόμου αριθ. 4478/2017 λόγω των ανεπαρκών τεχνικών, ανθρώπινων και οικονομικών πόρων (άρθρα 1, 2, 5 και 6).
15. Η Επιτροπή εφιστά την προσοχή του συμβαλλόμενου κράτους στη Γενική Σύστασή της αριθ. 31 (2005) σχετικά με την πρόληψη των φυλετικών διακρίσεων κατά τη διοίκηση και τη λειτουργία του συστήματος ποινικής δικαιοσύνης και υπενθυμίζει ότι η απουσία μηνύσεων και νομικών ενεργειών σχετικά με τις φυλετικές διακρίσεις μπορεί να αποκαλύπτει την έλλειψη κατάλληλης νομοθεσίας, την ελλιπή γνώση των διαθέσιμων ένδικων μέσων, την έλλειψη εμπιστοσύνης στο δικαστικό σύστημα, το φόβο αντιποίνων ή την έλλειψη βούλησης εκ μέρους των αρχών να ασκήσουν δίωξη κατά των δραστών τέτοιων πράξεων. Υπενθυμίζοντας τις Γενικές Συστάσεις της αριθ. 7 (1985) σχετικά με την εφαρμογή του άρθρου 4 της Σύμβασης, αριθ. 15 (1993) για το άρθρο 4 της Σύμβασης και αριθ. 35 (2013) για την καταπολέμηση της ρατσιστικής ρητορικής μίσους, η Επιτροπή συνιστά στο συμβαλλόμενο κράτος: (α) Να ενισχύσει τις προσπάθειές του για την υποστήριξη των υπηρεσιών επιβολής του νόμου στην καταπολέμηση των φυλετικών διακρίσεων και των εγκλημάτων μίσους, ιδίως με τη διάθεση επαρκών ανθρώπινων, οικονομικών και τεχνικών πόρων, ιδίως για να διασφαλίσει ότι και τα 68 αστυνομικά γραφεία για την καταπολέμηση των εγκλημάτων μίσους είναι ενεργά και λειτουργούν, (β) Να λάβει τα αναγκαία μέτρα για τη βελτίωση των προγραμμάτων κατάρτισης των στελεχών που ασχολούνται με την απονομή της δικαιοσύνης, συμπεριλαμβανομένων των αστυνομικών και άλλων υπαλλήλων των υπηρεσιών επιβολής του νόμου, των εισαγγελέων και των δικαστών, σχετικά με τις φυλετικές διακρίσεις και τα εγκλήματα μίσους, μεταξύ άλλων και σχετικά με τον εντοπισμό και την καταγραφή τέτοιων εγκλημάτων, (γ) Να λάβει αποτελεσματικά μέτρα για την ενθάρρυνση της καταγγελίας ρατσιστικής ρητορικής μίσους και εγκλημάτων μίσους και να διασφαλίσει τη διαθεσιμότητα και την προσβασιμότητα ασφαλών διαύλων καταγγελίας σε όσους είναι ευάλωτοι σε φυλετικές διακρίσεις, μεταξύ άλλων με τη διενέργεια αξιολόγησης των συστημάτων αναφοράς και καταγραφής καταγγελιών για φυλετικές διακρίσεις και εγκλήματα μίσους και με τη λήψη μέτρων για τον εντοπισμό και την πρόληψη συμπεριφορών διακρίσεων στο δικαστικό σύστημα, (δ) Να αναλάβει εκστρατείες δημόσιας εκπαίδευσης σχετικά με τα δικαιώματα που κατοχυρώνονται στη Σύμβαση και με τον τρόπο υποβολής καταγγελιών για φυλετικές διακρίσεις, (ε) Να ενισχύσει τις προσπάθειές της για την καταπολέμηση των φυλετικών διακρίσεων και των εγκλημάτων μίσους, μεταξύ άλλων με τη διασφάλιση της αποτελεσματικής εφαρμογής του νομοθετικού της πλαισίου, ιδίως του άρθρου 82Α του Ποινικού Κώδικα, (στ) Να λάβει μέτρα για τον εντοπισμό και την αποτελεσματική αντιμετώπιση όλων των εμποδίων στη δικαιοσύνη που αντιμετωπίζουν τα θύματα ρατσιστικών εγκλημάτων και εγκλημάτων μίσους, ιδίως με την αύξηση της πρόσβασης σε νομική βοήθεια, την ενεργό καλλιέργεια της εμπιστοσύνης μεταξύ των θυμάτων φυλετικών διακρίσεων και ρητορικής μίσους στα θεσμικά όργανα και τους επαγγελματίες που εμπλέκονται στην απονομή της δικαιοσύνης, τη λήψη μέτρων για την επιτάχυνση της απονομής της δικαιοσύνης, (ζ) Να ενισχύσει τις προσπάθειές του για την ενίσχυση του συστήματος συλλογής δεδομένων σχετικά με καταγγελίες για φυλετικές διακρίσεις και εγκλήματα μίσους, ιδίως με τη διασφάλιση της διαθεσιμότητας στατιστικών στοιχείων σχετικά με καταγγελίες για φυλετικές διακρίσεις και εγκλήματα μίσους και σχετικά με έρευνες και διώξεις που έχουν αναληφθεί, καταδικαστικές αποφάσεις που έχουν εκδοθεί και κυρώσεις που έχουν επιβληθεί, (η) Να εφαρμόσει αποτελεσματικά τον νόμο 4478/2017, εξασφαλίζοντας τη διαθεσιμότητα υπηρεσιών υποστήριξης για τα θύματα φυλετικών διακρίσεων και διαθέτοντας επαρκείς ανθρώπινους, οικονομικούς και τεχνικούς πόρους, και να διασφαλίσει τη διαθεσιμότητα και την προσβασιμότητα της νομικής βοήθειας, (θ) Να διασφαλίσει την αποτελεσματική και ουσιαστική διαβούλευση και συμμετοχή των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών και των σχετικών φορέων που εργάζονται για τα δικαιώματα των ατόμων που ανήκουν σε ομάδες ευάλωτες σε φυλετικές διακρίσεις και εγκλήματα μίσους, ιδίως της Ελληνικής Εθνικής Επιτροπής για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, του Συνηγόρου του Πολίτη και του Δικτύου Καταγραφής Ρατσιστικής Βίας, σε σχέση με την ανάπτυξη, παρακολούθηση και εφαρμογή μέτρων που αφορούν την πρόσβαση στη δικαιοσύνη για τα θύματα φυλετικών διακρίσεων και εγκλημάτων μίσους.
Λόγος μίσους και εγκλήματα μίσους
16. Η Επιτροπή σημειώνει τις πληροφορίες σχετικά με τα μέτρα που ελήφθησαν κατά του κόμματος «Χρυσή Αυγή» και των μελών του, συμπεριλαμβανομένης της απόφασης του Εφετείου Αθηνών του Οκτωβρίου 2020 και της αναστολής της κρατικής χρηματοδότησης προς το κόμμα. Η Επιτροπή σημειώνει τις πληροφορίες που παρέχονται από το συμβαλλόμενο κράτος σχετικά με τα μέτρα για την καταπολέμηση της ρητορικής μίσους και των εγκλημάτων μίσους, συμπεριλαμβανομένης της έκδοσης του νόμου 4779/2021 για την απαγόρευση των υπηρεσιών οπτικοακουστικών μέσων ενημέρωσης να μεταδίδουν υποκίνηση σε βία ή εγκλήματα μίσους και των κατευθυντήριων γραμμών για τις υπηρεσίες επιβολής του νόμου σχετικά με το χειρισμό της υιοθέτησης ρητορικής μίσους, που εκδόθηκαν το 2018. Σημειώνει επίσης τις πληροφορίες σχετικά με τον Κώδικα Δεοντολογίας για τους Δημοσιογράφους και τον Κώδικα Δεοντολογίας για τα μέλη του Ελληνικού Κοινοβουλίου. Η Επιτροπή, ωστόσο, ανησυχεί για τις αναφορές για εκτεταμένες φυλετικές διακρίσεις, ρατσιστική ρητορική μίσους και εγκλήματα μίσους, καθώς και για τη διάδοση αρνητικών στερεοτύπων για μέλη ομάδων ευάλωτων σε φυλετικές διακρίσεις, ιδίως Ρομά, μετανάστες εργαζόμενους, αιτούντες άσυλο, πρόσφυγες. Ανησυχεί επίσης για τις αναφορές σχετικά με τη χρήση ρατσιστικής ρητορικής μίσους από πολιτικούς και την έλλειψη πληροφοριών σχετικά με έρευνες, διώξεις και καταδίκες πολιτικών και δημόσιων προσώπων για ρητορική μίσους (άρθρα 4, 6 και 7).
17. Υπενθυμίζοντας τις γενικές συστάσεις της αριθ. 7 (1985) σχετικά με την εφαρμογή του άρθρου 4 της Σύμβασης, αριθ. 15 (1993) για το άρθρο 4 της Σύμβασης και αριθ. 35 (2013) για την καταπολέμηση της ρατσιστικής ρητορικής μίσους, η Επιτροπή συνιστά στο συμβαλλόμενο κράτος να λάβει τα αναγκαία μέτρα για την παρακολούθηση της εξάπλωσης της ρατσιστικής ρητορικής μίσους στο Διαδίκτυο και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και σε στενή συνεργασία με το Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης. Συνιστά επίσης στο συμβαλλόμενο κράτος να λάβει αποτελεσματικά μέτρα για να διασφαλίσει τη δημόσια καταδίκη της ρατσιστικής ρητορικής μίσους και να αποστασιοποιηθεί από τη ρατσιστική ρητορική μίσους από δημόσια πρόσωπα, συμπεριλαμβανομένων των πολιτικών, και να διασφαλίσει ότι οι πράξεις αυτές διερευνώνται και τιμωρούνται δεόντως.
Ρατσιστική στοχοποίηση (racial profiling) και αστυνομική βία με ρατσιστικά κίνητρα
18. Η Επιτροπή λαμβάνει υπόψη τις πληροφορίες που παρείχε η αντιπροσωπεία σχετικά με τον Κώδικα Δεοντολογίας για το Αστυνομικό Προσωπικό και τις εκπαιδεύσεις που παρέχονται στα στελέχη των υπηρεσιών επιβολής του νόμου σχετικά με τις αρχές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Σημειώνει επίσης τις πληροφορίες ότι ένα Προεδρικό Διάταγμα, το οποίο εκδόθηκε τον Ιανουάριο του 2024, τροποποίησε το νομοθετικό πειθαρχικό πλαίσιο της αστυνομίας, τερματίζοντας την υπηρεσία των υπαλλήλων της αστυνομίας που έχουν καταδικαστεί για ποινικά και πειθαρχικά αδικήματα. Σημειώνει επίσης την πληροφορία ότι η Αστυνομία παρέπεμψε περίπου 1300 καταγγελίες για αστυνομική βία στο Συνήγορο του Πολίτη, ο οποίος έχει οριστεί ως ο εθνικός μηχανισμός για τη διερεύνηση αυθαίρετων περιστατικών από υπαλλήλους επιβολής του νόμου. Παρ’ όλα αυτά, η Επιτροπή ανησυχεί για: (α) Την έλλειψη σαφούς απαγόρευσης της ρατσιστικής στοχοποίησης (racial profiling) στο νομοθετικό πλαίσιο για την επιβολή του νόμου, (β) Τις αναφορές για ρατσιστική στοχοποίηση (racial profiling) από την αστυνομία σε μέλη της κοινότητας των Ρομά, καθώς και σε μη πολίτες, όπως μετανάστες, αιτούντες άσυλο και πρόσφυγες, (γ) Αναφορές για χρήση βίας με ρατσιστικά κίνητρα και υπερβολική χρήση βίας από την αστυνομία και τις συνοριακές υπηρεσίες επιβολής του νόμου κατά μελών της κοινότητας των Ρομά και μη πολιτών, όπως μετανάστες, αιτούντες άσυλο και πρόσφυγες, (δ) Την έλλειψη λεπτομερών πληροφοριών σχετικά με τις έρευνες, τις διώξεις, τις καταδίκες και τις κυρώσεις για πράξεις ρατσιστικής στοχοποίησης (racial profiling) και ρατσιστικά υποκινούμενης και υπερβολικής χρήσης βίας από υπαλλήλους των αρχών επιβολής του νόμου κατά μελών των κοινοτήτων Ρομά και μη πολιτών (άρθρα 4 και 6).
19. Υπενθυμίζοντας τη Γενική Σύστασή της αριθ. 36 (2020) σχετικά με την πρόληψη και την καταπολέμηση της ρατσιστικής στοχοποίησης (racial profiling)από υπαλλήλους των αρχών επιβολής του νόμου, η Επιτροπή συνιστά στο συμβαλλόμενο κράτος: (α) Να θεσπίσει νομοθεσία που να απαγορεύει ρητά τη ρατσιστική στοχοποίηση (racial profiling) από υπαλλήλους επιβολής του νόμου κατά τη διάρκεια αστυνομικών στάσεων και άλλων αστυνομικών επιχειρήσεων, (β) Να διεξάγει ταχείες, εμπεριστατωμένες και αμερόληπτες έρευνες για όλες τις καταγγελίες για ρατσιστική στοχοποίηση (racial profiling), αστυνομική βία με ρατσιστικά κίνητρα και υπερβολική χρήση βίας από υπαλλήλους των αρχών επιβολής του νόμου, μεταξύ άλλων με την ενίσχυση της αρμοδιότητας του Συνηγόρου του Πολίτη και τη διάθεση επαρκών πόρων, και να διασφαλίσει ότι οι φερόμενοι ως δράστες διώκονται και, σε περίπτωση καταδίκης, τιμωρούνται με τις κατάλληλες κυρώσεις και ότι τα θύματα ή οι οικογένειές τους λαμβάνουν επαρκείς μορφές αποζημίωσης, (γ) Να συλλέξει και να συμπεριλάβει στην επόμενη περιοδική του έκθεση πληροφορίες σχετικά με καταγγελίες για ρατσιστική στοχοποίηση (racial profiling), αστυνομική βία με ρατσιστικά κίνητρα και υπερβολική χρήση βίας από υπαλλήλους των αρχών επιβολής του νόμου, σχετικά με έρευνες, διώξεις, καταδίκες και κυρώσεις, καθώς και σχετικά με τις αποζημιώσεις που παρέχονται στα θύματα.
Κοινωνία των πολιτών
20. Η Επιτροπή σημειώνει τις πληροφορίες που παρείχε η αντιπροσωπεία σχετικά με τις εγγυήσεις για την άσκηση του δικαιώματος της ελευθερίας του συνεταιρίζεσθαι. Ωστόσο, η Επιτροπή ανησυχεί για τις αναφορές ότι μέλη οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ακτιβιστές αποτελούν στόχο εκφοβισμού, παρενόχλησης και απειλών ως συνέπεια του έργου τους για την προώθηση και την προστασία των δικαιωμάτων των μεταναστών, των αιτούντων άσυλο και των προσφύγων. Παρά την εξήγηση της αντιπροσωπείας σχετικά με την αρχή της μη παρέμβασης σε εκκρεμή δικαστική υπόθεση, η Επιτροπή ανησυχεί περαιτέρω για αναφορές νομικής παρενόχλησης και ταξιδιωτικές απαγορεύσεις και δέσμευση περιουσιακών στοιχείων σε υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και μέλη οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών ως συνέπεια του έργου τους. Η Επιτροπή ανησυχεί επίσης για τα νομικά μέτρα που λαμβάνονται για την εισαγωγή αυστηρών απαιτήσεων για τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών που εργάζονται για την προώθηση και την προστασία των δικαιωμάτων των μεταναστών, των αιτούντων άσυλο και των προσφύγων (άρθρο 5).
21. Υπενθυμίζοντας τις συστάσεις της Ειδικής Εισηγήτριας για την κατάσταση των υπερασπιστών των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, στην έκθεσή της μετά την επίσκεψη στο συμβαλλόμενο κράτος το 2022 (A/HRC/52/29/Add.1, παρα 114), η Επιτροπή συνιστά στο συμβαλλόμενο κράτος να λάβει μέτρα, συμπεριλαμβανομένων νομοθετικών μέτρων, για να εξασφαλίσει έναν ανοιχτό χώρο για τη λειτουργία και τη δραστηριότητα υπερασπιστών και ακτιβιστών των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, ιδίως εκείνων που εργάζονται για τα δικαιώματα των μεταναστών, των αιτούντων άσυλο και των προσφύγων, και για την άρση πολύπλοκων διοικητικών διαδικασιών για την εγγραφή αυτών των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών. Συνιστά επίσης στο συμβαλλόμενο κράτος να διεξάγει αποτελεσματικές, ενδελεχείς και αμερόληπτες έρευνες για όλες τις αναφερόμενες περιπτώσεις εκφοβισμού και παρενόχλησης και απειλών κατά υπερασπιστών των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ακτιβιστών και μελών οργανώσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων που εργάζονται για την προώθηση και την προστασία των δικαιωμάτων των μεταναστών, των αιτούντων άσυλο και των προσφύγων.
Κατάσταση των Ρομά
22. Η Επιτροπή σημειώνει τις πληροφορίες που παρείχε η αντιπροσωπεία σχετικά με την αξιολόγηση, που διενεργήθηκε το 2020, σχετικά με την εφαρμογή της Εθνικής Στρατηγικής για την Κοινωνική Ένταξη των Ρομά (2012–2020), η οποία κατέδειξε έλλειψη συντονισμού μεταξύ των αρμόδιων υπουργείων και των ενδιαφερομένων καθώς και η απουσία δεικτών και συλλογής δεδομένων για την παρακολούθηση της εφαρμογής. Η Επιτροπή σημειώνει την έγκριση της Εθνικής Στρατηγικής και του Σχεδίου Δράσης για την Κοινωνική Ένταξη των Ρομά (2021–2030) και τις πληροφορίες σχετικά με τις διαδικασίες εφαρμογής και διαβούλευσης. Σημειώνει περαιτέρω τις πληροφορίες της αντιπροσωπείας σχετικά με την ανάπτυξη και εφαρμογή ολοκληρωμένων τοπικών σχεδίων δράσης από τους δήμους με κοινότητες Ρομά. Η Επιτροπή, ωστόσο, εξακολουθεί να ανησυχεί για αναφορές ότι: (α) Οι κοινότητες των Ρομά συνεχίζουν να αντιμετωπίζουν περιθωριοποίηση και κοινωνικό αποκλεισμό και ότι τα αρνητικά στερεότυπα, οι προκαταλήψεις και η μισαλλοδοξία κατά των Ρομά παραμένουν ευρέως διαδεδομένα· (β) Υπάρχει ακραία φτώχεια και υποτυπώδεις συνθήκες διαβίωσης που αντιμετωπίζουν οι Ρομά σε άτυπους καταυλισμούς χωρίς κατάλληλη υποδομή και περιορισμένη πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες και οι Ρομά εξακολουθούν να υπόκεινται σε αναγκαστικές εξώσεις, χωρίς να τους προσφέρουν εναλλακτική στέγαση ή αποζημίωση. (γ) Καθυστερήσεις στις ληξιαρχικές εγγραφές τους και εμπόδια που αντιμετωπίζουν τα μέλη των κοινοτήτων Ρομά στην απόκτηση εγγράφων ταυτότητας και πιστοποιητικών γέννησης, έλλειψη που τους εκθέτει σε διακρίσεις όσον αφορά την πρόσβαση στην εκπαίδευση, την υγειονομική περίθαλψη, τη στέγαση και την απασχόληση· (δ) Υψηλά ποσοστά ανεργίας στους Ρομά. (ε) Χαμηλό ποσοστό παρακολούθησης και υψηλά ποσοστά εγκατάλειψης σε όλες τις βαθμίδες εκπαίδευσης μεταξύ των παιδιών Ρομά, και συνέχιση ύπαρξης σχολικού διαχωρισμού των παιδιών Ρομά (άρθρα 2 και 5).
23. Επαναλαμβάνοντας τις προηγούμενες συστάσεις της (CERD/C/GRC/CO/20-22, παρα. 21) και υπενθυμίζοντας τη γενική της σύσταση αριθ. 27 (2000) σχετικά με τις διακρίσεις κατά των Ρομά, η Επιτροπή συνιστά στο συμβαλλόμενο κράτος: (α) Εξασφάλιση της εφαρμογής της Εθνικής Στρατηγικής και του Σχεδίου Δράσης για την Κοινωνική Ένταξη των Ρομά (2021–2030), διασφαλίζοντας παράλληλα αποτελεσματική και ουσιαστική διαβούλευση και συμμετοχή των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών που εργάζονται για τα δικαιώματα των κοινοτήτων Ρομά και κατανέμοντας επαρκή ανθρώπινα και οικονομικά και τεχνικούς πόρους· (β) Λήψη των απαραίτητων μέτρων για την ανάπτυξη των εναπομενόντων ολοκληρωμένων τοπικών σχεδίων δράσης από τους δήμους και διασφάλιση της εφαρμογής όλων των ολοκληρωμένων τοπικών σχεδίων δράσης· (γ) Λήψη μέτρων για την καταπολέμηση των διαρθρωτικών διακρίσεων και για την αποθάρρυνση του στιγματισμού και των στερεοτύπων εναντίον των κοινοτήτων των Ρομά. (δ) Επιτάχυνση της ληξιαρχικής καταγραφής των μη καταγραμμένων μελών των κοινοτήτων Ρομά και της διαδικασίας έκδοσης εγγράφων ταυτότητας και πιστοποιητικών γέννησης. (ε) Λήψη μέτρων για την καταπολέμηση των διακρίσεων κατά των Ρομά σε όλους τους τομείς της ζωής, για να διασφαλιστεί ότι οι Ρομά που πέφτουν θύματα διακρίσεων έχουν πρόσβαση σε αποτελεσματικά ένδικα μέσα, για την παροχή εκπαίδευσης σε θέματα Ρομά στους αστυνομικούς και δικαστικούς λειτουργούς και στους δημοσιογράφους, και εκστρατείες ευαισθητοποίησης για την προώθηση της ταυτότητας και του πολιτισμού των Ρομά· (στ) Λήψη των αναγκαίων μέτρων για τον τερματισμό της ακραίας φτώχειας μεταξύ των κοινοτήτων των Ρομά. (ζ) Να σταματήσουν οι αναγκαστικές εξώσεις των Ρομά, συμπεριλαμβανομένης και μέσω νομιμοποίησης των άτυπων οικισμών, και όταν δεν μπορεί να αποφευχθεί η κατεδάφιση σπιτιών ή η αναγκαστική έξωση, να διασφαλιστεί ότι παρέχεται στις οικογένειες και στα άτομα που επηρεάζονται εναλλακτική κατάλληλη στέγαση και αποζημίωση. (η) Λήψη μέτρων για την αύξηση του ποσοστού απασχόλησης μεταξύ των Ρομά, μεταξύ άλλων μέσω εκείνων που στοχεύουν στη βελτίωση των επαγγελματικών προσόντων των μελών των κοινοτήτων Ρομά και στην καταπολέμηση των διακρίσεων στον τομέα της απασχόλησης· (θ) Τερματισμός του de facto διαχωρισμού στα σχολεία και εντατικοποίηση των προσπαθειών για τη διασφάλιση της πρόσβασης των παιδιών Ρομά στην ποιοτική και χωρίς αποκλεισμούς εκπαίδευση, με σκοπό την αύξηση των ποσοστών εγγραφής στο σχολείο και την καταπολέμηση της σχολικής διαρροής, μεταξύ άλλων με την ενίσχυση του συστήματος υποστήριξης για παιδιά και οικογένειες Ρομά και με τη διεξαγωγή εκστρατειών ευαισθητοποίησης σχετικά με τη σημασία της εκπαίδευσης με στόχο τα παιδιά και τους νέους Ρομά και τις οικογένειές τους.
Μετανάστες εργαζόμενοι
24. Η Επιτροπή σημειώνει τις πληροφορίες που παρείχε η αντιπροσωπεία σχετικά με τη σύναψη συμφωνιών με άλλα κράτη για την πρόσληψη μεταναστών εργαζομένων στον τομέα της γεωργίας. Ενώ σημειώνει τις πληροφορίες για τις επιθεωρήσεις εργασίας, τις έρευνες και τις κυρώσεις που επιβλήθηκαν, η Επιτροπή ανησυχεί για την έλλειψη λεπτομερών πληροφοριών σχετικά με τα μέτρα που ελήφθησαν για την αντιμετώπιση της κατάχρησης, της εκμετάλλευσης και των διακρίσεων που αντιμετωπίζουν οι μετανάστες χωρίς χαρτιά, μεταξύ άλλων όσον αφορά την πρόσληψη και την αμοιβή. Η Επιτροπή ανησυχεί επίσης για τα εμπόδια που αντιμετωπίζουν οι μετανάστες εργαζόμενοι, ιδιαίτερα οι μετανάστες χωρίς έγγραφα, όσον αφορά την πρόσβαση στη δικαιοσύνη και σε άλλες μορφές ένδικων μέσων (άρθρα 2 και 5).
25. Η Επιτροπή συνιστά στο συμβαλλόμενο κράτος να ενισχύσει τις προσπάθειές του για την καταπολέμηση της κακοποίησης και εκμετάλλευσης των μεταναστών εργαζομένων, μεταξύ άλλων με την αξιολόγηση και την αναθεώρηση του πλαισίου απασχόλησης των μεταναστών εργαζομένων για να μειώσει την ευαλωτότητά τους σε κακοποίηση και εκμετάλλευση, ιδιαίτερα από τους εργοδότες τους. Συνιστά επίσης στο συμβαλλόμενο κράτος να υιοθετήσει μέτρα για να εξασφαλίσει την πρόσβαση των μεταναστών εργαζομένων στη δικαιοσύνη, ανεξάρτητα από το καθεστώς τους, συμπεριλαμβανομένης της δωρεάν νομικής βοήθειας, και να διεξάγει εκστρατείες ευαισθητοποίησης των μεταναστών εργαζομένων σχετικά με τα δικαιώματά τους και τα υφιστάμενα ένδικα μέσα.
Μετανάστες, πρόσφυγες και αιτούντες άσυλο
26. Η Επιτροπή επαινεί το συμβαλλόεμνο κράτος για τα μέτρα που έλαβε για τη βελτίωση της κατάστασης των αιτούντων άσυλο, των προσφύγων και των μεταναστών, συμπεριλαμβανομένης της αναβάθμισης των υποδομών των κέντρων υποδοχής και της μεταρρύθμισης του συστήματος κηδεμονίας των ασυνόδευτων ανηλίκων, σύμφωνα με το Νόμο 4960/2022. Η Επιτροπή σημειώνει περαιτέρω τη δημιουργία, το 2023, ενός μηχανισμού ατομικών καταγγελιών σχετικά με παραβιάσεις δικαιωμάτων και κακοποίηση στα σύνορα του συμβαλλόμενου κράτους και τη θέσπιση της θέσης Υπεύθυνου Θεμελιωδών Δικαιωμάτων στο Υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου με εντολή να συλλέγει και να αξιολογεί καταγγελίες σχετικά με ισχυρισμούς για παραβιάσεις ανθρώπινων δικαιωμάτων και κακοποίηση κατά την υποδοχή αιτούντων άσυλο και τη διαδικασία ασύλου, σύμφωνα με τον Ν. 4690/2022. Η Επιτροπή, ωστόσο, ανησυχεί για: (α) Αναφορές ότι οι μετανάστες και οι αιτούντες άσυλο αντιμετωπίζουν υποτυπώδεις και κακές συνθήκες σε προαναχωρισιακά κέντρα κράτησης και αστυνομικά και συνοριακά τμήματα, συμπεριλαμβανομένων συνωστισμού και ανθυγιεινών συνθηκών, καθώς και ανεπαρκείς και μη διαθσέιμες βασικές υπηρεσίες, συμπεριλαμβανομένης της υγειονομικής περίθαλψης, της ψυχολογικής υποστήριξης, της τροφής και των νομικών υπηρεσιών (β) Αναφορές ότι τα κέντρα υποδοχής για αιτούντες άσυλο στην ηπειρωτική χώρα είναι εγκαταστάσεις σαν στρατόπεδα, μακριά από τα αστικά κέντρα και δεν διαθέτουν βασικές υπηρεσίες, καθώς και αναφορές για τη διακοπή του προγράμματος στέγασης σε πόλεις και υποστήριξης το 2021 βάσει του οποίου οι αιτούντες άσυλο και οι πρόσφυγες απολάμβαναν στέγαση, εκπαίδευση και άλλες υπηρεσίες· (γ) Μείωση του χρονικού διαστήματος αποχώρησης των προσφύγων από τα κέντρα υποδοχής από έξι μήνες σε 30 και τη διακοπή της χρηματικής βοήθειας αμέσως μετά την κοινοποίηση της έκδοσης της απόφασης χορήγησης διεθνούς προστασίας, σύμφωνα με τις διατάξεις του Ν. 4939/2022 (δ) Αντιμετώπιση από τους πρόσφυγες εμποδίων και διακρίσεων κατά την πρόσβαση στο σύστημα κοινωνικής προστασίας, όπως το επίδομα κατοικίας και το επίδομα παιδιού λόγω περίπλοκων και μεροληπτικών διοικητικών απαιτήσεων, συμπεριλαμβανομένου του ανέφικτου ορίου τεκμηρίωσης. (ε) Αναφορές για αυξανόμενο αριθμό μεταναστών σε παράτυπη κατάσταση μετά την απόρριψη της αίτησής τους για άσυλο από τον Μάρτιο του 2020, λόγω της απόφασης να σταματήσει η απέλαση στην Τουρκία και ότι αντιμετωπίζουν εμπόδια στην πρόσβαση και την απόλαυση των δικαιωμάτων τους· (στ) Αναφορές για παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και κακοποίησης σε αστυνομικά τμήματα και προαναχωρησιακά κέντρα που διαπράττονται από αξιωματούχους επιβολής του νόμου κατά αυθαίρετα κρατουμένων μεταναστών, συμπεριλαμβανομένης της υπερβολικής χρήσης βίας, της σκληρής, απάνθρωπης και ταπεινωτικής μεταχείρισης και της αυθαίρετης κράτησης. (ζ) Αναφερόμενα περιστατικά επαναπροώθησης και αναγκαστικής επιστροφής στα θαλάσσια και χερσαία σύνορα μεταναστών και αιτούντων άσυλο που χρήζουν διεθνούς προστασίας, κατά παράβαση της αρχής της μη επαναπροώθησης, από τις υπηρεσίες επιβολής του νόμου, με χρήση υπερβολικής βίας, σκληρής, απάνθρωπης και ταπεινωτικής μεταχείρισης και αυθαίρετης κράτηση χωρίς ελάχιστες νόμιμες εγγυήσεις, που οδηγούν και σε θάνατο και τραυματισμό μεταναστών και αιτούντων άσυλο· (η) Έλλειψη πληροφοριών σχετικά με έρευνες, διώξεις, καταδίκες και κυρώσεις για καταγγελίες για επαναπροώθηση και αναγκαστική επιστροφή μεταναστών και αιτούντων άσυλο που χρειάζονται διεθνή προστασία, καθώς και άλλους ισχυρισμούς για παραβίαση ανθρωπίνων δικαιωμάτων και κακοποίηση, συμπεριλαμβανομένης της υπερβολικής χρήσης βίας, σκληρής, απάνθρωπης και ταπεινωτικής μεταχείρισης και αυθαίρετης κράτησης, που διαπράττονται από αξιωματούχους επιβολής του νόμου στα σύνορα σε βάρος μεταναστών, αιτούντων άσυλο και προσφύγων· (θ) Έλλειψη πληροφοριών σχετικά με την εθνοτική σύνθεση του πληθυσμού των φυλακών (άρθρα 2 και 5).
27. Επαναλαμβάνοντας τις προηγούμενες συστάσεις της (CERD/C/GRC/CO/20-22, παρα. 23) και υπενθυμίζοντας τη Γενική της Σύσταση Αρ. 30 (2024) για τις διακρίσεις σε βάρος μη πολιτών, η Επιτροπή συνιστά στο συμβαλλόμενο κράτος: (α) Να συνεχίσει τις προσπάθειές του για τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης στα κέντρα υποδοχής και ταυτοποίησης, μεταξύ άλλων με την παροχή ανθρώπινης, οικονομικής και τεχνικής υποστήριξης, και να εξασφαλίσει την πρόσβαση των μεταναστών και των αιτούντων άσυλο σε υπηρεσίες υγειονομικής περίθαλψης, επαρκή τροφή, κοινωνική υποστήριξη και νομική βοήθεια. (β) Λήψη μέτρων για τη διασφάλιση της πρόσβασης και της απόλαυσης χωρίς διακρίσεις των αιτούντων άσυλο στα δικαιωματά τους, ιδίως στέγασης, υγειονομικής περίθαλψης και εκπαίδευσης, μεταξύ άλλων με την αναθεώρηση του νομοθετικού πλαισίου για το εθνικό σύστημα κοινωνικής προστασίας και του νόμου 4939/2022 ώστε να καταργήσει τις μορφές έμμεσων διακρίσεων σε βάρος των προσφύγων και να εξετάσει το ενδεχόμενο επανεισαγωγής και εφαρμογής του συστήματος στέγασης σε ατικές περιοχές και υποστήριξης· (γ) Λήψη των απαραίτητων μέτρων για να διασφαλιστεί ότι οι μετανάστες που βρίσκονται σε παράτυπη κατάσταση μετά την απόρριψη της αίτησής τους για άσυλο έχουν αποτελεσματική πρόσβαση σε καταλύματα, κατάλληλες συνθήκες διαβίωσης, ψυχολογικές και νομικές υπηρεσίες και συμβουλευτική και απελευθέρωση των αυθαίρετα κρατούμενων· (δ) Να σταματήσει την πρακτική των ομαδικών απελάσεων και επαναπροωθήσεων, να παρέχει πρόσβαση στο έδαφός του σε άτομα που χρειάζονται διεθνή προστασία και να σέβεται πλήρως την αρχή της μη επαναπροώθησης· (ε) Διεξαγωγή αποτελεσματικών, ενδελεχών και αμερόληπτων ερευνών για όλες τις αναφορές για κακοποίηση και παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ιδίως περιπτώσεις αναγκαστικής επιστροφής, επαναπροώθησης, υπερβολικής χρήσης δύναμης και βίας και σκληρής, απάνθρωπης και ταπεινωτικής μεταχείρισης που διαπράττεται από αξιωματούχους επιβολής του νόμου κατά των μεταναστών, προσφύγων και αιτούντων άσυλο, ιδιαίτερα εκείνων που στερούνται την ελευθερία τους, δίωξη και επαρκή τιμωρία όσων καταδικαστούν με ποινές ανάλογες με τα αδικήματα και παροχή στα θύματα επαρκούς αποκατάστασης και υποστήριξης· (στ) Λήψη μέτρων για τη διασφάλιση της διαθεσιμότητας και της προσβασιμότητας ασφαλών καναλιών αναφοράς, μεταξύ άλλων διασφαλίζοντας τη λειτουργία και την κατανομή των πόρων στο μηχανισμό ατομικών καταγγελιών και στον Υπεύθυνο Θεμελιωδών Δικαιωμάτων του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου. (ζ) Συλλογή δεδομένων για μηνύσεις για παραβιάσεις ανθρώπινων δικαιωμάτων και κακοποιήσεις κατά μεταναστών και αιτούντων άσυλο, για ποινικές διώξεις, για καταδίκες και για ποινές που επιβλήθηκαν για τέτοιες πράξεις, καθώς και για την εθνοτική και εθνική σύνθεση του πληθυσμού των φυλακών και παράθεση των σχετικών στατιστικών στοιχείων στο επόμενη περιοδική έκθεση.
Ανιθαγενείς
28. Η Επιτροπή σημειώνει τις πληροφορίες που παρείχε η αντιπροσωπεία σχετικά με τις προϋποθέσεις πρόσβασης στην ιθαγένεια των ανιθαγενών με βάση τη διάρκεια της μόνιμης και νόμιμης διαμονής ή τη γέννηση και τη φοίτηση σε σχολείο στο συμβαλλόμενο κράτος. Η Επιτροπή, ωστόσο, εκφράζει την ανησυχία της για την καθυστέρηση στην ανάπτυξη και εφαρμογή ειδικής διαδικασίας προσδιορισμού της ανιθαγένειας, σύμφωνα με τις διατάξεις του Ν. 4375/2016. Ανησυχεί επίσης για τις αναφορές ότι οι ανιθαγενείς αντιμετωπίζουν εμπόδια στην απόκτηση πρόσβασης σε υπηρεσίες εκπαίδευσης και υγείας (άρθρα 2 και 5).
29. Η Επιτροπή συνιστά στο συμβαλλόμενο κράτος να θεσπίσει μια ειδική και αποτελεσματική διαδικασία για τον προσδιορισμό της ανιθαγένειας. Συνιστά επίσης στο συμβαλλόμενο κράτος να λάβει μέτρα για να διασφαλίσει ότι οι ανιθαγενείς μπορούν να απολαμβάνουν τα οικονομικά και κοινωνικά δικαιώματα τους χωρίς διακρίσεις.
Δ. Άλλες συστάσεις
Επικύρωση άλλων συνθηκών
30. Έχοντας κατά νου το αδιαίρετο όλων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, η Επιτροπή ενθαρρύνει το συμβαλλόμενο κράτος να εξετάσει το ενδεχόμενο επικύρωσης των διεθνών συνθηκών για τα ανθρώπινα δικαιώματα που δεν έχει ακόμη επικυρώσει, ιδίως συνθηκών με διατάξεις που έχουν άμεση σχέση με κοινότητες που ενδέχεται να υπόκεινται σε φυλετικές διακρίσεις, συμπεριλαμβανομένης της Διεθνούς Σύμβασης για την Προστασία των Δικαιωμάτων όλων των Μεταναστών Εργαζομένων και των Μελών των Οικογενειών τους και της Σύμβασης για τους Οικιακούς Εργαζομένους, 2011 (αρ. 189) της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας. Η Επιτροπή ενθαρρύνει το συμαβλλόμενο κράτος να προσχωρήσει στη Σύμβαση του 1961 για τη Μείωση της Ανιθαγένειας.
Τροποποίηση στο άρθρο 8 της Σύμβασης
31. Η Επιτροπή συνιστά στο συμβαλλόμενο κράτος να επικυρώσει την τροποποίηση του άρθρου 8 παράγραφος 6 της Σύμβασης που εγκρίθηκε στις 15 Ιανουαρίου 1992 στη δέκατη τέταρτη σύνοδο των κρατών μελών της Σύμβασης και εγκρίθηκε από τη Γενική Συνέλευση στο ψήφισμά της 47/111.
Δήλωση σύμφωνα με το άρθρο 14 της Σύμβασης
32. Η Επιτροπή ενθαρρύνει το συμβαλλόμενο κράτος να κάνει την προαιρετική δήλωση που προβλέπεται στο άρθρο 14 της Σύμβασης, αναγνωρίζοντας την αρμοδιότητα της Επιτροπής να λαμβάνει και να εξετάζει ατομικές προσφυγές.
Συνέχεια στη δήλωση του Durban και στο πρόγραμμα δράσης
33. Υπό το πρίσμα της γενικής σύστασής της αριθ. 33 (2009) σχετικά με τη συνέχεια που δόθηκε στη Διάσκεψη Αναθεώρησης του Durban, η Επιτροπή συνιστά, κατά την εφαρμογή της Σύμβασης στην εσωτερική έννομη τάξη του, το συμβαλλόμενο κράτος να θέσει σε ισχύ τη Διακήρυξη του Durban και το Πρόγραμμα Δράσης , που εγκρίθηκε τον Σεπτέμβριο του 2001 από την Παγκόσμια Διάσκεψη κατά του Ρατσισμού, των Φυλετικών Διακρίσεων, της Ξενοφοβίας και της Σχετικής Μισαλλοδοξίας, λαμβάνοντας υπόψη το έγγραφο των αποτελεσμάτων της Διάσκεψης Αναθεώρησης του Durban, που πραγματοποιήθηκε στη Γενεύη τον Απρίλιο του 2009. Η Επιτροπή ζητά από το συμβαλλόμενο κράτος να συμπεριλάβει στην επόμενη περιοδική έκθεσή του συγκεκριμένες πληροφορίες για σχέδια δράσης και άλλα μέτρα που λαμβάνονται για την εφαρμογή της Διακήρυξης του Durban και του Προγράμματος Δράσης σε εθνικό επίπεδο.
Διεθνής Δεκαετία για Άτομα Αφρικανικής Καταγωγής
34. Υπό το πρίσμα του ψηφίσματος 68/237 της Γενικής Συνέλευσης, με το οποίο η Συνέλευση κήρυξε την περίοδο 2015–2024 ως τη Διεθνή Δεκαετία για τα Άτομά Αφρικανικής Καταγωγής, και το ψήφισμα 69/16 της Συνέλευσης σχετικά με το πρόγραμμα δραστηριοτήτων για την υλοποίηση της Διεθνούς Δεκαετίας, και λαμβάνοντας υπόψη ότι η η Διεθνής Δεκαετία πλησιάζει στο τέλος της, η Επιτροπή ζητά από το συμβαλλόμενο κράτος να συμπεριλάβει στην επόμενη περιοδική έκθεσή του πληροφορίες σχετικά με την έκβαση των μέτρων που ελήφθησαν για την υλοποίηση του προγράμματος δραστηριοτήτων και των βιώσιμων μέτρων και πολιτικώ που εφαρμόζονται σε συνεργασία με άτομα αφρικανικής καταγωγής και τις οργανώσεις τους, λαμβάνοντας υπόψη τη Γενική Σύσταση Αρ. 34 (2011) της Επιτροπής σχετικά με τις φυλετικές διακρίσεις κατά των ατόμων αφρικανικής καταγωγής.
Διαβουλεύσεις με την κοινωνία των πολιτών
35. Η Επιτροπή συνιστά στο συμβαλλόμενο κράτος να συνεχίσει τις διαβουλεύσεις και να αυξήσει τον διάλογό του με τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών που δραστηριοποιούνται στον τομέα της προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ιδίως εκείνων που εργάζονται για την καταπολέμηση των φυλετικών διακρίσεων, σε σχέση με την προετοιμασία της επόμενης περιοδικής έκθεσης και της έκθεσης παρακολούθησης (follow-up) των παρουσών καταληκτικών παρατηρήσεων.
Διάχυση πληροφοριών
36. Η Επιτροπή συνιστά οι εκθέσεις του συμβαλλόμενου κράτους να γίνονται άμεσα διαθέσιμες και προσβάσιμες στο κοινό κατά τη στιγμή της υποβολής τους και οι καταληκτικές παρατηρήσεις της Επιτροπής σχετικά με αυτές τις εκθέσεις να γίνονται διαθέσιμες ομοίως σε όλους τους κυβερνητικούς φορείς που είναι επιφορτισμένοι με την εφαρμογή της Σύμβαση, στην επίσημη και σε άλλες κοινώς χρησιμοποιούμενες γλώσσες, κατά περίπτωση.
Κοινό βασικό έγγραφο
37. Η Επιτροπή ενθαρρύνει το συμβαλλόμενο κράτος να επικαιροποιήσει το κοινό βασικό έγγραφό του, το οποίο χρονολογείται από τον Μάιο του 2018, σύμφωνα με τις εναρμονισμένες κατευθυντήριες γραμμές για την υποβολή εκθέσεων βάσει των διεθνών συνθηκών για τα ανθρώπινα δικαιώματα, ιδίως εκείνων για το κοινό βασικό έγγραφο, όπως εγκρίθηκαν στην πέμπτη συνεδρίαση της επιτροπής των οργάνων της συνθήκης για τα ανθρώπινα δικαιώματα που πραγματοποιήθηκε τον Ιούνιο του 2006 (HRI/GEN/2/Rev.6, κεφ. I.). Υπό το πρίσμα του ψηφίσματος 68/268 της Γενικής Συνέλευσης, η Επιτροπή προτρέπει το συμβαλλόμενο κράτος να τηρήσει το όριο 42.400 λέξεων για τέτοια έγγραφα.
Παράγραφοι ιδιαίτερης σημασίας
38. Η Επιτροπή επιθυμεί να επιστήσει την προσοχή του συμβαλλόμενου κράτους στην ιδιαίτερη σημασία των συστάσεων που περιέχονται στις παραγράφους 7 (κατάσταση των μειονοτήτων), 19 (ρατσιστική στοχοποίηση (racial profiling) και αστυνομική βία με ρατσιστικά κίνητρα) και 23 (κατάσταση των Ρομά) παραπάνω και ζητά από το συμβαλλόμενο κράτος να παράσχει λεπτομερείς πληροφορίες στην επόμενη περιοδική έκθεσή του σχετικά με τα συγκεκριμένα μέτρα που λαμβάνονται για την εφαρμογή αυτών των συστάσεων.
Παρακολούθηση των καταληκτικών παρατηρήσεων
39. Σύμφωνα με το άρθρο 9 παράγραφος 1 της Σύμβασης και τον κανόνα 65 του εσωτερικού κανονισμού της, η Επιτροπή ζητά από το συμβαλόμενο κράτος να παράσχει, εντός ενός έτους από την υιοθέτηση των παρουσών καταληκτικών παρατηρήσεων, πληροφορίες σχετικά με την εφαρμογή των συστάσεων που περιέχονται στις παραγράφους 25 (μετανάστες εργαζόμενοι) και 27 (ε) (μετανάστες, πρόσφυγες και αιτούντες άσυλο).
40. Η Επιτροπή επαινεί το συμβαλλόμενο κράτος για την έγκαιρη υποβολή της ενδιάμεσης έκθεσης παρακολούθησης σχετικά με τις προηγούμενες καταληκτικές παρατηρήσεις της.
Προετοιμασία της επόμενης περιοδικής έκθεσης
41. Η Επιτροπή συνιστά στο συμβαλλόμενο κράτος να υποβάλλει τη συνδυασμένη εικοστή πέμπτη και εικοστή έκτη περιοδική έκθεσή του, ως ενιαίο έγγραφο, έως τις 18 Ιουλίου 2028, λαμβάνοντας υπόψη τις κατευθυντήριες γραμμές για την υποβολή εκθέσεων που ενέκρινε η Επιτροπή κατά την εβδομηκοστή πρώτη σύνοδό της (CERD/C/2007/1) και απαντώντας σε όλα τα σημεία που τέθηκαν στις παρούσες καταληκτικές παρατηρήσεις. Υπό το φως του ψηφίσματος 68/268 της Γενικής Συνέλευσης, η Επιτροπή προτρέπει το συμβαλλόμενο κράτος να τηρήσει το όριο των 21.200 λέξεων για τις περιοδικές εκθέσεις και των 42.400 λέξεων για το κοινό βασικό έγγραφο.
Μετάφραση του ΕΠΣΕ από το αγγλικό πρωτότυπο που είναι διαθέσιμο εδώ
Οι εμπειρογνώμονες της Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Οργανισμού καλούν την Ελλάδα να εφαρμόσει μέτρα μέσα σε τρία χρόνια, ώστε να συμμορφωθεί με τις διεθνείς υποχρεώσεις της, ιδίως στα θέματα της υπερβολικής και θανατηφόρας βίας κατά ειρηνικών διαδηλωτών, των επαναπροωθήσεων προσφύγων και των διώξεων σε υπερασπιστές των δικαιωμάτων.
Η αστυνομική βία, οι επαναπροωθήσεις προσφύγων και οι διώξεις υπερασπιστών ανθρωπίνων δικαιωμάτων ανησυχούν ιδιαίτερα τους εμπειρογνώμονες της Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ. Στις τελικές παρατηρήσεις τους για την κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Ελλάδα, που δημοσιοποιήθηκαν πριν από μερικές ημέρες, οι εμπειρογνώμονες του ΟΗΕ καλούν την Ελλάδα να εφαρμόσει κατά προτεραιότητα μέτρα μέσα σε τρία χρόνια, προκειμένου να συμμορφωθεί με τις διεθνείς υποχρεώσεις της.
Οι εμπειρογνώμονες είχαν εξετάσει εξονυχιστικά τους εκπροσώπους του ελληνικού κράτους σε δύο πολύωρες συνεδριάσεις στη Γενεύη στις 21 και 22 Οκτωβρίου σχετικά με την εφαρμογή του Διεθνούς Συμφώνου για τα Ατομικά και Πολιτικά Δικαιώματα, όπως αποτυπώνεται στην τρίτη περιοδική έκθεση της Επιτροπής. Οι εξηγήσεις της ελληνικής πλευράς δεν έπεισαν την Επιτροπή, η οποία, εκτός από την ανησυχία της για σοβαρές παραβιάσεις σχεδόν σε κάθε τομέα, διαπιστώνει επίσης ελλιπή πληροφόρηση της Επιτροπής εκ μέρους της Ελλάδας.
Για την Πύλο
Στο θέμα της αστυνομικής βίας, η Επιτροπή ανησυχεί σοβαρά για τις αναφορές για χρήση υπερβολικής και θανατηφόρας βίας από τις δυνάμεις επιβολής του νόμου ιδιαιτέρως κατά ειρηνικών διαδηλωτών και δημοσιογράφων, με δακρυγόνα, χημικά, κανόνια νερού και χειροβομβίδες κρότου λάμψης, που έχουν προκαλέσει σοβαρούς τραυματισμούς. Ζητά άμεση και διεξοδική διερεύνηση από ανεξάρτητη αρχή και δίωξη των ενόχων, όπως και ενίσχυση του Συνηγόρου του Πολίτη προκειμένου να μπορεί να ερευνά έγκαιρα και αποτελεσματικά τις υποθέσεις αστυνομικής αυθαιρεσίας.
Η Επιτροπή ανησυχεί σοβαρά επίσης για τις καταγγελίες για επαναπροωθήσεις και για την έλλειψη συστηματικών ερευνών και την έλλειψη απόδοσης ευθυνών. Εκφράζει τη λύπη της για τον θάνατο εκατοντάδων μεταναστών στο ναυάγιο της Πύλου, ενώ επισημαίνει την ανησυχία της για την κράτηση προσφύγων και μεταναστών για τους οποίους δεν υπάρχει προοπτική απέλασης σε άλλες χώρες.
Ως προς τους υπερασπιστές ανθρωπίνων δικαιωμάτων, επισημαίνει τα υπερβολικά αυστηρά κριτήρια για την εγγραφή οργανώσεων στο Μητρώο του υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου και προσθέτει ότι «ανησυχεί ιδιαίτερα για τη νομική παρενόχληση και τις ποινικές διώξεις κατά των υπερασπιστών των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ιδίως για την απαγόρευση ταξιδιών στο εξωτερικό και τη δέσμευση περιουσιακών στοιχείων που επιβλήθηκαν στον κ. Παναγιώτη Δημητρά από το Ελληνικό Παρατηρητήριο των Συμφωνιών του Ελσίνκι.
»Ως προς αυτό, η Επιτροπή εκφράζει τη λύπη της που το συμβαλλόμενο Κράτος δεν παρείχε πληροφορίες σχετικά με την υπόθεση». Οι εμπειρογνώμονες εκφράζουν επίσης ανησυχία μεταξύ άλλων:
● Για την επίμονη περιθωριοποίηση και τις διακρίσεις κατά των Ρομά.
● Για τις διακρίσεις κατά των ίντερσεξ ατόμων και για το γεγονός ότι η Ελλάδα δεν έχει υιοθετήσει την ενημερωμένη Διεθνή Ταξινόμηση Νοσημάτων του ΠΟΥ, αλλά αντιθέτως εξακολουθεί να θεωρεί τη διεμφυλικότητα ως «διαταραχή ταυτότητας φύλου».
● Για τις συνθήκες διαβίωσης και θεραπείας σε ψυχιατρικά ιδρύματα, με χρήση φυσικών και χημικών περιορισμών και με διαδικασίες ακούσιου εγκλεισμού που δεν τηρούν τις προβλεπόμενες εγγυήσεις.
● Για την έλλειψη πληροφοριών σχετικά με μέτρα που εξασφαλίζουν ανεξάρτητη και αμερόληπτη έρευνα σε υποθέσεις διαφθοράς.
● Για τον νόμο για τη συνεπιμέλεια, που εκθέτει τα θύματα ενδοοικογενειακής βίας και τα παιδιά τους σε κίνδυνο για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Ως προς τα ουσιαστικά θετικά βήματα για τα ανθρώπινα δικαιώματα, η Επιτροπή αναφέρεται μόνο σε τρεις νομοθετικές πρωτοβουλίες: τον νόμο για τον πολιτικό γάμο των ομόφυλων ζευγαριών, τον νόμο για τις άδειες διαμονής σε περίπου 30.000 εργαζόμενους μετανάστες που ζουν τρία χρόνια στην Ελλάδα και τον νόμο για την Επιτροπεία των ασυνόδευτων ανηλίκων.
Στα χαρτιά
Στις θετικές πτυχές αναφέρονται επίσης η έγκριση Εθνικών Στρατηγικών ή Εθνικών Σχεδίων Δράσης σχεδόν για κάθε ζήτημα και κοινωνική ομάδα τα τελευταία τέσσερα χρόνια. Προκύπτει όμως εκ του αποτελέσματος ότι τα σχέδια και οι στρατηγικές έχουν μείνει στα χαρτιά, καθώς δεν έχει προχωρήσει η υιοθέτησή τους και πολύ περισσότερο η εφαρμογή τους στην πράξη.
Η επόμενη περιοδική έκθεση της Επιτροπής έχει προγραμματιστεί για το 2030 και ο διάλογος των εμπειρογνωμόνων με τις ελληνικές αρχές για το 2032. Κατ’ εξαίρεση, η Ελλάδα καλείται να ενημερώσει μέχρι τον Νοέμβριο του 2027 για τις ενέργειές της στα θέματα της αστυνομικής βίας, των επαναπροωθήσεων και των διώξεων των υπερασπιστών ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Το 24μηνο έργο (2023-2024) «SafeNet: Παρακολούθηση και Αναφορές για Ασφαλέστερα Περιβάλλοντα στο Διαδίκτυο» επιδιώκει να εφαρμόσει μια ολοκληρωμένη και διαθεματική προσέγγιση για την πρόληψη και την καταπολέμηση της μισαλλοδοξίας, του ρατσισμού και της ξενοφοβίας στο διαδίκτυο.
Συμμετέχουν 21 εταίροι, πολλοί από τους οποίους είναι μέλη του Διεθνούς Δικτύου κατά του Κυβερνο Μίσους (INACH), και η ίδια η οργάνωση-ομπρέλα. Πολλοί (όπως και το Ελληνικό Παρατηρητήριο των Συμφωνιών του Ελσίνκι) αποτελούν αξιόπιστες πηγές επισήμανσης παράνομου περιεχομένου (trusted flaggers) και έχουν λάβει μέρος στα προγράμματα παρακολούθησης στο πλαίσιο του Κώδικα Δεοντολογίας της ΕΕ για την αντιμετώπιση της παράνομης ρητορικής μίσους στο διαδίκτυο.
Ακολουθούν τα επικαιροποιημένα αποτελέσματα της σχετικής δράσης του Ελληνικού Παρατηρητηρίου των Συμφωνιών του Ελσίνκι για την περίοδο Ιανουαρίου 2023 – Ιουνίου 2024.
Το Ελληνικό Παρατηρητήριο των Συμφωνιών του Ελσίνκι (ΕΠΣΕ) με μεγάλη ικανοποίηση διαπίστωσε πως τα βασικά θέματα που τόνισε στις εκθέσεις και παρουσιάσεις του στην Επιτροπή υιοθετήθηκαν στις συστάσεις της προς την Ελλάδα, ενώ παράλληλα η Επιτροπή έκανε ρητή αναφορά στις διώξεις του Εκπροσώπου του ΕΠΣΕ Παναγιώτη Δημητρά: το πλήρες κείμενό τους σε μετάφραση του ΕΠΣΕ είναι διαθέσιμο στην ανάρτηση Επιτροπή Ανθρώπινων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ: Καταληκτικές παρατηρήσεις και συστάσεις για την Ελλάδα
Όπως κάθε Επιτροπή του ΟΗΕ, η Επιτροπή Ανθρώπινων Δικαιωμάτων αξιολόγησε ως σοβαρότερα προβλήματα που απαιτούν κατά προτεραιότητα αντιμετώπιση και για αυτό ζήτησε από την Ελλάδα υποβολή ενδιάμεσης έκθεσης μέχρι τις 8 Νοεμβρίου 2027 για την εφαρμογή των συστάσεών της την αστυνομική βία, τις επαναπροωθήσεις και τις διώξεις υπερασπιστών ανθρώπινων δικαιωμάτων. Για όλα τα άλλα, η Ελλάδα πρέπει να υποβάλει έκθεση το 2031 για να εξετασθεί από την Επιτροπή το 2032.
“Η Επιτροπή ανησυχεί σοβαρά για αναφορές για χρήση υπερβολικής και θανατηφόρας βίας από την αστυνομία και άλλους αξιωματούχους επιβολής του νόμου, ιδιαίτερα κατά ειρηνικών διαδηλωτών και δημοσιογράφων, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης δακρυγόνων, χημικών ερεθιστικών ουσιών, κανονιών νερού και χειροβομβίδων κρότου-λάμψης, προκαλώντας σοβαρούς τραυματισμούς,” και ζητά την άμεση και διεξοδική διερεύνηση των καταγγελιών από ανεξάρτητες αρχές και την κατάλληλη ποινική καταδίκη των δραστών με παράλληλη επαρκή αποζημίωση των θυμάτων ή/και των οικογενειών τους.
“Η Επιτροπή ανησυχεί σοβαρά για τις πολλαπλές αναφορές για «επαναπροωθήσεις» (pushbacks) στα θαλάσσια και χερσαία σύνορα της Ελλάδας, κατά παράβαση της αρχής της μη επαναπροώθησης, … ανησυχεί βαθύτατα για τους ισχυρισμούς περί υπερβολικής χρήσης βίας, κακομεταχείρισης, κράτησης χωρίς επικοινωνία και έλλειψης διαδικαστικών και νομικών εγγυήσεων, στο πλαίσιο επιχειρήσεων επαναπροώθησης, καθώς και για την κράτηση υπηκόων τρίτων χωρών στα προαναχωρητικά κέντρα κράτησης χωρίς καμία απτή προοπτική επιστροφής… ανησυχεί επίσης για την έλλειψη συστηματικών ερευνών σχετικά με καταγγελίες για επαναπροώθηση και έλλειψη απόδοσης ευθυνών” και ζητά να σταματήσουν οι επαναπροωθήσεις και η υπερβολική χρήση βίας εναντίον μεταναστών και αιτούντων άσυλο και όλοι οι ισχυρισμοί για επαναπροώθηση, συμπεριλαμβανομένης της υπερβολικής χρήσης βίας και της σκληρής, απάνθρωπης και ταπεινωτικής μεταχείρισης κατά των μεταναστών, να διερευνώνται άμεσα και ενδελεχώς, και οι δράστες να τιμωρούνται με τις κατάλληλες κυρώσεις, με επαρκείς αποζημιώσεις στα θύματα.
“Η Επιτροπή ανησυχεί για τις αναφορές ενός ολοένα και πιο εχθρικού περιβάλλοντος έναντι των υπερασπιστών των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ιδιαίτερα εκείνων που εργάζονται με πρόσφυγες, αιτούντες άσυλο και μετανάστες, συμπεριλαμβανομένων αναφορών για εκστρατείες συκοφαντικής δυσφήμισης, εκφοβισμού, παρενόχλησης και απειλών, … νομική παρενόχληση και ποινικές διώξεις, … ιδίως για την απαγόρευση ταξιδιών στο εξωτερικό και τη δέσμευση περιουσιακών στοιχείων που επιβλήθηκαν στον κ. Παναγιώτη Δημητρά από το Ελληνικό Παρατηρητήριο των Συμφωνιών του Ελσίνκι και εκφράζει τη λύπη της που το συμβαλλόμενο Κράτος δεν παρείχε πληροφορίες σχετικά με την υπόθεση του κ. Δημητρά” και ζητά την καταπολέμηση και την πρόληψη κάθε μορφής βίας και απειλών, παρενόχλησης και εκφοβισμού των υπερασπιστών των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και την εξασφάλιση ότι μπορούν ελεύθερα να εκτελούν το έργο τους χωρίς φόβο για βία ή αντίποινα, συμπεριλαμβανομένης της αυθαίρετης κράτησης, των ταξιδιωτικών απαγορεύσεων, της δέσμευσης περιουσιακών στοιχείων ή των ποινικών διώξεων, και οι παραβιάσεις των δικαιωμάτων τους να διερευνώνται άμεσα και ενδελεχώς, οι δράστες να τιμωρούνται δεόντως και τα θύματα να λαμβάνουν επαρκείς αποζημιώσεις, ενώ επίσης να υιοθετήσει νομοθεσία και πολιτικές για την προστασία των υπερασπιστών των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και τη διασφάλιση των δικαιωμάτων τους.
Β. Οι υπόλοιπες συστάσεις
Οι άλλες συστάσεις της Επιτροπής του ΟΗΕ αφορούν διαφθορά, Ρομά, ΛΟΑΤΚΙ, βία κατά γυναικών και γυναικοκτονίες, εμπορία ανθρώπων, ανιθαγένεια, συνθήκες κράτησης, ψυχιατρεία, αντιρρησίες συνείδησης, ελευθερίες έκφρασης, συνάθροισης και συνεταιρίζεσθαι και μειονότητες.
Η Επιτροπή εκφράζει σοβαρές ανησυχίες για όλα αυτά τα θέματα και μεταξύ άλλων ζητά:
νομοθετικά και θεσμικά μέτρα για τη διασφάλιση της προστασίας των πληροφοριοδοτών (whistleblowers) από αντίποινα, νομικά και πρακτικά,
πρόληψη και εξάλειψη κάθε μορφής διακρίσεων και περιθωριοποίησης κατά των Ρομά και ανεξάρτητες και αμερόληπτες έρευνες για όλες τις καταγγελίες για διακρίσεις και κακομεταχείριση, με τιμωρία των δραστών ανάλογη με τη βαρύτητα του εγκλήματος και παροχή στα θύματα πλήρους αποκατάστασης
διεξοδική διερεύνηση καταγγελιών για βία που υποκινείται από το σεξουαλικό προσανατολισμό ή την ταυτότητα φύλου του θύματος, με κατάλληλη τιμωρία των δραστών και αποτελεσματική πρόσβαση των θυμάτων σε νομική βοήθεια και ένδικα μέσα
άμεση και διεξοδική διερεύνηση όλων των περιπτώσεων βίας κατά των γυναικών, συμπεριλαμβανομένης της ενδοοικογενειακής βίας, με κατάλληλη τιμωρία των δραστών και αποτελεσματική πρόσβαση των θυμάτων σε αποτελεσματικά ένδικα μέσα και απαραίτητη νομική, ιατρική, οικονομική και ψυχολογική υποστήριξη, καθώς και εξέταση του ενδεχόμενου τροποποίησης του Ποινικού Κώδικα για να ποινικοποιήσει ειδικά τη γυναικοκτονία
άμεση και διεξοδική διερεύνηση όλων των υποθέσεων εμπορίας ανθρώπων με κατάλληλη τιμωρία των δραστών και πλήρη αποκατάσταση των θυμάτων, συμπεριλαμβανομένης της κατάλληλης αποζημίωσης και επανένταξης
διασφάλιση ότι όλα τα παιδιά που γεννιούνται στην Ελλάδα, ιδιαίτερα για παιδιά που γεννήθηκαν από ανιθαγενείς γονείς, είναι εγγεγραμμένα και λαμβάνουν επίσημο πιστοποιητικό γέννησης
βελτίωση των συνθηκών κράτησης και διασφάλιση ότι οι αιτούντες άσυλο, οι πρόσφυγες και οι μετανάστες αντιμετωπίζονται με αξιοπρέπεια και ανθρωπιά σε όλους τους χώρους στέρησης της ελευθερίας
βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης και θεραπευτικής μεταχείρισης σε δημόσιες εγκαταστάσεις περίθαλψης για άτομα σε ψυχιατρικά ιδρύματα και ενίσχυση της ανεξάρτητης παρακολούθησης των ψυχιατρικών ιδρυμάτων και των μηχανισμών διερεύνησης των καταγγελιών, διεξοδική διερεύνηση καταγγελιών για κακοποίηση, και τιμωρία με κυρώσεις ανάλογες με τη σοβαρότητα του εγκλήματος
εναλλακτική θητεία προσβάσιμη σε όλους τους αντιρρησίες συνείδησης που δεν θα είναι τιμωρητική ή μεροληπτική ως προς τη φύση, το κόστος ή τη διάρκειά της και εξέταση του ενδεχομένου η αξιολόγηση των αιτήσεων για το καθεστώς του αντιρρησία συνείδησης να τεθεί υπό τον πλήρη έλεγχο φορέα ανεξάρτητου από το στρατό με επαρκή εποπτεία και διαφάνεια
αποτελεσματική αποτροπή και καταπολέμηση πράξεων παρενόχλησης, εκφοβισμού και βίας κατά δημοσιογράφων και εργαζομένων στα μέσα ενημέρωσης ώστε να μπορούν να φέρουν εις πέρας το έργο τους χωρίς φόβο για βία ή αντίποινα και πλήρη εφαρμογή της σύστασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής του Απριλίου 2022 σχετικά με την προστασία των δημοσιογράφων από τις SLAPPs με παράλληλη αναθεώρηση του νομικού πλαισίου για την προστασία των δημοσιογράφων από αγωγές αντιποίνων
τροποποίηση του Ν. 4703/2020, ώστε όλα τα άτομα να απολαμβάνουν πλήρως το δικαίωμα στην ελευθερία της συνάθροισης, συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος της αυθόρμητης συνάθροισης, και τυχόν περιορισμοί να είναι σύμφωνοι με τις αυστηρές απαιτήσεις του άρθρου 21 του Συμφώνου
εγγύηση, νομικά και πρακτικά, της αποτελεσματικής άσκησης του δικαιώματος της ελευθερίας του συνεταιρίζεσθαι ώστε τυχόν περιορισμοί να είναι πλήρως συμβατοί με το άρθρο 22 του Συμφώνου, και λήψη κατάλληλων μέτρων για τη διασφάλιση ασφαλούς και ευνοϊκού περιβάλλοντος για τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών
διασφάλιση ότι όλα τα άτομα που ανήκουν σε εθνοτικές, θρησκευτικές ή γλωσσικές μειονότητες, προστατεύονται αποτελεσματικά από κάθε μορφή διάκρισης και μπορούν να απολαμβάνουν πλήρως τα δικαιώματά τους που προβλέπει το Σύμφωνο, συμπεριλαμβανομένου του άρθρου 27, σύμφωνα και με την προηγούμενη σύσταση της Επιτροπής το 2015, που τότε και τώρα “ανησυχεί για τις ανεπαρκείς εγγυήσεις για την ίση και αποτελεσματική απόλαυση του πολιτισμού, του επαγγέλματος, της θρησκείας του και τη χρήση της γλώσσας από όλα τα άτομα, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που ισχυρίζονται ότι ανήκουν σε εθνοτικές, θρησκευτικές ή γλωσσικές μειονότητες”
ευρεία διάδοση του Συμφώνου, του Προαιρετικού Πρωτόκολλου, της τρίτης περιοδικής έκθεσης της Ελλάδας και τις καταληκτικών παρατηρήσεων της Επιτροπής, με σκοπό την ευαισθητοποίηση των δικαστικών, νομοθετικών και διοικητικών αρχών, της κοινωνίας των πολιτών, των μη κυβερνητικών οργανώσεων που δραστηριοποιούνται στη χώρα και του ευρύτερου κοινού για τα δικαιώματα που κατοχυρώνονται από το Σύμφωνο, καθώς και διασφάλιση ότι η περιοδική έκθεσή της Ελλάδας και οι καταληκτικές παρατηρήσεις της Επιτροπής θα μεταφραστούν στα ελληνικά.
Προηγούμενες σχετικές αναρτήσεις για την εξέταση της Ελλάδας από την Επιτροπή Ανθρώπινων Δικαιωμάτωντου ΟΗΕ
Καταληκτικές παρατηρήσεις επί της τρίτης περιοδικής έκθεσης της Ελλάδας (Εγκρίθηκε από την Επιτροπή κατά την 142η συνεδρίασή της 14 Οκτωβρίου – 7 Νοεμβρίου 2024)
1. Η Επιτροπή εξέτασε την τρίτη περιοδική έκθεση της Ελλάδας (CCPR/CGRC/3) κατά την 4158η και την 4159η συνεδριάσεις της, (2 CCPR/C/SR.4158 και CCPR/C/SR.4159) που έγιναν στις 21 και 22 Οκτωβρίου 2024. Στην 4180η συνεδρίασή της, στις 5 Νοεμβρίου 2024, η Επιτροπή ενέκρινε τις παρούσες τελικές παρατηρήσεις.
Α. Εισαγωγή
2. Η Επιτροπή είναι ευγνώμων στο συμβαλλόμενο Κράτος για την αποδοχή της απλοποιημένης διαδικασίας υποβολής εκθέσεων και για την υποβολή της τρίτης περιοδικής έκθεσής της ως απάντηση στον κατάλογο θεμάτων πριν από την υποβολή εκθέσεων που καταρτίστηκε στο πλαίσιο αυτής της διαδικασίας (CCPR/C/GRC/QPR/3). Εκφράζει την εκτίμηση για την ευκαιρία να ανανεώσει τον εποικοδομητικό διάλογο με την αντιπροσωπεία υψηλού επιπέδου του συμβαλλόμενου Κράτους σχετικά με τα μέτρα που ελήφθησαν κατά την περίοδο αναφοράς για την εφαρμογή των διατάξεων του Συμφώνου. Η Επιτροπή ευχαριστεί το συμβαλλόμενο Κράτος για τις προφορικές απαντήσεις που παρείχε η αντιπροσωπεία και για τις συμπληρωματικές πληροφορίες που της παρασχέθηκαν γραπτώς.
B. Θετικές πτυχές
3. Η Επιτροπή χαιρετίζει τα ακόλουθα νομοθετικά, πολιτικά και θεσμικά μέτρα που έλαβε το συμβαλλόμενο Κράτος:
(α) Νόμος αριθ. 5089/2024 για την ισότητα στον πολιτικό γάμο και τροποποιήσεις σε άλλες διατάξεις του αστικού κώδικα.
(β) Νόμος 5078/2023 για τη μεταρρύθμιση της επαγγελματικής ασφάλισης, τον εξορθολογισμό της ασφαλιστικής νομοθεσίας, τις συνταξιοδοτικές ρυθμίσεις, το σύστημα διορισμών και προσλήψεων εκπαιδευτών δημόσιας υπηρεσίας και άλλες διατάξεις, που παρέχει σε περίπου 30.000 μετανάστες χωρίς έγγραφα το δικαίωμα σε τριετή άδεια παραμονής και τη δυνατότητα εργασίας στην Ελλάδα·
(γ) Έγκριση του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για τις Γυναίκες, την Ειρήνη και την Ασφάλεια, το 2023.
(δ) Έγκριση του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για την Προστασία των Παιδιών από τη Σεξουαλική Κακοποίηση και Εκμετάλλευση, 2022 – 2027.
(ε) Έγκριση της Εθνικής Στρατηγικής για την Προστασία των Ασυνόδευτων Ανηλίκων, το 2022.
(στ) Σύσταση της Ομάδας Εργασίας για τη Διασφάλιση της Προστασίας, της Ασφάλειας και της Ενίσχυσης του Καθεστώτος των Δημοσιογράφων και των Επαγγελματιών των ΜΜΕ, με τη συνεργασία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, το 2022.
(ζ) Νόμος αριθ. 4960/2022 για το εθνικό σύστημα επιτροπείας και το πλαίσιο για τη φιλοξενία ασυνόδευτων ανηλίκων και άλλες διατάξεις αρμοδιότητας του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου,
(η) Νόμος αριθ. 4938/2022 για τον Κώδικα Οργανισμού Δικαστηρίων και Κατάστασης Δικαστικών Λειτουργών και άλλες διατάξεις,
(θ) Έγκριση του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για την Καταπολέμηση της Διαφθοράς, 2022 – 2025.
(ι) Εφαρμογή του Εθνικού Μηχανισμού Αντιμετώπισης Έκτακτης Ανάγκης για Ασυνόδευτους Ανηλίκους σε Επισφαλείς Συνθήκες Διαβίωσης, το 2021.
(ια) Υιοθέτηση της Εθνικής Στρατηγικής για την Ισότητα των ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων, 2021 – 2027.
(ιβ) Έγκριση της Εθνικής Στρατηγικής και Σχεδίου Δράσης για την Κοινωνική Ένταξη των Ρομά, 2021 – 2030.
(ιγ) Έγκριση του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία, 2021 – 2027.
(ιδ) Έγκριση του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για την Ισότητα των Φύλων, 2021 – 2025.
(ιε) Έγκριση του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για την Καταπολέμηση της Διαφθοράς, 2022 – 2025.
(ιστ) Έγκριση του Εθνικού Σχεδίου Δράσης κατά του Ρατσισμού και της Μισαλλοδοξίας, 2020 – 2023.
(ιζ) Δημιουργία της Ειδικής Γραμματείας Προστασίας Ασυνόδευτων Ανηλίκων το 2020.
(ιη) Έγκριση του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για την πρόληψη και την καταπολέμηση της εμπορίας ανθρώπων και την προστασία και αποκατάσταση των θυμάτων, 2019-2023.
(ιθ) Νόμος αριθ. 4604/2019 για την προώθηση της ουσιαστικής ισότητας των φύλων και την πρόληψη και καταπολέμηση της έμφυλης βίας, με στόχο την προώθηση της ισότητας των φύλων και την αντιμετώπιση θεμάτων που σχετίζονται με τη σεξουαλική και έμφυλη βία,
(κ) Επίσημη έναρξη λειτουργίας του Εθνικού Μηχανισμού Παραπομπής για την Προστασία των Θυμάτων Εμπορίας Ανθρώπων (NRM) το 2019, ο οποίος συντονίζεται και εποπτεύεται από το Γραφείο του Εθνικού Εισηγητή (ONR) για την εμπορία ανθρώπων στο Υπουργείο Εξωτερικών Υποθέσεων και λειτουργεί και διευθύνεται από το Εθνικό Κέντρο Κοινωνικής Αλληλεγγύης (ΕΚΚΣ) του Υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας. και
(κα) Νόμος αριθ. 4554/2018 (άρθρο 62), ο οποίος περιγράφει τη διαδικασία που έχει θεσπιστεί για την ταυτοποίηση των γυναικών στα έγγραφα ταυτοποίησης της εμπορίας ανθρώπων για εργασία και την καταγραφή της γέννησης των παιδιών τους.
4. Η Επιτροπή χαιρετίζει την επικύρωση ή την προσχώρηση στα ακόλουθα διεθνή κείμενα από το συμβαλλόμενο Κράτος:
(α) Σύμβαση της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ΔΟΕ) για τη βία και την παρενόχληση, 2019 (αρ. 190), στις 12 Ιουνίου 2021· και
(β) Σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης για την πρόληψη και την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και της ενδοοικογενειακής βίας (Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης) το 2018.
Γ. Κύρια θέματα ανησυχίας και συστάσεις
Συνταγματικό και νομοθετικό πλαίσιο εντός του οποίου εφαρμόζεται το Σύμφωνο
5. Η Επιτροπή χαιρετίζει το γεγονός ότι το Σύνταγμα της Ελλάδας προβλέπει την άμεση εφαρμογή του Συμφώνου στο εσωτερικό δίκαιο. Η Επιτροπή εκφράζει τη λύπη της για την έλλειψη πληροφόρησης σχετικά με υποθέσεις στα εθνικά δικαστήρια όπου έχουν γίνει επίκληση ή εφαρμογή των διατάξεων του Συμφώνου. Εξακολουθεί να ανησυχεί για την έλλειψη συγκεκριμένης διαδικασίας ή μηχανισμών εξέτασης και διασφάλισης της εφαρμογής των Αποφάσεων (Views) της Επιτροπής, ιδίως όσον αφορά τις προσφυγές Καλαμιώτη κατά Ελλάδας (1486/2006), Νικόλα Κατσαρή κατά Ελλάδας (1558/2007) και Γεωργόπουλος κ.ά. κατά. Ελλάδας (1799/2008), καθώς και γεγονός ότι οι Αποφάσεις δεν έχουν δημοσιευτεί στο διαδίκτυο. Ενώ η Επιτροπή σημειώνει τα μαθήματα που παρέχονται από την Εθνική Σχολή Δικαστών σε δικαστές και εισαγγελείς σχετικά με το διεθνές δίκαιο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων που έχουν ενσωματωθεί στην εγχώρια νομοθεσία της, εκφράζει τη λύπη της για την έλλειψη πληροφόρησης σχετικά με τα μέτρα που λαμβάνονται για την ευαισθητοποίηση του ευρέως κοινού στο Σύμφωνο και στο Προαιρετικό Πρωτόκολλο (άρθρο 2).
6. Το συμβαλλόμενο Κράτος θα πρέπει να λάβει όλα τα απαραίτητα μέτρα για την πλήρη εφαρμογή των Αποφάσεων που υιοθετεί η Επιτροπή, μέσω κατάλληλων και αποτελεσματικών μηχανισμών, σύμφωνα με το άρθρο 2 παράγραφοι 2 και 3 του Συμφώνου. Θα πρέπει επίσης να διασφαλίζει την ταχεία μετάφραση των Αποφάσεων της Επιτροπής στη γλώσσα που χρησιμοποιείται στο συμβαλλόμενο Κράτος και τη δημοσίευσή τους σε επίσημους ιστότοπους. Το συμβαλλόμενο Κράτος θα πρέπει να συνεχίσει να διασφαλίζει την άμεση εφαρμογή του Συμφώνου και να παρέχει ειδική εκπαίδευση σχετικά με το Σύμφωνο και το Προαιρετικό του Πρωτόκολλο σε δημόσιους λειτουργούς, συμπεριλαμβανομένων δικαστών, εισαγγελέων και αξιωματούχων επιβολής του νόμου, και να ευαισθητοποιεί το ευρύ κοινό.
Μέτρα κατά της διαφθοράς
7. Χαιρετίζοντας τα νομοθετικά και θεσμικά μέτρα που έλαβε το συμβαλλόμενο Κράτος για την καταπολέμηση της διαφθοράς, συμπεριλαμβανομένου του Νόμου 5090/2024, ο οποίος τροποποίησε το Νόμο 4990/2022 για την Προστασία προσώπων που αναφέρουν παραβιάσεις ενωσιακού δικαίου και τη σύσταση της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας το 2019, η οποία επιβλέπει την εφαρμογή του του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για την Καταπολέμηση της Διαφθοράς για την περίοδο 2022-2025, η Επιτροπή εκφράζει τη λύπη της για την έλλειψη συγκεκριμένων πληροφοριών σχετικά με τα μέτρα που ελήφθησαν για την εξασφάλιση ανεξάρτητων και αμερόληπτων ερευνών και διώξεων υποθέσεων διαφθοράς, καθώς και με τις αναφορές για δημόσιους υπαλλήλους που κατηγορήθηκαν για διαφθορά και τις διαδικασίες που μπορεί να ακολούθησαν (άρθρα 2 και 25).
8. Το συμβαλλόμενο Κράτος θα πρέπει να εφαρμόσει πλήρως τις συστάσεις της έκθεσης της Ομάδας Εργασίας του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) για τη Δωροδοκία στην Ελλάδα του 2024 και το Εθνικό Σχέδιο Δράσης κατά της Διαφθοράς (NACAP) για την περίοδο 2022-2025 και να παρέχει επαρκείς ανθρώπινους και οικονομικούς πόρους στην Εθνική Αρχή Διαφάνειας. Το συμβαλλόμενο Κράτος θα πρέπει επίσης να:
(α) Λάβει νομοθετικά και θεσμικά μέτρα για τη διασφάλιση της προστασίας των πληροφοριοδοτών (whistleblowers) από αντίποινα, νομικά και πρακτικά, για να διασφαλιστεί η ανεξαρτησία, η αποτελεσματικότητα, η διαφάνεια και η λογοδοσία όλων των δημοσίων υπαλλήλων και των φορέων κατά της διαφθοράς, συμπεριλαμβανομένης της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας·
(β) Εγγυηθεί την ταχεία και έγκαιρη διερεύνηση όλων των καταγγελιών για διαφθορά, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που αφορούν υψηλόβαθμους δημόσιους αξιωματούχους που κατηγορούνται για διαφθορά, και διασφαλίζει ότι οι δράστες διώκονται και, εάν καταδικαστούν, τιμωρούνται με κυρώσεις κατάλληλες για τη σοβαρότητα του αδικήματος, και
(γ) Ευαισθητοποιεί σχετικά με το οικονομικό και κοινωνικό κόστος της διαφθοράς και τους ισχύοντες μηχανισμούς για την αντιμετώπισή της, συμπεριλαμβανομένου του Νόμου για την Προστασία των Πληροφοριοδοτών.
Διακρίσεις κατά των Ρομά
9. Ενώ η Επιτροπή χαιρετίζει την Εθνική Στρατηγική και Σχέδιο Δράσης για τους Ρομά για την Κοινωνική Ένταξη των Ρομά, 2021–2030, με γνώμονα την αρχή «για τους Ρομά, με τους Ρομά», εξακολουθεί να ανησυχεί για την επίμονη περιθωριοποίηση και τις διακρίσεις των Ρομά, ιδιαίτερα στον τομέα της στέγασης, της εκπαίδευσης και της υγειονομικής περίθαλψης και της κακομεταχείρισης από αξιωματούχους επιβολής του νόμου (άρθρα 2, 26 και 27).
10. Το συμβαλλόμενο Κράτος θα πρέπει:
(α) Να εντείνει τις προσπάθειές του για την πρόληψη και την εξάλειψη κάθε μορφής διακρίσεων και περιθωριοποίησης κατά των Ρομά, μεταξύ άλλων στον τομέα της στέγασης, της εκπαίδευσης και της υγειονομικής περίθαλψης·
(β) Να λάβει ισχυρά μέτρα για την αποτελεσματική πρόληψη πράξεων διακρίσεων και ατιμωρησίας, μεταξύ άλλων με την παροχή προγραμμάτων κατάρτισης και ευαισθητοποίησης σε δημόσιους υπαλλήλους, στα όργανα επιβολής του νόμου, στο δικαστικό σώμα και στους εισαγγελείς και να προάγει το σεβασμό της διαφορετικότητας μεταξύ του ευρύτερου κοινού·
(γ) Να διεξαγάγει ενδελεχείς, ανεξάρτητες και αμερόληπτες έρευνες για όλες τις καταγγελίες για διακρίσεις και κακομεταχείριση, διώκοντας τους δράστες και εάν καταδικαστούν τιμωρώντας τους με κυρώσεις ανάλογες με τη βαρύτητα του εγκλήματος και να παράσχει στα θύματα πλήρη αποκατάσταση, και
(δ) Να εξασφαλίσει την αποτελεσματική εφαρμογή της Εθνικής Στρατηγικής και του Σχεδίου Δράσης για την Κοινωνική Ένταξη των Ρομά, 2021–2030, συμπεριλαμβανομένων επαρκών ανθρώπινων και οικονομικών πόρων και τακτικής παρακολούθησης, αξιολόγησης και αναφοράς με ουσιαστική συμμετοχή των Ρομά.
Διακρίσεις λόγω σεξουαλικού προσανατολισμού και ταυτότητας φύλου
11. Ενώ η Επιτροπή σημειώνει ότι ο νόμος 4958/2022 απαγορεύει τις ιατρικές παρεμβάσεις σε ανήλικους με σκοπό την τροποποίηση των σωματικών τους χαρακτηριστικών φύλου, εξακολουθεί να ανησυχεί μήπως τα ιντερσέξ άτομα εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν διακρίσεις από την ιατρική κοινότητα καθώς και υποτιμητική ομιλία στο διαδίκτυο. Η Επιτροπή ανησυχεί επίσης για τις αναφορές ότι το ελληνικό σύστημα υγειονομικής περίθαλψης εξακολουθεί να χρησιμοποιεί τη Διεθνή Ταξινόμηση Νοσημάτων 10η Αναθεώρηση (ICD-10) του ΠΟΥ, η οποία αναφέρεται στη «διεμφυλικότητα» ως «διαταραχή ταυτότητας φύλου» και δεν ακολουθεί την ενημερωμένη Διεθνή Ταξινόμηση of Diseases 11th Revision (ICD-11) που αναφέρεται στην «δυσφορία φύλου». Η Επιτροπή εξακολουθεί να ανησυχεί για τα πολλαπλά εμπόδια που προκύπτουν από τη χρήση αυτών των απαρχαιωμένων ορισμών σε όλους τους τομείς της ζωής των διεμφυλικών ατόμων, συμπεριλαμβανομένης της πρόσβασης στην υγειονομική περίθαλψη και των ίσων ευκαιριών στον χώρο εργασίας (άρθρα 2 και 26).
12. Το συμβαλλόμενο Κράτος θα πρέπει να εντείνει τις προσπάθειές του για την πρόληψη, την καταπολέμηση και την εξάλειψη των διακρίσεων και της βίας που βασίζονται στο σεξουαλικό προσανατολισμό και στην ταυτότητα φύλου. Ειδικότερα, το συμβαλλόμενο Κράτος θα πρέπει:
(α) Να διασφαλίσει ότι η βία που υποκινείται από το σεξουαλικό προσανατολισμό ή την ταυτότητα φύλου του θύματος διερευνάται διεξοδικά, ότι οι υπεύθυνοι προσάγονται στη δικαιοσύνη και, εάν καταδικαστούν, τιμωρούνται κατάλληλα, και ότι τα θύματα έχουν αποτελεσματική πρόσβαση σε νομική βοήθεια και ένδικα μέσα·
(β) Να δημιουργήσει προσβάσιμοι μηχανισμοί για τα θύματα να υποβάλλουν καταγγελίες για διακρίσεις λόγω σεξουαλικού προσανατολισμού και ταυτότητας φύλου και να λάβουν μέτρα για την αποφυγή της εκ νέου θυματοποίησης, μεταξύ άλλων παρέχοντας εκπαιδευτικά προγράμματα ευαισθητοποίησης σε αξιωματούχους επιβολής του νόμου, εισαγγελείς και το δικαστικό σώμα, και
(γ) Να συμμορφωθεί με το ICD-11 από τον ΠΟΥ για να διασφαλίσει ότι οι ταυτότητες των διεμφυλικών δεν αντιμετωπίζονται ως κάτι παθολογικό και να λάβει μέτρα για να διασφαλίσει ότι θα εξαλειφθούν όλες οι μορφές διακρίσεων στην υγειονομική περίθαλψη, στο χώρο εργασίας και σε άλλους τομείς.
Βία κατά των γυναικών, συμπεριλαμβανομένης της ενδοοικογενειακής βίας
13. Η Επιτροπή χαιρετίζει τα μέτρα που έλαβε το συμβαλλόμενο Κράτος για την αντιμετώπιση της βίας κατά των γυναικών, συμπεριλαμβανομένης της ίδρυσης των Αστυνομικών Υπηρεσιών Ενδοοικογενειακής Βίας, την ανάπτυξη μιας εφαρμογής κουμπιού πανικού για κινητά, και την παροχή δωρεάν νομικής προστασίας και καταφυγίων για θύματα ενδοοικογενειακής βίας, σεξουαλικής εκμετάλλευσης και εμπορίας ανθρώπων. Ωστόσο, η Επιτροπή εξακολουθεί να ανησυχεί για τα υψηλά ποσοστά βίας κατά των γυναικών, συμπεριλαμβανομένης της ενδοοικογενειακής βίας, και, ειδικότερα, για τον επίμονα υψηλό αριθμό γυναικοκτονιών και το χαμηλό ποσοστό καταγγελιών από τα θύματα. Η Επιτροπή ανησυχεί επίσης ότι ο αριθμός των κέντρων υποστήριξης και των καταφυγίων είναι ανεπαρκής για τα θύματα ενδοοικογενειακής βίας. Η Επιτροπή εκφράζει επίσης τη λύπη της για την έλλειψη πληροφοριών σχετικά με τον αριθμό των καταγγελιών, των ερευνών, των διώξεων και των καταδικαστικών αποφάσεων για περιπτώσεις βίας κατά των γυναικών. Η Επιτροπή σημειώνει ότι ο νόμος αριθ. 4800/2021 επιτρέπει στους δράστες ενδοοικογενειακής βίας ή σεξουαλικών αδικημάτων να διατηρούν την επιμέλεια και την απεριόριστη επαφή με τα παιδιά τους μέχρι την καταδίκη τους από πρωτοβάθμιο δικαστήριο. Η επιτροπή ανησυχεί ότι «από κοινού και ίση» γονική επιμέλεια των παιδιών, ειδικά κατά τη διάρκεια μακρών δικαστικών διαδικασιών, θέτει τα θύματα ενδοοικογενειακής κακοποίησης και τα παιδιά τους άμεσα σε κίνδυνο (άρθρα 2, 3, 6, 7 και 26).
14. Το συμβαλλόμενο Κράτος θα πρέπει να ενισχύσει τις προσπάθειές του για την πρόληψη και την εξάλειψη της βίας κατά των γυναικών, συμπεριλαμβανομένης της ενδοοικογενειακής βίας με:
(α) Διασφάλιση ότι όλες οι περιπτώσεις βίας κατά των γυναικών, συμπεριλαμβανομένης της ενδοοικογενειακής βίας, διερευνώνται άμεσα και διεξοδικά, οι δράστες διώκονται και, εάν καταδικαστούν, τιμωρούνται με τις κατάλληλες κυρώσεις και τα θύματα έχουν πρόσβαση σε αποτελεσματικά ένδικα μέσα, ολοκληρωμένες αποζημιώσεις και λαμβάνουν, χωρίς διακρίσεις, την απαραίτητη νομική, ιατρική, οικονομική και ψυχολογική υποστήριξη·
(β) Επέκταση του δικτύου των κέντρων υποστήριξης και των καταφυγίων, καθώς και των υπηρεσιών ενδοοικογενειακής βίας σε αστυνομικά τμήματα και νοσοκομεία σε όλη τη χώρα, και βελτίωση της πρόσβασης στη νομική εκπροσώπηση για τα θύματα βίας, συμπεριλαμβανομένης της ενδοοικογενειακής βίας.
(γ) Διασφάλιση ότι οι αστυνομικοί, οι εισαγγελείς και οι δικαστές συνεχίζουν να λαμβάνουν κατάλληλη εκπαίδευση που τους δίνει τη δυνατότητα να αντιμετωπίζουν τις περιπτώσεις βίας κατά των γυναικών αποτελεσματικά και με ευαισθησία ως προς το φύλο, να αυξάνουν τον αριθμό των γυναικών αστυνομικών και να διασφαλίζουν την πρόσβαση σε εξειδικευμένες μονάδες.
(δ) Ενθάρρυνση την καταγγελία περιπτώσεων ενδοοικογενειακής βίας κατά γυναικών και κοριτσιών με την ευαισθητοποίηση του ευρύτερου κοινού σχετικά με τον εγκληματικό χαρακτήρα τέτοιων πράξεων και την καταπολέμηση των στερεοτύπων που εξομαλύνουν τη βία κατά των γυναικών και υιοθετώντας χωρίς καθυστέρηση μια συνολική στρατηγική για την καταπολέμηση των αρνητικών στερεοτύπων φύλου.
(ε) Επανεξέταση και ενδεχόμενα τροποποίηση του Νόμου αριθ. 4800/2021 για τη διασφάλιση της προστασίας όλων των θυμάτων ενδοοικογενειακής βίας, μεταξύ άλλων με τη διενέργεια εξατομικευμένων εκτιμήσεων κινδύνου κατά τον καθορισμό της επιμέλειας και του δικαιώματος επίσκεψης αντί για το τεκμήριο της κοινής επιμέλειας- και
(στ) Εξέταση του ενδεχόμενου τροποποίησης του Ποινικού Κώδικα για να ποινικοποιήσει ειδικά τη γυναικοκτονία.
Υπερβολική χρήση βίας και κακομεταχείριση
15. Η Επιτροπή ανησυχεί σοβαρά για αναφορές για χρήση υπερβολικής και θανατηφόρας βίας από την αστυνομία και άλλους αξιωματούχους επιβολής του νόμου, ιδιαίτερα κατά ειρηνικών διαδηλωτών και δημοσιογράφων, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης δακρυγόνων, χημικών ερεθιστικών ουσιών, κανονιών νερού και χειροβομβίδων κρότου-λάμψης, προκαλώντας σοβαρούς τραυματισμούς. Ενώ επισημαίνει ότι o Συνήγορος του Πολίτη είναι εξουσιοδοτημένος να διερευνά και να υποβάλλει υποθέσεις εναντίον αξιωματούχων επιβολής του νόμου, η Επιτροπή έχει λάβει αναφορές ότι o Συνήγορος του Πολίτη δεν ερευνά έγκαιρα και αποτελεσματικά όλες τις καταγγελίες για υπερβολική χρήση βίας. (άρθρα 2, 6 και 7).
16. Το συμβαλλόμενο Κράτος θα πρέπει:
(α) Να διασφαλίσει ότι όλες οι καταγγελίες για υπερβολική χρήση βίας και κακομεταχείριση από αξιωματούχους επιβολής του νόμου διερευνώνται αμέσως και διεξοδικά από ανεξάρτητη αρχή· ότι οι φερόμενοι δράστες διώκονται ποινικά και εάν αποδειχθεί ότι είναι υπεύθυνοι τιμωρούνται κατάλληλα· και τα θύματα ή/και οι οικογένειές τους λαμβάνουν επαρκή αποζημίωση·
(β) Να παράσχει επαρκείς πόρους στο Συνήγορο του Πολίτη για να διασφαλίσει πως θα κάνει έγκαιρες και αποτελεσματικές έρευνες σχετικά με καταγγελίες για υπερβολική χρήση βίας από την αστυνομία και άλλους αξιωματούχους επιβολής του νόμου· και
(γ) Να λάβει μέτρα για την πρόληψη και την εξάλειψη της υπερβολικής χρήσης βίας από αξιωματούχους επιβολής του νόμου, συμπεριλαμβανομένης της ενίσχυσης των προγραμμάτων κατάρτισης που εστιάζουν στο Σύμφωνο, στις Βασικές Αρχές για τη Χρήση Βίας και Πυροβόλων Όπλων από Αξιωματούχους Επιβολής του Νόμου και στις Οδηγίες των Ηνωμένων Εθνών στη βάση των Ανθρώπινων Δικαιωμάτων για τη χρήση λιγότερο θανατηφόρων όπλων στην επιβολή του νόμου, συμπεριλαμβανομένων των τεχνικών αποκλιμάκωσης προκειμένου να αποφευχθεί η χρήση βίας από αξιωματούχους επιβολής του νόμου.
Εμπορία ανθρώπων
17. Η Επιτροπή χαιρετίζει τα μέτρα που εγκρίθηκαν για την καταπολέμηση της εμπορίας ανθρώπων, συμπεριλαμβανομένης της έγκρισης του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για την Καταπολέμηση της Εμπορίας Ανθρώπων (2019-2023) και την επικείμενη επικαιροποίησή του, καθώς και τη δημιουργία του Εθνικού Μηχανισμού Παραπομπής για την Προστασία των Θύματα Εμπορίας Ανθρώπων. Η Επιτροπή ανησυχεί ότι οι πληροφορίες που παρέχονται από το Κράτος μέρος είναι περιορισμένες, ιδίως όσον αφορά την εφαρμογή του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για την πρόληψη και την καταπολέμηση της εμπορίας ανθρώπων και την προστασία και αποκατάσταση των θυμάτων, 2019-2023, την ικανότητα και τον αριθμό καταφύγια για θύματα εμπορίας ανθρώπων και ο αριθμός των ερευνών, των διώξεων, των καταδίκων και των αποζημιώσεων για τα θύματα εμπορίας ανθρώπων (2, 8 και 26).
18. Το συμβαλλόμενο Κράτος θα πρέπει να ενισχύσει περαιτέρω τις προσπάθειές του για την πρόληψη και την καταπολέμηση της εμπορίας ανθρώπων, συμπεριλαμβανομένων των εξής:
(α) Αποτελεσματική εφαρμογή του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για την πρόληψη και την καταπολέμηση της εμπορίας ανθρώπων και την προστασία και αποκατάσταση των θυμάτων (2019-2023) και διασφάλιση πως η αποτελεσματικότητά του θα αξιολογείται περιοδικά·
(β) Αύξηση του αριθμού των καταφυγίων για θύματα εμπορίας ανθρώπων σε όλο το συμβαλλόμενο Κράτος και διασφάλιση της παροχής επαρκούς και προσβάσιμης νομικής, ιατρικής και ψυχοκοινωνικής βοήθειας σε αυτά τα καταφύγια.
(γ) Διερεύνηση όλων των υποθέσεων εμπορίας ανθρώπων άμεσα και διεξοδικά, δίωξη υπόπτων δραστών και, εάν καταδικαστούν, επιβολή κατάλληλων κυρώσεων και διασφάλιση ότι τα θύματα έχουν πρόσβαση σε πλήρη αποκατάσταση, συμπεριλαμβανομένης της κατάλληλης αποζημίωσης, αποκατάστασης και επανένταξης. και
(δ) Διασφάλιση ότι διατίθενται επαρκείς οικονομικοί, τεχνικοί και ανθρώπινοι πόροι σε όλα τα θεσμικά όργανα που είναι αρμόδια για την πρόληψη, την καταπολέμηση και την τιμωρία εμπορία ανθρώπων, καθώς και σε όσους παρέχουν προστασία και βοήθεια, συμπεριλαμβανομένων των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών.
Μεταχείριση αλλοδαπών, συμπεριλαμβανομένων μεταναστών, προσφύγων και αιτούντων άσυλο
19. Αν και η Επιτροπή εκτιμά τις σημαντικές προσπάθειες που καταβάλλονται από το συμβαλλόμενο Κράτος για να ανταποκριθεί στη μεγάλη εισροή αιτούντων άσυλο, προσφύγων και μεταναστών, εξακολουθεί να ανησυχεί σοβαρά για τις πολλαπλές αναφορές για «επαναπροωθήσεις» (pushbacks) στα θαλάσσια και χερσαία σύνορα της Ελλάδας, κατά παράβαση της αρχής της μη επαναπροώθησης. Από την άποψη αυτή, η Επιτροπή ανησυχεί βαθύτατα για τους ισχυρισμούς περί υπερβολικής χρήσης βίας, κακομεταχείρισης, κράτησης χωρίς επικοινωνία και έλλειψης διαδικαστικών και νομικών εγγυήσεων, στο πλαίσιο επιχειρήσεων επαναπροώθησης, καθώς και για την κράτηση υπηκόων τρίτων χωρών στα προαναχωρητικά κέντρα κράτησης χωρίς καμία απτή προοπτική επιστροφής. Η Επιτροπή ανησυχεί επίσης για την έλλειψη συστηματικών ερευνών σχετικά με καταγγελίες για επαναπροώθηση και έλλειψη απόδοσης ευθυνών. Η Επιτροπή εκφράζει τη λύπη της για τους θανάτους εκατοντάδων μεταναστών στο ναυάγιο της Πύλου τον Ιούνιο του 2023.
20. Το συμβαλλόμενο Κράτος θα πρέπει:
(α) Να σταματήσει τη φερόμενη πρακτική της αυθαίρετης και συλλογικής απέλασης αλλοδαπών, να θεσπίσει αποτελεσματικές διασφαλίσεις για την αποτροπή εξαναγκασμού σε διαδικασίες οικειοθελούς επιστροφής και να πραγματοποιεί αντικειμενικές εξατομικευμένες αξιολογήσεις του επιπέδου προστασίας που διατίθεται σε «ασφαλείς τρίτες χώρες».
(β) Να διασφαλίσει ότι η αρχή της μη επαναπροώθησης προστατεύεται από το νόμο και τηρείται αυστηρά στην πράξη, και ότι όλοι οι αιτούντες άσυλο, ανεξάρτητα από τον τρόπο άφιξής τους στην Ελλάδα, έχουν πρόσβαση σε δίκαιες και αποτελεσματικές διαδικασίες καθορισμού του καθεστώτος ασύλου και αποτελεσματική προστασία από τη μη επαναπροώθηση·
(γ) Να διασφαλίσει ότι δεν εφαρμόζεται υπερβολική χρήση βίας εναντίον μεταναστών και αιτούντων άσυλο και ότι όλοι οι ισχυρισμοί για επαναπροώθηση, συμπεριλαμβανομένης της υπερβολικής χρήσης βίας και της σκληρής, απάνθρωπης και ταπεινωτικής μεταχείρισης κατά των μεταναστών, διερευνώνται άμεσα και ενδελεχώς, και ότι οι δράστες διώκονται και, εάν κριθούν ένοχοι, τιμωρούνται με τις κατάλληλες κυρώσεις, με επαρκείς αποζημιώσεις στα θύματα·
(δ) Να επιβεβαιώσει την ανεξαρτησία και την αμεροληψία των μηχανισμών παρακολούθησης που εμπλέκονται στη διερεύνηση παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων κατά μεταναστών και αιτούντων άσυλο στα σύνορα, συμπεριλαμβανομένης της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας·
(ε) Να παράσχει αποτελεσματικές εναλλακτικές λύσεις στην κράτηση των μεταναστών και μείωση της διάρκειας και της πρακτικής αυτής της κράτησης. Θα πρέπει να διασφαλίζει ότι η κράτηση χρησιμοποιείται ως μέτρο έσχατης λύσης και για το συντομότερο δυνατό χρονικό διάστημα, να είναι λογικό, απαραίτητο και αναλογικό υπό το πρίσμα των συνθηκών του ατόμου, να υπόκειται σε περιοδικό δικαστικό έλεγχο και οι αιτούντες άσυλο και οι μετανάστες να έχουν πρόσβαση σε ειδική νομική βοήθεια όταν το απαιτούν τα συμφέροντα της δικαιοσύνης. και
(στ) Να αυξήσει τις προσπάθειές της για να διασφαλίσει ότι οι ελληνικές αρχές, συμπεριλαμβανομένου του Λιμενικού Σώματος, δίνουν προτεραιότητα στην προστασία της ζωής, ιδιαίτερα κατά τις προσπάθειες διάσωσης στη θάλασσα.
Ανιθαγένεια
21. Η Επιτροπή εξακολουθεί να ανησυχεί για τα εμπόδια στην πρόσβαση στην ελληνική ιθαγένεια με βάση τη γέννηση στο συμβαλλόμενο Κράτος, ιδιαίτερα για παιδιά που γεννήθηκαν από ανιθαγενείς γονείς που συνεπάγεται ότι ενδέχεται να παραμείνουν ανιθαγενή. Ανησυχεί επίσης για την έλλειψη νόμων και διαδικασιών για τον προσδιορισμό της ανιθαγένειας στο συμβαλλόμενο Κράτος (άρθρα 2, 24 και 26).
22. Το συμβαλλόμενο Κράτος θα πρέπει να λάβει τα κατάλληλα μέτρα για να διασφαλίσει ότι όλα τα παιδιά που γεννιούνται στην επικράτειά του είναι εγγεγραμμένα και λαμβάνουν επίσημο πιστοποιητικό γέννησης. Το συμβαλλόμενο Κράτος θα πρέπει να θεσπίσει διαδικασία προσδιορισμού της ανιθαγένειας και να εξετάσει το ενδεχόμενο προσχώρησης στη Σύμβαση για το Καθεστώς των Ανιθαγενών και στη Σύμβαση για τη Μείωση της Ανιθαγένειας.
Συνθήκες κράτησης
23. Σημειώνοντας τις βελτιώσεις στην υποδομή των κέντρων κράτησης και υποδοχής και τον ισχυρισμό του συμβαλλόμενου Κράτους ότι οι κύριες προτεραιότητες της πολιτικής για τη μετανάστευση και το άσυλο είναι η παροχή ασφαλούς και αξιοπρεπούς στέγασης, τροφής, οικονομικής βοήθειας, επείγουσας υγειονομικής περίθαλψης και ψυχοκοινωνικής υποστήριξης στους αιτούντες άσυλο, η Επιτροπή εξακολουθεί να ανησυχεί για αναφορές υπερπληθυσμού, απουσίας ή/και ελλείψεων στις υπηρεσίες υγειονομικής περίθαλψης, στην τροφή και στις συνθήκες υγιεινής σε κέντρα υποδοχής και κράτησης (άρθρα 7 και 10).
24. Το συμβαλλόμενο Κράτος θα πρέπει:
(α) Να συνεχίσει τις προσπάθειες για τη βελτίωση των συνθηκών κράτησης ώστε να διασφαλίζεται η πλήρης συμμόρφωση με το Σύμφωνο και τα σχετικά διεθνή πρότυπα ανθρωπίνων δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένων των Τυποποιημένων Ελάχιστων Κανόνων των Ηνωμένων Εθνών για τη Μεταχείριση των Κρατουμένων (οι κανόνες Nelson Mandela), των Κανόνων των Ηνωμένων Εθνών για τη Μεταχείριση των Κρατούμενων Γυναικών και τα Μη Στερητικά της Ελευθερίας Μέτρα για τις Γυναίκες Δράστριες Εγκληματικών Πράξεων (οι κανόνες της Μπανγκόκ) και των Τυποποιημένων Ελάχιστων Κανόνων των Ηνωμένων Εθνών για τα Μη Στερητικά της Ελευθερίας Μέτρα (οι κανόνες του Τόκιο), διασφαλίζοντας παράλληλα ότι οι αιτούντες άσυλο, οι πρόσφυγες και οι μετανάστες αντιμετωπίζονται με αξιοπρέπεια και ανθρωπιά. Θα πρέπει επίσης να διασφαλίζει επαρκή πρόσβαση σε τρόφιμα, καθαρό νερό, εγκαταστάσεις υγιεινής, προϊόντα γυναικείας υγιεινής και υγειονομική περίθαλψη για άτομα που κρατούνται σε όλους τους χώρους στέρησης της ελευθερίας·
(β) Να ενισχύσει τα μέτρα που αποσκοπούν στην πρόληψη του συνωστισμού στα κέντρα κράτησης και υποδοχής, ιδίως μέσω της ευρύτερης εφαρμογής μη στερητικών της ελευθερίας μέτρων ως εναλλακτικών της φυλάκισης· και
(γ) Να αυξήσει τις προσπάθειές του για να διασφαλίσει ότι τα άτομα που στερούνται την ελευθερία αντιμετωπίζονται με ανθρωπιά και με σεβασμό στην εγγενή αξιοπρέπεια του ανθρώπινου προσώπου.
Συνθήκες στα ψυχιατρικά ιδρύματα
25. Η Επιτροπή ανησυχεί για τις συνθήκες διαβίωσης και θεραπείας των ατόμων σε ψυχιατρικά ιδρύματα, συμπεριλαμβανομένου του συνωστισμού, της κακής ποιότητας περίθαλψης, της χρήσης φυσικών και χημικών περιορισμών και των εκθέσεων για διαδικασίες ακούσιου εγκλεισμού που χαρακτηρίζονται από μεγάλες καθυστερήσεις, έλλειψη νομικού συμβούλου ή ανεπαρκή χρήση επαγγελματικής δεοντολογίας από την πλευρά του ιατρικού προσωπικού.
26. Το συμβαλλόμενο Κράτος θα πρέπει, επειγόντως, να διασφαλίσει ότι η θεραπευτική μεταχείριση των ατόμων σε ψυχιατρικά ιδρύματα είναι σύμφωνη με το Σύμφωνο με:
(α) Βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης και θεραπευτικής μεταχείρισης σε δημόσιες εγκαταστάσεις περίθαλψης για άτομα σε ψυχιατρικά ιδρύματα·
(β) Διασφάλιση ότι τυχόν περιορισμοί είναι νόμιμοι, αναγκαίοι και ανάλογοι με τις επιμέρους περιστάσεις και περιλαμβάνουν εγγυήσεις για αποτελεσματικών ένδικων μέσων·
(γ) Ενίσχυση της ανεξάρτητης παρακολούθησης των ψυχιατρικών ιδρυμάτων και των μηχανισμών διερεύνησης των καταγγελιών, διεξοδική διερεύνηση καταγγελιών για κακοποίηση, δίωξη των υπευθύνων και, εάν καταδικαστούν, τιμωρία με κυρώσεις ανάλογες με τη σοβαρότητα του εγκλήματος και
(δ) Διασφάλιση της πρόσβασης σε νομικούς συμβούλους και ανεξάρτητους ιατρικούς επαγγελματίες των ατόμων με αναπηρία σε οποιαδήποτε διαδικασία για τη διασφάλιση των δικαιωμάτων τους.
Αντίρρηση συνείδησης στην υποχρεωτική στρατιωτική θητεία
27. Η Επιτροπή εξακολουθεί να ανησυχεί για: (α) τη διάρκεια της εναλλακτικής υπηρεσίας για τους αντιρρησίες συνείδησης, η οποία είναι μεγαλύτερη από τη στρατιωτική θητεία. (β) τη σύνθεση της Ειδικής Επιτροπής και τον αναφερόμενο στρατιωτικό της χαρακτήρα, την έλλειψη ανεξαρτησίας και αμεροληψίας· και (γ) εκθέσεις που υποδεικνύουν διάκριση βάσει διαφορετικών λόγων αντίρρησης για την υπηρεσία (CCPR/C/GRC/CO/2, παρα. 37 και CCPR/CO/83/GRC, παρα.15) (άρθρα 14, 18 και 26).
28. Το συμβαλλόμενο Κράτος θα πρέπει να διασφαλίσει ότι η νομοθεσία του, αναγνωρίζοντας το δικαίωμα στην αντίρρηση συνείδησης στη στρατιωτική θητεία, περιλαμβάνει μια εναλλακτική στη στρατιωτική θητεία που είναι προσβάσιμη σε όλους τους αντιρρησίες συνείδησης και δεν είναι τιμωρητική ή μεροληπτική ως προς τη φύση, το κόστος ή τη διάρκειά της. Το συμβαλλόμενο Κράτος θα πρέπει επίσης να εξετάσει το ενδεχόμενο να θέσει την αξιολόγηση των αιτήσεων για το καθεστώς του αντιρρησία συνείδησης υπό τον πλήρη έλεγχο ενός φορέα ανεξάρτητου από το στρατό με επαρκή εποπτεία και διαφάνεια.
Ελευθερία έκφρασης
29. Ενώ η Επιτροπή σημειώνει την υιοθέτηση του νόμου αριθ. 5005/2022 για την ενίσχυση της δημοσιότητας και της διαφάνειας των έντυπων και ηλεκτρονικών μέσων ενημέρωσης, συμπεριλαμβανομένης της σύστασης Ειδικής Ανεξάρτητης Επιτροπής Δεοντολογίας, αρμόδιας για την εποπτεία της συμμόρφωσης των έντυπων και ηλεκτρονικών μέσων ενημέρωσης με τη δημοσιογραφική δεοντολογία, εξακολουθεί να ανησυχεί ότι μπορεί να γίνει κατάχρηση του νόμου για να αποκλειστούν τα μέσα ενημέρωσης που ασκούν κριτική στην κυβέρνηση από τη λήψη κρατικών διαφημιστικών εσόδων. Εξακολουθεί επίσης να ανησυχεί για αναφορές ότι τοπικοί αξιωματούχοι υποβάλλουν στρατηγικές αγωγές κατά της δημόσιας συμμετοχής (SLAPPs) για να καταστείλουν κρίσιμα ρεπορτάζ ειδήσεων και να ασκήσουν οικονομική και ψυχολογική πίεση στους δημοσιογράφους. Σημειώνοντας παράλληλα την έγκριση του Εθνικού Σχεδίου για τη Διαχείριση Δημόσιων Υπαίθριων Συνελεύσεων τον Ιανουάριο του 2021, το οποίο εξουσιοδοτεί την αστυνομία να οριοθετεί μια συγκεκριμένη περιοχή για εθελοντική χρήση από δημοσιογράφους κατά τη διάρκεια του κοινού, η Επιτροπή ανησυχεί επίσης ότι περιορίζει αδικαιολόγητα την ελευθερία της έκφρασης και περιορίζει την πρόσβαση των δημοσιογράφων σε κρίσιμες πληροφορίες για θέματα που απασχολούν το κοινό (άρθρο 19).
30. Το συμβαλλόμενο Κράτος θα πρέπει να λάβει όλα τα απαραίτητα μέτρα για να εγγυηθεί την πλήρη απόλαυση του δικαιώματος της ελευθερίας έκφρασης από όλους, σύμφωνα με το άρθρο 19 του Συμφώνου και το γενικό σχόλιο της Επιτροπής Νο. 34 (2011) για τις ελευθερίες της γνώμης και της έκφρασης, και ότι τυχόν περιορισμοί είναι συμβατοί με τις αυστηρές απαιτήσεις του άρθρου 19 παράγραφος 3 του Συμφώνου. Ειδικότερα, το συμβαλλόμενο Κράτος θα πρέπει:
(α) Να αποτρέπει αποτελεσματικά και καταπολεμά πράξεις παρενόχλησης, εκφοβισμού και βίας κατά δημοσιογράφων και εργαζομένων στα μέσα ενημέρωσης για να διασφαλίσουν ότι μπορούν να φέρουν εις πέρας το έργο τους χωρίς φόβο για βία ή αντίποινα·
(β) Να εφαρμόσει πλήρως της σύσταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής του Απριλίου 2022 σχετικά με την προστασία των δημοσιογράφων από τις SLAPPs και να αναθεωρήσει το εθνικό νομικό πλαίσιο για την προστασία των δημοσιογράφων από αγωγές αντιποίνων και
(γ) Να διασφαλίσει ότι ο Νόμος αριθ. 5005/2022 για την ενίσχυση της δημοσιότητας και της διαφάνειας των έντυπων και ηλεκτρονικών μέσων ενημέρωσης δεν εισάγει διακρίσεις εις βάρος των διαδικτυακών μέσων ενημέρωσης.
Υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων
31. Η Επιτροπή ανησυχεί για τις αναφορές ενός ολοένα και πιο εχθρικού περιβάλλοντος έναντι των υπερασπιστών των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ιδιαίτερα εκείνων που εργάζονται με πρόσφυγες, αιτούντες άσυλο και μετανάστες, συμπεριλαμβανομένων αναφορών για εκστρατείες συκοφαντικής δυσφήμισης, εκφοβισμού, παρενόχλησης και απειλών. Η Επιτροπή ανησυχεί ιδιαίτερα για τη νομική παρενόχληση και τις ποινικές διώξεις κατά των υπερασπιστών των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ιδίως για την απαγόρευση ταξιδιών στο εξωτερικό και τη δέσμευση περιουσιακών στοιχείων που επιβλήθηκαν στον κ. Παναγιώτη Δημητρά από το Ελληνικό Παρατηρητήριο των Συμφωνιών του Ελσίνκι. Ως προς αυτό, η Επιτροπή εκφράζει τη λύπη της που το συμβαλλόμενο Κράτος δεν παρείχε πληροφορίες σχετικά με την υπόθεση του κ. Δημητρά. (άρθρα 19 και 22).
32. Το συμβαλλόμενο Κράτος θα πρέπει να λάβει τα κατάλληλα μέτρα για να εξασφαλίσει ένα ασφαλές και ευνοϊκό περιβάλλον για τους υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ως εκ τούτου:
(α) Να ενισχύει τις προσπάθειές του για την καταπολέμηση και την πρόληψη κάθε μορφής βίας και απειλών, και της παρενόχλησης και εκφοβισμού των υπερασπιστών των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και άλλων παραγόντων της κοινωνίας των πολιτών, και να λάβει όλα τα απαραίτητα μέτρα για να εγγυηθεί την αποτελεσματική προστασία τους και να εξασφαλίσει ότι μπορούν ελεύθερα να εκτελούν το έργο τους χωρίς φόβο για βία ή αντίποινα, συμπεριλαμβανομένης της αυθαίρετης κράτησης, των ταξιδιωτικών απαγορεύσεων, της δέσμευσης περιουσιακών στοιχείων ή των ποινικών διώξεων·
(β) Να διασφαλίσει ότι όλες οι παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένης της παρενόχλησης και των επιθέσεων, κατά των υπερασπιστών των ανθρωπίνων δικαιωμάτων διερευνώνται άμεσα και ενδελεχώς, οι δράστες προσάγονται στη δικαιοσύνη και, εάν κριθούν ένοχοι, τιμωρούνται δεόντως και τα θύματα πρέπει να λαμβάνουν επαρκείς αποζημιώσεις. και
(γ) Να υιοθετήσει νομοθεσία και πολιτικές για την προστασία των υπερασπιστών των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και τη διασφάλιση των δικαιωμάτων τους, σύμφωνα με τη Διακήρυξη για το Δικαίωμα και την Ευθύνη Ατόμων, Ομάδων και Οργάνων της Κοινωνίας για την Προώθηση και Προστασία των Οικουμενικά Αναγνωρισμένων Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και των Θεμελιωδών Ελευθεριών.
Δικαίωμα ειρηνικής συνάθροισης
33. Η Επιτροπή ανησυχεί για την εγκατάσταση και τη χρήση συστημάτων επιτήρησης και την έλλειψη αποτελεσματικής εποπτείας και αντικειμενικού κριτηρίου για τον εντοπισμό των προσώπων και των τόπων που υπόκεινται σε επιτήρηση και για τον καθορισμό της μέγιστης διάρκειας αποθήκευσης των δεδομένων επιτήρησης. Η Επιτροπή σημειώνει επίσης ότι ο Νόμος 4703/2020 προβλέπει εξαίρεση των απαιτήσεων κοινοποίησης για αυθόρμητες συναθροίσεις, αλλά σημειώνει επίσης την ασάφεια των όρων αυτής της εξαίρεσης, εγείροντας ανησυχίες για την καταστολή τέτοιων συγκεντρώσεων. Η Επιτροπή ανησυχεί επίσης για τις διατάξεις του Ν. 4703/2020 που επιβάλλουν οικονομική ευθύνη στους διοργανωτές των συναθροίσεων για οποιαδήποτε βλάβη υπάρξει ή για υλικές ζημιές από τους συμμετέχοντες στη διαμαρτυρία. Ανησυχεί επίσης για την επιβολή γενικών απαγορεύσεων στις ειρηνικές συναθροίσεις, που είναι κατά τεκμήριο δυσανάλογες (άρθρ.21).
34. Υπό το φως του γενικού σχολίου αριθ. 37 (2020) της Επιτροπής σχετικά με το δικαίωμα στην ειρηνική συνάθροιση, το συμβαλλόμενο Κράτος θα πρέπει:
(α) Να θεσπίσει αυστηρών διασφαλίσεις και αποτελεσματική εποπτεία για τον εντοπισμό των ατόμων και των τοποθεσιών που υπόκεινται σε επιτήρηση και περιορίστε τη διάρκεια αποθήκευσης των δεδομένων;
(β) Να τροποποιήσει το Ν. 4703/2020, προκειμένου να διασφαλιστεί ότι όλα τα άτομα απολαμβάνουν πλήρως το δικαίωμά τους στην ελευθερία της συνάθροισης, συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος της αυθόρμητης συνάθροισης, και οι τυχόν περιορισμοί που επιβάλλονται να είναι σύμφωνοι με τις αυστηρές απαιτήσεις του άρθρου 21 του Συμφώνου· και
(γ) Να διασφαλίσει ότι τυχόν περιορισμοί που τίθενται στο δικαίωμα της ειρηνικής συνάθροισης είναι πλήρως συμβατοί με τα άρθρα 17 και 21 του Συμφώνου και τηρούν τις αρχές της νομιμότητας, της αναλογικότητας και της αναγκαιότητας.
Ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι
35. Η Επιτροπή εξακολουθεί να ανησυχεί για τις αυστηρές απαιτήσεις εγγραφής και χρηματοδότησης που επιβάλλονται στις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, ιδίως σε εκείνες που εργάζονται στους τομείς της μετανάστευσης, του ασύλου και της κοινωνικής ένταξης. (ΚΥΑ 10616/2020). Σημειώνει ότι το άρθρο 40 του Ν. 4825/2021 για τις διαδικασίες απελάσεων και επιστροφών υπηκόων τρίτων χωρών απαιτεί από τις οργανώσεις και τα φυσικά τους πρόσωπα να εγγράφονται στα Ελληνικά Μητρώα ώστε η διεξαγωγή των εργασιών τους να είναι νόμιμη (άρθρ.22).
36. Το συμβαλλόμενο Κράτος θα πρέπει να λάβει όλα τα απαραίτητα μέτρα για να εγγυηθεί, νομικά και πρακτικά, την αποτελεσματική άσκηση του δικαιώματος της ελευθερίας του συνεταιρίζεσθαι και να διασφαλίσει ότι τυχόν περιορισμοί που επιβάλλονται είναι πλήρως συμβατοί με το άρθρο 22 του Συμφώνου. Θα πρέπει επίσης να λάβει τα κατάλληλα μέτρα για τη διασφάλιση ενός ασφαλούς και ευνοϊκού περιβάλλοντος για τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, μεταξύ άλλων με το ενδεχόμενο αναθεώρησης του άρθρου 40 του Ν. 4825/2021 για τις διαδικασίες απελάσεων και επιστροφών υπηκόων τρίτων χωρών με σκοπό την άρση των αδικαιολόγητων περιοριστικών απαιτήσεων εγγραφής και χρηματοδότησης.
Δικαιώματα των μειονοτήτων
37. Ενώ η Επιτροπή χαιρετίζει την αναγνώριση από το συμβαλλόμενο Κράτος της Μουσουλμανικής Μειονότητας στην περιοχή της Θράκης, ανησυχεί για τις ανεπαρκείς εγγυήσεις για την ίση και αποτελεσματική απόλαυση του πολιτισμού, του επαγγέλματος, της θρησκείας του και τη χρήση της γλώσσας από όλα τα άτομα, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που ισχυρίζονται ότι ανήκουν σε εθνοτικές, θρησκευτικές ή γλωσσικές μειονότητες. (άρθρ. 27).
38. Σύμφωνα με την προηγούμενη σύσταση της Επιτροπής (CCPR/C/GRC/CO/2, παρα 44), το συμβαλλόμενο Κράτος θα πρέπει να διασφαλίσει ότι όλα τα άτομα που ανήκουν σε εθνοτικές, θρησκευτικές ή γλωσσικές μειονότητες, προστατεύονται αποτελεσματικά από κάθε μορφή διάκρισης και μπορούν να απολαμβάνουν πλήρως τα δικαιώματά τους που προβλέπει το Σύμφωνο, συμπεριλαμβανομένου του άρθρου 27.
Δ. Διάδοση και παρακολούθηση
39. Το συμβαλλόμενο Κράτος θα πρέπει να διαδώσει ευρέως το Σύμφωνο, το Προαιρετικό Πρωτόκολλο, την τρίτη του περιοδική έκθεση και τις παρούσες καταληκτικές παρατηρήσεις, με σκοπό την ευαισθητοποίηση των δικαστικών, νομοθετικών και διοικητικών αρχών, της κοινωνίας των πολιτών, των μη κυβερνητικών οργανώσεων που δραστηριοποιούνται στη χώρα και του ευρύτερου κοινού για τα δικαιώματα που κατοχυρώνονται από το Σύμφωνο. Το συμβαλλόμενο Κράτος θα πρέπει να διασφαλίσει ότι η περιοδική έκθεσή του και οι παρούσες καταληκτικές παρατηρήσεις θα μεταφραστούν στην επίσημη γλώσσα του συμβαλλόμενου Κράτους.
40. Σύμφωνα με τον κανόνα 75 (1) του εσωτερικού κανονισμού της Επιτροπής, ζητείται από το συμβαλλόμενο Κράτος να παράσχει, έως τις 8 Νοεμβρίου 2027, πληροφορίες σχετικά με την εφαρμογή των συστάσεων της Επιτροπής στις παραγράφους 16 (υπερβολική χρήση βία και κακομεταχείριση), 20 (μεταχείριση αλλοδαπών, συμπεριλαμβανομένων μεταναστών, προσφύγων και αιτούντων άσυλο) και 32 (υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων) παραπάνω.
41. Σύμφωνα με τον προβλέψιμο κύκλο εξετάσεων Κρατών από την Επιτροπή, το συμβαλλόμενο Κράτος θα λάβει το 2030, τον κατάλογο θεμάτων της Επιτροπής πριν από την υποβολή της επόμενης έκθεσης και αναμένεται να υποβάλει εντός ενός έτους τις απαντήσεις του, οι οποίες θα αποτελούν την τέταρτη περιοδική έκθεσή του . Η Επιτροπή ζητά επίσης από το Κράτος Μέρος, κατά την προετοιμασία της έκθεσης, να συμβουλευτεί ευρέως την κοινωνία των πολιτών και τις μη κυβερνητικές οργανώσεις που δραστηριοποιούνται στη χώρα. Σύμφωνα με την απόφαση 68/268 της Γενικής Συνέλευσης, το όριο λέξεων για την έκθεση είναι 21.200 λέξεις. Ο επόμενος εποικοδομητικός διάλογος με το συμβαλλόμενο Κράτος θα πραγματοποιηθεί στη Γενεύη το 2032.
Μετάφραση του ΕΠΣΕ από το αγγλικό πρωτότυπο που είναι διαθέσιμο εδώ
Greek Helsinki Monitor - Ελληνικο Παρατηρητηριο των Συμφωνιων του Ελσινκι 